9 vragen over hoogsensitiviteit

  • 1338 woorden
  • leestijd is 7 minuten
  • Foto: Getty Images
Is er een verschil tussen hoogsensitiviteit en hooggevoeligheid? Hebben HSP’s andere hersenen? Zijn het zweverige types? De belangrijkste vragen en antwoorden op een rijtje.

Ongeveer een op de vijf mensen is hoogsensitief. Dat wil zeggen dat ze een aangeboren sensitiviteit voor omgevingsprikkels hebben. Ze ervaren meer en ze ervaren intenser dan anderen, en daarnaast verwerken ze al deze informatie grondiger en nauwkeuriger: ze hebben meer tijd nodig om prikkels te verwerken en ervan te herstellen.

TEST
Doe de test »

Ben je hooggevoelig?

Hoogsensitiviteit lijkt een nieuw fenomeen, maar is dat niet. De term is inderdaad relatief nieuw: het Amerikaanse psychologenechtpaar Elaine en Art Aron publiceerde er twintig jaar geleden zijn eerste wetenschappelijke artikel over. Maar mensen die sensitiever zijn dan gemiddeld bestonden natuurlijk altijd al; zij kregen alleen andere etiketten, zoals overgevoelig, verlegen, teruggetrokken of neurotisch.

In de jaren na de publicatie van de Arons volgde er weinig verder wetenschappelijk onderzoek; intussen namen de termen hoogsensitiviteit en Highly Sensitive Person (HSP) wel een enorme vlucht in de populaire media en op de zelfhulpmarkt. Blijkbaar herkenden heel veel mensen zich in de omschrijving van HSP’s en was er een enorme behoefte aan erkenning, een positievere benadering van sensitiviteit en advies bij problemen. Het nadeel van de wildgroei aan populaire boeken en websites is echter dat er ook veel misverstanden over hoogsensitiviteit circuleren.

Nu, twintig jaar later, staat het onderzoek naar hoogsensitiviteit nog steeds in de kinderschoenen. Maar de laatste jaren is er gelukkig wel veel meer studie naar gedaan. Inmiddels is veel beter bekend wat het is, en ook wat het niet is.

De belangrijkste vragen over hoogsensitiviteit – en de antwoorden.

1) Is hoogsensitiviteit aangeboren?

HSP is niet iets wat je kunt worden; je wordt ermee geboren en bent het dus al je hele leven. Ook bij veel dieren is ontdekt dat ongeveer één op de vijf waakzamer en voorzichtiger is dan de rest. Een gevoelige inborst zou een belangrijke evolutionaire functie kunnen hebben: wie eerder gevaar opmerkt, kan niet alleen zichzelf op tijd in veiligheid brengen, maar ook anderen.

Er bestaat een gen waarvan bewezen is dat het kwetsbaar maakt maar ook voordelen heeft. Het is de korte variant van het 5-HTTLPR-gen, in de volksmond ook wel het ‘depressiegen’. Deense onderzoekers ontdekten in 2011 dat dit gen bij HSP’s vaker voorkomt; een bewijs dat zij een aangeboren gevoeligheid hebben voor positieve en negatieve omgevingsinvloeden.

2) Welke invloed heeft de omgeving?

Hoewel hoogsensitiviteit is aangeboren bepaalt de omgeving voor een groot deel hoe een HSP zich voelt en functioneert. Uit onderzoek blijkt dat HSP’s die opgroeien in een negatieve omgeving extra gevoelig worden voor stress en afwijzing, en dat HSP’s die zich gesteund voelen en opgroeien in een rustige, warme omgeving juist beter kunnen functioneren dan niet HSP’s. Differentiële susceptibiliteit wordt dit in de vakliteratuur genoemd, oftewel hoogsensitiviteit werkt twee kanten op. Dat is ook precies wat het 5-HTTLPR-gen doet: het maakt kwetsbaar voor depressie en angst onder negatieve omstandigheden, maar maakt extra talentvol onder positieve omstandigheden.

3) Is hoogsensitiviteit een stoornis?

Hoogsensitiviteit is geen stoornis. Je bént HSP, je kunt het niet ‘hebben’. Het hoeft zelfs geen probleem te zijn als je er goed mee weet om te gaan. Toch hebben veel HSP’s klachten. Door hun gevoeligheid voor omgevingsprikkels ligt in onze drukke en veeleisende maatschappij overprikkeling altijd op de loer. HSP’s zijn gevoeliger dan anderen voor stress en lopen meer risico op burn-out en andere geestelijke en lichamelijke klachten wanneer ze niet voldoende hersteltijd krijgen of nemen. Wie echter wel voldoende hersteltijd weet te nemen, kan ook profiteren van die sensitiviteit.

Onderzoeker Michael Pluess van de Queen Mary University in Londen noemt hoogsensitiviteit een persoonlijkheidskenmerk ‘van de hogere orde’, een eigenschap die naast andere eigenschappen bestaat en ze overkoepelt. Iemand kan dus best hoogsensitief zijn én extravert, of hoogsensitief en narcistisch. Niet iedere HSP is lief en verlegen.

4) Hebben HSP’s andere hersenen dan niet-HSP’s?

Het lijkt erop dat HSP’s informatie anders verwerken in de hersenen. Onderzoeker Jadzia Jagielowicz legde in 2011 een soort zoek-de-verschillenplaatjes voor aan HSP’s in een hersenscanner. Het bleek dat hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor complexe visuele verwerking bij HSP’s meer activiteit vertoonden dan bij niet-HSP’s. HSP’s waren bovendien inderdaad beter en sneller in het vinden van subtiele verschillen tussen twee afbeeldingen.

De Amerikaanse onderzoeker Bianca Acevedo liet in 2014 proefpersonen kijken naar foto’s van lachende en sombere gezichten; ze ontdekte dat bij hoogsensitieve proefpersonen de hersengebieden betrokken bij empathie actiever waren dan die van niet-HSP’s.

Online training

Hoogsensitiviteit als kracht

  • Omgaan met prikkels en overprikkeling
  • Leer je grenzen herkennen en bewaken
  • Ontdek hoe je als hsp tot bloei komt

bekijk de training
Nu maar
€ 67,50

5) Zijn vrouwen vaker hoogsensitief dan mannen?

Voor zover bekend zijn er net zo veel hoogsensitieve mannen als vrouwen. Sensitiviteit en gevoeligheid worden vaker geassocieerd met vrouwelijkheid en misschien ook makkelijker geaccepteerd bij vrouwen; maar HSP-mannen zijn net zo opmerkzaam, waakzaam en fijngevoelig als HSP-vrouwen.

6) Zijn hooggevoeligheid en hoogsensitiviteit hetzelfde?

De termen hooggevoeligheid, hoogsensitiviteit en HSP worden vaak door elkaar gebruikt. Onlangs zijn  HSP-deskundigen het er over eens  geworden dat hoogsensitiviteit en hooggevoeligheid (in ieder geval in Nederland) toch hetzelfde zijn.

7) Zijn HSP’s spiritueel?

Veel mensen – HSP en niet-HSP – voelen zich niet aangesproken door de term hoogsensitiviteit omdat er een wat zweverig imago aan kleeft. Op internet en in sommige zelfhulpboeken over hoogsensitiviteit wordt het in één adem genoemd met helderziendheid, nieuwetijdskinderen en alternatieve geneesmiddelen zoals Bachbloesemremedies.

Hoogsensitiviteit heeft echter niets te maken met bovennatuurlijke zaken. Elaine Aron zei daarover in een interview met Psychologie Magazine: ‘Het kan zijn dat mensen die denken paranormale gaven te hebben, HSP zijn. Maar het is zeker niet zo dat alle gevoelige mensen heel spiritueel zijn. Onder HSP’s zijn ook nuchtere, diepe denkers en atheïsten.’ Dat hoogsensitieve personen vaak goed zijn in het lezen van sferen en van andermans gevoelens, komt niet door bovennatuurlijke gaven, maar simpelweg doordat ze meer subtiliteiten waarnemen.

8) Wat zijn de voor- en nadelen van hoogsensitiviteit?

Hoogsensitiviteit leidt ertoe dat je veel dingen eerder opmerkt dan anderen. Dat heeft voordelen; je kunt bijvoorbeeld goed voor anderen zorgen, je merkt details en foutjes op die niemand anders had gezien, je kunt intens genieten van muziek en kunst, je doorziet sociale processen (bijvoorbeeld op de werkvloer) en bent alert op gevaar. Het spreekt voor zich dat deze vaardigheden een pluspunt kunnen zijn in verschillende (werk)situaties. Maar er is ook een keerzijde.

Uit onderzoek van de Duitse psychologe Friederike Gerstenberg bleek dat HSP’s sneller zijn en minder fouten maken tijdens een taak, maar dat ze na afloop van de taak meer overprikkeling en meer stressgerelateerde klachten ervaren dan niet HSP’s. Psycholoog Elke van Hoof van de Vrije Universiteit Brussel toonde aan dat HSP’s die zich goed voelen op het werk ook de mensen zijn die ‘extra rolgedrag’ laten zien. Dat wil zeggen dat ze vaak net wat meer doen voor een organisatie, snel aanvoelen waar extra hulp nodig is en zich er extra voor inspannen om alles goed te laten verlopen. Tegelijkertijd zijn HSP’s de eersten die uitvallen als er conflicten en spanningen op het werk zijn. Ze hebben meer kans op burn-out, depressie en angststoornissen wanneer ze zich in een nare (werk)omgeving bevinden.

Veel HSP’s ervaren dan ook de twee kanten van de medaille: intens genieten van muziek is heerlijk, maar je wordt ‘gek’ van een tetterende radio die voor anderen slechts achtergrondgeluid is. Empathie is mooi, maar voortdurend meegesleept worden in de emoties van anderen is uitputtend. Wie niet heeft geleerd om te gaan met zijn sensitiviteit kan vooral de lasten ervan ervaren en chronisch overprikkeld raken.

9) Wat kun je doen om hoogsensitiviteit als kracht te gaan ervaren?

De kunst is dus om de omstandigheden zo veel mogelijk te optimaliseren en veel herstelmomenten in te bouwen. Het belangrijkste is om te herstellen van overprikkeling, of nog beter: overprikkeling helemaal te voorkomen. HSP’s gaan sneller door de knieën dan anderen als ze met negativiteit worden geconfronteerd, maar positieve invloeden hebben op hen ook meer effect dan op anderen.

Ben je HSP, omring jezelf dus met mensen en dingen waar je vrolijk van wordt; neem iedere dag voldoende tijd om op te laden; en verander waar mogelijk dingen in je werk of thuissituatie zodat je zo optimaal mogelijk kunt functioneren. Dan kun je hoogsensitiviteit echt als talent gaan ervaren.

Herkenbaar? Ontdek of je zelf ook hooggevoelig bent

Eén op de vijf mensen is geboren met een sensitief zenuwstelsel, dat sterker dan dat van anderen reageert op prikkels. Licht, geluid, maar ook emoties van anderen komen veel harder binnen. De door niet-hooggevoelige mensen gedomineerde samenleving bestempelt hen al snel als ‘verlegen’, ‘introvert’, en ‘overgevoelig’. Herken je dit? Doe de test ‘Ben je hooggevoelig?’

Leer beter omgaan met prikkels

Hoogsensitiviteit kan je kwetsbaar maken, maar het is ook een kracht. In de training ‘Hoogsensitviteit als kracht‘ leer je meer over hooggevoeligheid en ontdek je hoe je je grenzen herkent én bewaakt. Ook leer je wat je kunt doen om je bijzondere talenten tot bloei te brengen.

auteur

Anouk Tulner

» profiel van Anouk Tulner
  • Meer over

    Hooggevoeligheid

    Hoog sensitieve personen (HSP) zijn extra gevoelig voor prikkels. Dat kan lastig zijn, mensen met deze karaktertrek zijn sneller moe en overprikkeld. Maar in de juiste omgeving kan hooggevoeligheid voordelen opleveren.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Hooggevoelig? Dit zijn de voor- en nadelen

Hoogsensitiviteit leidt ertoe dat je veel dingen eerder opmerkt dan anderen. Dit zijn hiervan de voo...

Lees verder
Branded content

‘Schoonheid is uitstralen dat je gelukkig bent’

De natuur heeft ons geprogrammeerd om naar mooie dingen te kijken, zegt psychologe Nancy Etcoff. Maa...

Lees verder
Training

Van single
naar samen

Single? Met deze online training vergroot je de kans op een succesvolle relatie.

Lees verder
Verhaal

Een stroom aan indrukken

Lees verder
Verhaal

Hooggevoeligheid in de liefde

Lees verder
Advies

Mee leren leven?

Lees verder
Artikel

Haal meer uit je gevoeligheid

Lees verder
Advies

Gesloopt na een avondje uit

Lees verder
Advies

Hoogbegaafdheid en hooggevoelig

Lees verder