Meer over

Narcisme

Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis functioneren op het eerste gezicht prima: ze zijn charmant, welbespraakt en autonoom. Maar achter het imponerende masker van de narcist liggen leegte, angst en depressiviteit op de loer.

Expert

Martin Appelo

Narcisme

Meer over Narcisme

Verhaal

Narcistische ouder

Met een narcistische vriend kun je breken, van een narcistische partner kun je scheiden. Maar van ee...

Lees verder
Kort

Sneltest narcisme

Lees verder
Advies

‘Ik geef onvoorwaardelijke liefde aan een narcist’

Lees verder
Advies

‘Mijn schoondochter is een narcist’

Lees verder
Advies

Kunnen mannen met autisme ook narcistische trekjes hebben?

Lees verder
Artikel

Vijf gouden regels voor omgaan met narcisten

Draag ze op handen, praat ze naar de mond en ga nooit de confrontatie aan, want wee degene die de wo...

Lees verder
Kort

Narcisme: verborgen kwetsbaarheid

Lees verder
Artikel

‘Elke leider is een narcist’

De rol van leiders is de afgelopen tien jaar veel ingewikkelder geworden, vindt Manfred Kets de Vrie...

Lees verder
Artikel

De narcist vindt zichzelf geweldig

(Psychological Science, vol. 8, pag. 37-42, 1997) 'Zelfkennis behoedt voor ijdelheid,' schreef Migue...

Lees verder
Recensie

Gezond narcisme

Lees verder
Verhaal

Narcisme: Eenzaam in het middelpunt

Lees verder
Verhaal

Verliefd op een narcist

Lees verder
Column

Column: Nieuwsgierig blijven

Lees verder
Artikel

Omgaan met narcistische ouders

Lees verder
Kort

‘Ik praat veel over mezelf en ben egocentrisch en ijdel’

Lees verder
Artikel

Checklist: ben je opgevoed door een narcist?

Lees verder
Artikel

Omgaan met narcisme

Lees verder
Video

Video: 5 vragen over narcisme

Lees verder
Column

Column: Narcisten zijn niet ‘eigenlijk heel onzeker’

Lees verder
Kort

Jaloerse partner doet narcist goed

Lees verder
Artikel

Narcisme-expert Martin Appelo over Donald Trump

Lees verder
Verhaal

Een ster word je zo

Lees verder
Advies

Hoe word ik een minder dominante moeder?

Lees verder
Kort

Van welke narcist is die selfie?

Lees verder
Nog meer over

Narcisme

  • Wat is narcisme?

    Narcisten zijn mensen die zichzelf enorm belangrijk vinden, hun eigen prestaties en talenten overdrijven, buitensporige bewondering nodig hebben en vinden dat ze recht hebben op een speciale behandeling. Ze zijn vaak arrogant, hebben een gebrek aan empathie en zijn afgunstig of menen dat anderen dat zijn op hen. Soms gebruiken ze anderen om hun persoonlijke doelen te bereiken.

    De term ‘narcisme’ verwijst naar een figuur uit de Griekse mythologie: Narcissus. Niemand was goed genoeg voor deze knappe jongeman. Hij wilde zich aan geen enkele partner binden maar werd verliefd op zijn eigen spiegelbeeld in het water. Aan de rand van een poel raakte hij zo in de ban van zijn eigen schoonheid, dat hij zijn evenbeeld probeerde te omarmen en verdronk.

    Iedereen heeft wel iets narcistisch in zich, alleen is extreme gevallen kun je spreken van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. De behoefte om jezelf te profileren en autonoom te zijn is namelijk één van de twee fundamentele strevingen van de mens, zegt psychotherapeut Thijs de Wolf. De andere is de behoefte om je te hechten en ergens bij te horen. Tussen die twee strevingen laveert een mens in zijn leven en je zou kunnen zeggen dat wie te veel van het eerste heeft, narcistisch is. ‘Maar een teveel aan narcisme is bijna nooit de enige weeffout die iemand in zijn karakter heeft,’ aldus De Wolf. ‘Meestal gaat het om een kluwen van psychische problemen.’

  • Hoe ontwikkelt iemand een narcistische persoonlijkheidsstoornis?

    Het begint doorgaans met een jeugd vol verwaarlozing, of juist met een verstikkende hoeveelheid aandacht van de ouder, zegt psycholoog en gedragstherapeut Martin Appelo, die onder meer het boek Een spiegel voor narcisten schreef. Daardoor gaat een kind zich onzeker, wantrouwend en miskend voelen. Sommige kinderen ontwikkelen daardoor narcisme, als beschermingsmechanisme voor hun kwetsbare zelfbeeld. Door zichzelf op te blazen voelen ze de pijn niet meer. Maar ze stoten er ook anderen mee af, en zijn zo des te eenzamer.

    Achter het imponerende masker van een narcist gaan dan ook vaak gevoelens van depressiviteit en angst schuil. Een vicieuze cirkel ontstaat: om de leegte maar op te vullen, gaat de narcist meer en meer bewondering zoeken. Waarschijnlijk speelt ook een genetische gevoeligheid een rol bij het ontwikkelen van een narcistische persoonlijkheidsstoornis.

  • Openlijk en verborgen narcisme

    Volgens de Amerikaanse psycholoog Paul Rose, die onderzoek deed naar de narcistische persoonlijkheidsstoornis zijn er twee vormen: openlijk of grandioos narcisme en verborgen of kwetsbaar narcisme. Rose definieert openlijke narcisten als ‘mensen met een opgeblazen gevoel over zichzelf die vaak andermans aandacht opeisen en charmant overkomen, ondanks het feit dat ze weinig besef hebben van de behoeften van anderen’.

    Deze openlijke narcisten hebben – zo blijkt uit het onderzoek van Rose – meer gevoel van eigenwaarde en zijn gelukkiger en tevredener dan zogenaamde ‘verborgen narcisten’. Die zijn net zo hevig met zichzelf bezig en even arrogant als openlijke narcisten, maar doen dit op een veel subtielere manier: ze spelen voortdurend in op andermans verwachtingen, willen de grootheid van anderen op zichzelf laten afstralen, voelen zich zeer minderwaardig ten opzichte van anderen en zijn hypergevoelig voor wat anderen van hen vinden.

    Dit gevoel van ‘volledig bepaald worden door anderen’ maakt waarschijnlijk dat ze ontevredener met hun leven zijn dan openlijke narcisten, die gloriëren bij de gedachte dat zíj het leven van anderen bepalen. Verborgen narcisten voelen zich dan ook onrustiger, meer emotioneel uitgeput en meer vervreemd van zichzelf, blijkt uit weer ander onderzoek.

    Overigens beschreven Australische onderzoekers in 2013 nog een derde type: de agressieve narcist. Die wordt omschreven als iemand die weinig empathisch is, een kwaadaardige houding heeft, er niet voor terugschrikt anderen te gebruiken en zich antisociaal en agressief gedraagt.

  • Wat is het verschil tussen een narcist en een psychopaat?

    Narcisme wordt vaak verward met antisociale persoonlijkheidsstoornissen, zoals psychopathie. Appelo: ‘Een psychopaat doet zichzelf ook mooier voor dan hij is, maar hij misleidt anderen om er zelf beter van te worden en is kil en berekenend. Een narcist daarentegen wil de ander geen pijn doen, hij gunt een ander ook wel ruimte. Alleen heeft hij die ruimte zelf zo hard nodig dat hij die toch niet aan de ander kan geven.’ Voor de omgeving is het resultaat eender, maar het komt voort uit andere beweegredenen.

  • Weten narcisten zelf dat ze narcist zijn?

    Amerikaanse onderzoekers ontdekten in 2014 een simpel alternatief voor de lange vragenlijsten die meten hoe narcistisch iemand is: gewoon op de man af vragen. Hun Single Item Narcissism Scale (SINS) telt één vraag: ‘In hoeverre ben je het eens met deze uitspraak: ik ben een narcist.’ Hoewel andere vragenlijsten extra informatie geven, bijvoorbeeld over het soort narcisme, is de SINS vrijwel net zo doeltreffend als het gaat om het vaststellen van narcisme. ‘Narcisten zien hun narcisme niet als negatieve eigenschap,’ zeggen de onderzoekers. ‘Ze zijn er bijna trots op.’

  • Is narcisme te genezen?

    Wie zichzelf geweldig vindt, zal niet snel hulp zoeken en aan zichzelf willen sleutelen. Problemen liggen natuurlijk vooral aan de ander. Bovendien worden narcisten ook vaak beloond voor hun dikdoenerij. Er zijn mensen die het irritant vinden, maar er is ook veel bewondering voor. Dat maakt het behoorlijk hardnekkig.

    Maar soms gebeuren er dingen in het leven waardoor een narcist wel degelijk inziet dat er iets moet gebeuren. Stuklopende relaties, conflicten op het werk en met vrienden, ziekte, de komst van een kind: het kan ertoe leiden dat hij op een andere manier naar zichzelf gaat kijken. Als een narcist inziet dat de oorzaak van zijn ongeluk bij hemzelf ligt, kan psychotherapie soms enige verlichting brengen.