01

Wat is narcisme?

Narcisten zijn mensen die zichzelf enorm belangrijk vinden, hun eigen prestaties en talenten overdrijven, buitensporige bewondering nodig hebben en vinden dat ze recht hebben op een speciale behandeling.

Ze zijn vaak arrogant, hebben een gebrek aan empathie en zijn afgunstig of menen dat anderen dat zijn op hen. Soms gebruiken ze anderen om hun persoonlijke doelen te bereiken. Hieraan herken je een narcist.

De term ‘narcisme’ verwijst naar een figuur uit de Griekse mythologie: Narcissus. Niemand was goed genoeg voor deze knappe jongeman. Hij wilde zich aan geen enkele partner binden maar werd verliefd op zijn eigen spiegelbeeld in het water. Aan de rand van een poel raakte hij zo in de ban van zijn eigen schoonheid, dat hij zijn evenbeeld probeerde te omarmen en verdronk.

02

Narcistische persoonlijkheidsstoornis

Iedereen heeft wel iets narcistisch in zich, alleen is extreme gevallen kun je spreken van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Het begint doorgaans met een jeugd vol verwaarlozing, of juist met een verstikkende hoeveelheid aandacht van de ouder, zegt psycholoog en gedragstherapeut Martin Appelo.

Daardoor gaat een kind zich onzeker, wantrouwend en miskend voelen. Sommige kinderen ontwikkelen daardoor narcisme, als beschermingsmechanisme voor hun kwetsbare zelfbeeld. Door zichzelf op te blazen voelen ze de pijn niet meer. Maar ze stoten er ook anderen mee af, en zijn zo des te eenzamer.

Achter het imponerende masker van een narcist gaan dan ook vaak gevoelens van depressiviteit en eenzaamheid schuil. Een vicieuze cirkel ontstaat: om de leegte maar op te vullen, gaat de narcist meer en meer bewondering zoeken. Waarschijnlijk speelt ook een genetische gevoeligheid een rol bij het ontwikkelen van een narcistische persoonlijkheid.

03

Kenmerken van narcisme

Oppervlakkig, charmant, manipulatief, overtuigd van de eigen superioriteit, gericht op eigen gewin, weinig empathisch: allemaal kenmerken van narcisme. Maar de ene narcist is de andere niet.

Zo onderscheidt de Amerikaanse psycholoog Paul Rose twee vormen van narcisme: openlijk of grandioos narcisme, en verborgen of kwetsbaar narcisme. De ‘openlijke narcist’ eist vaak de aandacht op en trekt hij zich weinig van anderen aan. De ‘verborgen narcist’ gaat ook voor eigen gewin, maar is juist gevoelig voor andermans mening.

Overigens beschreven Australische onderzoekers in 2013 nog een derde type: de agressieve narcist. Die wordt omschreven als iemand die weinig empathisch is, een kwaadaardige houding heeft, er niet voor terugschrikt anderen te gebruiken en zich antisociaal en agressief gedraagt.

04

Test jezelf: hoe narcistisch ben jij?

Narcisme is niet per definitie een slechte, nare eigenschap of stoornis die alleen maar voorkomt bij manipulatieve egoïsten. Volgens psychotherapeut Craig Malkin is het een karaktertrek die bij ieder mens in meer of mindere mate aanwezig is en die, zolang die niet extreem wordt, ook nuttig is.

Mensen die gemiddeld scoren op narcisme blijken psychisch het meest gezond en gelukkig. Gezond narcisme, noemt Malkin deze middenmoot op het narcisme-spectrum. Deze mensen vinden zichzelf bijzonder en competent, maar kunnen ook kritiek verdragen.

Wil je weten hoe narcistisch je zelf bent? Test hoe hoog jij scoort op openlijk en verborgen narcisme.

TEST
Doe de test »

Narcisme test: hoe narcistisch ben je?

05

Narcisme en relaties

Uit Amerikaans onderzoek, uitgevoerd aan de universiteit van Georgia, bleek onlangs dat narcisten slecht zijn in relaties. Ondanks hun charmante en zelfverzekerde overkomen, slagen narcisten er zelden in een langdurige relatie op te bouwen.

Onderzoeker Keith Campbell noemt de liefdesstijl van narcisten dan ook game-playing love: ze willen de baas zijn, houden afstand, gaan vaak vreemd en doen er alles aan om maar niet afhankelijk van hun partner te worden.

Heb je te maken met een narcistische baas, (ex-)partner of een familielid? Alleen maar kritiek en onvrede uiten heeft geen zin, maar waak ervoor dat je niet jezelf wegcijfert of het gedrag van een narcist vergoelijkt. Zo kun je omgaan met narcisme, zonder de aandacht en ruimte voor je eigen behoeftes op te offeren:

  • Zeg eerst iets vriendelijks voordat je commentaar geeft (en doe dit nooit publiekelijk – dat is fataal voor de relatie).
  • Formuleer duidelijk en niet te voorzichtig. Onduidelijkheid voelt voor de narcist onveilig. En onveiligheid is een teken om in de aanval te gaan.
  • Liefdevol maar begrenzend zijn werkt het beste. Geef aan waar je grens ligt en beëindig het gesprek als de narcist hier toch overheen gaat.
  • Vertrouw altijd op je gevoel. Peil bij twijfel eens voorzichtig bij anderen in je omgeving hoe zij de persoon in kwestie ervaren.
  • Accepteer narcisten zoals ze zijn: geef de hoop een narcist te kunnen veranderen op.

Lees meer tips van deskundigen.

06

Behandeling van narcisme

Wie zichzelf geweldig vindt, zal niet snel hulp zoeken en aan zichzelf willen sleutelen. Problemen liggen natuurlijk vooral aan de ander. Bovendien worden narcisten ook vaak beloond voor hun dikdoenerij. Er zijn mensen die het irritant vinden, maar er is ook veel bewondering voor in onze maatschappij. Dat maakt het behoorlijk hardnekkig.

Maar soms gebeuren er dingen in het leven waardoor een narcist wel degelijk inziet dat er iets moet gebeuren. Stuklopende relaties, conflicten op het werk en met vrienden, ziekte, de komst van een kind: het kan ertoe leiden dat hij op een andere manier naar zichzelf gaat kijken. Als een narcist inziet dat de oorzaak van zijn ongeluk bij hemzelf ligt, kan psychotherapie soms enige verlichting brengen.

Video's over Narcisme

Video

5 vragen over narcisme

Sander Begeer, psycholoog en onderzoeker aan de Vrije Universiteit, beantwoordt in deze video 5 vragen over narcisme.
Bekijk video

Meer over narcisme

Een ogenblik geduld...
Artikel

Psychopaat of toch een narcist?

Zwelgen in zelfliefde, kwetsende grappen maken, manipuleren om je zin te krijgen. Het zijn de zwarte...
Lees verder
Artikel

Psychopaat of toch een narcist?

Zwelgen in zelfliefde, kwetsende grappen maken, manipuleren om je zin te krijgen. Het zijn de zwarte...
Lees verder
Verhaal

De effecten van een narcistische opvoeding

Met een narcistische vriend kun je breken, van een narcistische partner kun je scheiden. Maar wat al...
Lees verder
Verhaal

De effecten van een narcistische opvoeding

Met een narcistische vriend kun je breken, van een narcistische partner kun je scheiden. Maar wat al...
Lees verder
Advies

Ik ben opgegroeid met een narcistische moeder

Doordat mijn moeder narcistisch is, ben ik altijd alert op hoe anderen me behandelen en hoe ze met m...
Lees verder
Advies

Ik ben opgegroeid met een narcistische moeder

Doordat mijn moeder narcistisch is, ben ik altijd alert op hoe anderen me behandelen en hoe ze met m...
Lees verder
Verhaal

Verliefd op een narcist

Narcisten kunnen heel charmant zijn, maar oog voor de behoeftes van hun partner hebben ze niet. Heef...
Lees verder
Artikel

‘Mijn exen noemden me een vuile narcist’

Psycholoog Martin Appelo (1962) helpt mensen die worstelen met narcisme.
Lees verder
Artikel

21 kenmerken van een narcist

Sommige mensen lijken fantastisch, maar vallen in de praktijk tegen. We hebben het over narcisten. E...
Lees verder
Artikel

5 gouden regels voor omgaan met narcisme

Charmant, welbespraakt en extravert: mensen met narcistische trekjes kunnen heel aantrekkelijk zijn....
Lees verder
Advies

Ben ik een narcist?

Ik (vrouw, 38) kan niet echt van een man houden. En ik herken meer narcistische trekken in mezelf. B...
Lees verder
Interview

‘Narcistische ouders zien niet wat ze fout doen’

Kinderen die opgroeien met narcistische ouders hebben daar ook als volwassene veel last van. Ze word...
Lees verder
14447