Vier je leven

  • 2069 woorden
  • leestijd is 11 minuten
  • Foto: Getty Images
Op vakantie is het simpel om jezelf en de wereld te relativeren. Maar dat speelse gevoel kun je ook gewoon het hele jaar door vasthouden. Zeven manieren om luchtiger in het leven te staan.

De eerste dag na de vakantie lijkt het leven heerlijk licht. Mijn hoofd is leeg, mijn lijf is bruin en één ding weet ik zeker: dit jaar gaat het lukken om dat ontspannen gevoel heel lang vast te houden. ‘Tuurlijk!’ reageer ik dan ook opgewekt op de vraag of ik een groot artikel wil schrijven over hoe je je leven meer kunt vieren. Dat gaat zeker goed komen, denk ik met mijn optimistische vakantiehoofd.

Het zijn de kleine blijmakers waar je echt gelukkig van wordt

Er gebeurt iets leuks of fijns, en je voelt het geluksgevoel stromen. Meestal is zo’n moment snel ...

Lees verder

Een week later sta ik huilend in het redactiekeukentje. Ik zit helemaal vast met dat artikel. Want hoe doe je dat eigenlijk, ‘het leven vieren’? Op dit moment wil ik helemaal niets vieren. Ik wil in bed liggen met een deken over mijn hoofd. ‘Heb je een Vier je leven-depressie?’, vraagt een collega. Ondanks alles moet ik glimlachen, door mijn tranen heen. En realiseer me dat dat precies is hoe je het leven viert. Niet door zomaar op een dinsdagavond een groot feest te geven, gewoon omdat je daar zin in hebt, of een weekend naar Parijs te rijden – en de rest van de tijd even hard door te blijven rennen. Maar door jezelf en het leven niet zo serieus te nemen, en wat meer humor te zien in je dagelijkse bezigheden.

Mijn oog valt op het a4’tje op een van de keukenkastjes: ‘Was je je eigen spullen af? Kabouters bestaan niet!’ Waaronder een andere collega een boze kabouter heeft getekend die een bord vasthoudt met de tekst ‘Psychologen bestaan niet!’ Iedere keer dat ik koffie haal, moet ik er weer om glimlachen.

Meer veerkracht

‘Om jezelf en het leven kunnen lachen is een van de effectiefste manieren om je te wapenen tegen stress,’ zegt ook Paul McGhee, Amerikaans onderzoeker en auteur van Humor as a survival training for a stressed out world. ‘Maar je gevoel voor humor is vaak het eerste dat je in de steek laat op dagen dat alles misgaat. Terwijl je het dan juist het hardst nodig hebt. Maar dat kun je voorkomen door jezelf een speelsere houding aan te leren op dagen dat je je goed en ontspannen voelt. Als je jezelf dan de gewoonte eigen maakt om de grappige kanten van de situatie te zien, is de kans groter dat dat je ook lukt op momenten dat je gespannen of somber bent.’

En laat het nu, aan het eind van de zomer, het ideale moment zijn om onszelf nieuwe gewoontes aan te leren. Als het goed is zijn we nog uitgerust van de vakantie, en moet de automatische piloot nog op gang komen. Door nu met meer humor naar het leven te leren kijken, leven we het hele jaar door luchtiger. En dat is mooi meegenomen als de stress weer dreigt toe te slaan.

Het idee dat lachen echt gezond is, blijkt uit een hele rij onderzoeken. Zo daalde bij mensen die aan het lachen waren gemaakt met een grappige video, de hoeveelheid stresshormonen cortisol en adrenaline in hun bloed daarna flink. Bovendien ging hun bloeddruk omlaag, en begon hun immuunsysteem beter te werken. Niet voor niets hebben we na een spannend moment de neiging in de lach te schieten: daardoor raken we stress kwijt en kan ons lichaam weer herstellen.

Vetrolletjes

En meer lachen in je leven heeft ook een gunstig effect op de langere termijn. Zo ontdekte de Amerikaanse onderzoekster Barbara Fredrickson enkele jaren terug dat positieve emoties, zoals liefde, dankbaarheid en vreugde, ons veerkrachtiger maken en beschermen tegen de gevolgen van stress. Ze ontdekte zelfs dat er een ideale positiviteitsverhouding bestaat, 3:1. Om gezond te blijven zouden tegenover iedere negatieve emotie dus drie positieve moeten staan. Dat is nodig omdat een negatieve ervaring veel intenser aanvoelt – een rotopmerking komt veel harder aan dan dat een compliment blij maakt. Onderzoek laat zien dat mensen die nog meer dan drie positieve emoties tegenover een negatieve kunnen zetten, zich geestelijk en lichamelijk veel beter voelen dan mensen die onder die drie blijven.

Humor is een heel goede manier om het aantal negatieve emoties te verminderen, zegt Paul McGhee, én om tegelijk meer positieve emoties te ervaren. Want de mensen die in het onderzoek naar grappige video’s hadden gekeken, waren daarna niet alleen meer ontspannen, maar ervoeren ook meer positieve emoties zoals blijdschap en plezier.

Maar als je zelf een serieus ingesteld mens bent? Als je niet met een knipoog kunt schrijven over je vetrolletjes, zoals Linda de Mol, maar er alleen vol afgrijzen naar kunt staren? Of het idee hebt dat er in je eigen leven gewoon niet zoveel te lachen valt? ‘Veel mensen zijn ervan overtuigd dat je met gevoel voor humor geboren wordt of niet,’ zegt psycholoog Paul McGhee. ‘Maar dat klopt niet: ook humor kun je leren.’ Hij ontwikkelde een training, The 7 Humor habits program, waarmee deelnemers door oefeningen in acht weken tijd luchtiger naar zichzelf en het leven leren kijken. ‘In het begin zijn ze er misschien nog geen ster in om grappen te vertellen of om hun eigen blunders te lachen, maar als ze het lang genoeg oefenen gaat dat op den duur vanzelf.’

De effecten van die humortraining zijn inmiddels onderzocht aan universiteiten over de hele wereld, waaronder Amerika, Zwitserland en Australië, en bij mensen van verschillende leeftijden, zoals studenten en ouderen. Steeds opnieuw werd bevestigd dat mensen na afloop van de training niet alleen een beter ontwikkeld gevoel voor humor hadden, maar ook minder last van stress, angst en depressie. Ze konden beter omgaan met tegenslag, waren optimistischer en tevredener met hun leven. Drie maanden later waren die effecten nog even sterk. Inmiddels wordt McGhee’s humortraining in Duitsland en Zwitserland ingezet als therapie bij depressie en angststoornissen. (Nieuwsgierig? Op de volgende pagina’s, speciaal voor lezers van Psychologie Magazine, een verkorte versie van de training.)

Spelen als gemoedstoestand

Wat is eigenlijk het werkzame ingrediënt van zo’n humoristische levenshouding: het vermogen om de grappige kant van het leven te kunnen zien, of het lachen zelf? Lachen alleen werkt al ontspannend, zegt McGhee: ‘Passieve humor, zoals naar een grappige serie kijken, werkt ook om na een drukke dag te ontspannen en in een beter humeur te komen. Twintig minuten naar een comedy kijken blijkt zelfs even effectief als twintig minuten ontspanningsoefeningen doen.’

Maar wie na een uur in de file ook nog eens wordt klemgereden door een vuilniswagen heeft geen gelegenheid om even naar dat grappige filmpje van Mr. Bean op YouTube te kijken. Daarom is het volgens McGhee belangrijk ook zelf de komische kant te leren inzien van stressmomenten. Bijvoorbeeld door je voor te stellen dat je zélf Mr. Bean bent, bij wie alles steeds misgaat. ‘Dat begint met het aan­leren van een speelsere houding: de neiging om situaties zo op te vatten dat het vermakelijk is voor jezelf, en misschien ook voor anderen. Zo’n speelse houding hoeft trouwens niet te betekenen dat je graag tikkertje speelt of iedere avond pimpampet: spelen is een gemoedstoestand, niet per se een activiteit.’

Training

In 3 stappen naar je droombaan

  • Ontdek wat je passie is
  • Krijg meer energie en inspiratie
  • Verdien geld met wat je leuk vindt
bekijk de training
Nu maar
€ 95,-

Bovendien bestaan er verschillende soorten speels­heid, zegt René Proyer, onderzoeker aan de uni­versiteit van Zürich. ‘Misschien heb je wel vaak binnenpretjes om gekke woorden of associaties, of vind je het leuk om anderen op een goedmoedige manier een poets te bakken. Allemaal zijn het vormen van spelen: bezigheden die niet direct een doel hebben, maar waaraan je wel veel plezier kunt beleven’.

Dat geldt volgens Paul McGhee ook voor humor: ‘Humor is spelen met ideeën.’ Omdat ze zo sterk met elkaar verweven zijn wordt ‘speelsheid/humor’ in onderzoek vaak als een enkele karaktertrek opgevat. Eén die heel veel voordelen heeft, ontdekten Proyer en zijn collega’s: volwassenen met zo’n speelse houding zijn over het algemeen creatiever, leven meer in het nu, zijn tevredener met hun leven en kunnen beter omgaan met tegenslag. Ook hebben ze betere sociale banden en zijn ze tevredener met hun relatie. Niet voor niets staan speelsheid en humor vaak boven aan het wensenlijstje met eigenschappen voor een toekomstige partner. In een onderzoek noemden stellen die al tientallen jaren gelukkig getrouwd waren, ‘samen kunnen lachen’ zelfs als een van de belangrijkste redenen daarvan.

Is humor onvolwassen?

Iedereen wordt met zo’n speelse houding geboren, zegt Willibald Ruch, hoogleraar aan de universiteit van Zürich en voorzitter van de International ­Society for Humor Studies: ‘Alle kinderen gaan uit zichzelf spelen, puur omdat ze dat leuk vinden, net zoals jonge dieren dat doen. Spelen op jonge leeftijd is belangrijk om vaardigheden te leren: stoeien helpt je om je later fysiek te verdedigen.’

Dat bij sommige mensen die speelse houding verdwijnt wanneer ze volwassen worden, heeft volgens Ruch voor een deel te maken met onze maatschappij, waarin veel mensen bang zijn dat ze niet serieus worden genomen. Maar het is ook een kwestie van persoonlijkheid: extraverte mensen blijken gemiddeld wat meer te spelen, consciëntieuze mensen wat minder. Ruch: ‘Maar dat betekent niet dat ze hun speelsheid helemaal kwijt zijn. Je weet nog steeds hoe je speels kunt zijn omdat je dat als kind bent geweest.’ Bovendien lijkt de angst dat speelse mensen voor onprofessioneel worden aangezien, ongegrond: zo geeft 84 procent van de leidinggevenden van grote Amerikaanse bedrijven aan dat ze liever werknemers mét gevoel voor humor aannemen dan zonder, juist omdat die creatiever en stressbestendiger zouden zijn.

Ook al zie je in het dagelijks leven al snel ergens de aardigheid van in, als het lachen je vergaat op momenten dat de stress toeslaat helpt het je niet verder. Maar zijn sommige situaties niet gewoon té erg om om te kunnen lachen? Dat hangt ervan af hoe bedreigend het op dat moment is, zegt McGhee. Vlak na de orkaan Katrina, toen Amerikanen oog in oog stonden met de puinhopen van hun huis, maakte niemand daar grappen over. Maar een tijd later verschenen de eerste bordjes bij die verwoeste huizen: ‘Te koop: huis aan het water. Opknappertje’. McGhee: ‘Iets grappigs zien te midden van zo’n situatie geeft je een gevoel van controle, omdat je je emotionele reactie daarop in eigen hand neemt.’

Volgens Barbara Fredrickson helpen positieve emoties op zo’n moment om afstand te nemen van de problemen en de situatie in een breder perspectief te zien, zelfs in de meest uitzichtloze situaties. In gevangenkampen in Vietnam vertelden de gevangenen elkaar grappen door in code op de buizen in hun cel te tikken, vertelt Gerald Coffee, een militair die zeven jaar in zo’n kamp doorbracht, in zijn boek Beyond Survival. ‘In een van de douches had iemand op de muur geschreven: ‘Smile, you’re on Candid Camera!’ Ik kon niet anders dan in lachen uitbarsten, en was de geweldige man die dat had geschreven eeuwig dankbaar.’

Opvrolijken en ontspannen

Maar niet alle humor is even goed voor ons, schrijven de Canadese onderzoekers Rod Martin en Nicholas Kuiper: naast positieve vormen bestaan er ook negatieve. Bijvoorbeeld harde, cynische grappen, die ten koste gaan van een ander. Of grappen waarbij je jezelf steeds het mikpunt maakt van spot, zodat anderen daarom kunnen lachen en je jezelf niet hoeft bloot te geven. Die vormen van humor zijn ongezond, aldus het onderzoeksduo: ze hangen samen met een lagere zelfwaardering, depressie en andere psychische problemen. Positieve vormen van humor hebben daarentegen niets vijandigs in zich. Ze hebben vooral als doel om andere mensen of ­situaties op te vrolijken en te ontspannen, de onderlinge verbondenheid te versterken, of om op een goedmoedige manier je eigen zwakheden te relativeren (‘Oké, ik ben een kluns. Maar wel een leuke’).

Op dit moment onderzoekt Willibald Ruch van de universiteit van Zürich wat die positieve vormen van humor nu precies onderscheidt van de negatieve: ‘Bij “platte” humor lachen we om de zwakheid van één persoon, bij “deugdzame” humor om de universele zwakheden van de mensheid. Als je ziet dat ­iemand iets doms doet kun je daarom lachen, maar je kunt ook zeggen: “Leuk geprobeerd, maar dat is nog niets vergeleken bij mij: ik heb ooit per ongeluk laxeermiddel genomen in plaats van een aspirientje.” De onderliggende boodschap: ach, iedereen doet weleens iets stoms.’

De resultaten zijn nog niet gepubliceerd, maar uit Ruchs onderzoek blijkt dat mensen die vaak dat soort deugdzame humor gebruiken anderen zich niet alleen beter laten voelen over zichzelf, maar zelf ook tevredener zijn met hun leven. Uiteindelijk worstelen we in grote lijnen allemaal met dezelfde problemen over leven, liefde en werk – dan kunnen we er maar beter om lachen. En als dat nog niet lukt: glimlachen om de kabouters in de keuken.

De volgende oefeningen zijn gebaseerd op het 7 Humor habits program van de Amerikaanse psycholoog en onderzoeker Paul McGhee. Deze training versterkt het ­gevoel voor humor en positieve gevoelens, en vermindert stress, angst en somberheid.

Oefen één gewoonte per week – het is belangrijk om voor iedere oefening voldoende tijd te nemen. Houd zoveel mogelijk de volgorde hieronder aan. De gewoontes worden namelijk steeds iets moeilijker: pas wie eerst de grappige kant van alledaagse situaties ziet, kan er ook om lachen als alles misgaat.

Blijf doorgaan met de oefeningen die je het leukst vindt, ook al ben je allang bij een volgende stap. Zo worden ze vanzelf een gewoonte.

Gewoonte 1: omring jezelf met humor

  • Zorg dat er meer te lachen valt in je leven: trakteer jezelf van nu af aan op een dagelijkse dosis humor. Kijk naar een comedyserie, ga naar een cabaretvoorstelling, koop de dvd van je favoriete artiest, blader in de krant het eerst naar de cartoons.
  • Schrijf op wat je leuk vindt – en wat juist niet – en schrijf situaties of opmerkingen op die je grappig vond. Leg een verzameling aan van dingen die je aan het lachen maken. Knip de grappigste cartoons uit en hang ze op een plaats waar je ze vaak ziet.

Gewoonte 2: Ken je eigen humorstijl

Iedereen heeft een eigen humorstijl. Waar je het meest om moet lachen geeft al een aanwijzing van waar je eigen kwaliteiten liggen.

  • Neem het lijstje van je favoriete humor hierboven als uitgangspunt: wat vind je er precies zo leuk aan?
  • Hoe zou je je eigen humorstijl omschrijven? Bijvoorbeeld: droge humor, zelfspot, taalgrapjes, vette moppen…

Gewoonte 3: Ontwikkel een speelsere houding

Humor begint met een speelsere levenshouding, zegt psycholoog Paul McGhee. Je kunt je wezenloos ergeren aan de drukte op weg naar het werk, óf je kunt je laten vermaken door de andere reizigers. Deze ‘spelletjes’ van Bernie de Koven, auteur van A playful path, helpen om het leven lichter te zien:

  • Ontlok een groet aan mensen die je tegemoet komen op straat. Begin op vijf à tien passen afstand met oogcontact maken, en combineer dat met een glimlach, knikje en/of korte begroeting. Hoe hartelijk reageert de ander? Misschien krijg je wel een glimlach én een knikje terug. Houd eventueel een score bij: groet de ander terug, dan is het 1-0 voor de Mensheid.
  • ‘Er moet een goede reden zijn…’ Irritante types die voordringen bij de supermarkt, die bumperkleven of afsnijden op de snelweg: ze zijn niet zomaar asociaal, maar hebben er vast een prima reden voor. Aan jou om die redenen te verzinnen – of met medepassagiers om beurten een steeds gekkere reden te noemen.

Gewoonte 4: leer te schaterlachen

Veel mensen zijn écht lachen verleerd, zegt onderzoeker McGhee: hard lachen, vanuit hun buik. En dat terwijl zo’n schaterlach enorm ontspant.

  • Zoek plaatsen op waar mensen ongegeneerd hard lachen, zoals een druk feest, de bioscoop of het theater. Lach steeds net iets harder dan normaal. In het begin voelt dat misschien overdreven, maar na een paar weken gaat het al een stuk natuurlijker.

Gewoonte 5: vind humor op straat – en deel uw plezier met anderen

  • Zie alles wat er vandaag op je pad komt als een samenzwering om je aan het lachen te krijgen. Vraag jezelf steeds af: wat is hier grappig, gek, ironisch of verrassend aan? Let op de details: bijna iedere afwijking leent zich wel voor een grappige observatie. Zoals de ‘wattenstrafjes’ die vandaag in de aanbieding zijn bij de drogist.
  • Train jezelf om grappige foutjes en dubbelzinnigheden te zien in gesprekken, krantenkoppen en op (verkeers)borden. ‘Verboden toegang: verontreinigde baggerslip’, of: ‘Fietsers overrijbaan’.
  • Vind komende week iedere dag een paar van dit soort grappige observaties en schrijf ze op; zo versterk je de gewoonte om erop te letten.
  • Probeer de dingen die je overkomen op een geestige ­manier te verwoorden tegenover anderen. Daar zijn allerlei manieren voor, bijvoorbeeld overdrijven: ‘Door die knieblessure loop ik zo langzaam dat ik mijn lunch moet meenemen als ik naar de brievenbus ga.’ Aanvankelijk denk je misschien: wat flauw, maar oefening baart kunst.

Gewoonte 6: neem jezelf niet te serieus

Door te kunnen lachen om je eigen zwakheden en blunders voelen ze al meteen veel lichter.

  • Maak een lijstje van je eigen zwakheden en gevoelige punten, zoals je slordigheid of grote neus – die onder ogen zien, brengt je al dichter bij het punt dat u er grappen over kunt maken.
  • Verzin vervolgens een of twee grappige, relativerende opmerkingen bij ieder punt. Zo kan een perfectionist tegen zichzelf zeggen als hij een foutje maakt: ‘Niemand is volmaakt, en daar ben ik het perfecte voorbeeld van.’

Pas wel op dat je die zelfspot niet overdrijft: als je jezelf continu naar beneden haalt of belachelijk maakt, roept dat juist negatieve gevoelens op.

Gewoonte 7: leer stress relativeren

Op dagen dat alles misgaat is ons gevoel voor humor vaak ver te zoeken, terwijl we het dan juist het hardst nodig hebben. De kunst is om de houding die je de afgelopen weken hebt aangeleerd, vast te houden in tijden van stress. Alleen dan helpt ze je om daar beter mee om te gaan.

Vaak wordt een probleem pas grappig als we er op de een of andere manier afstand van kunnen nemen. Zo kun je ook de humor in de moeilijke situaties zien:

  • Probeer er op een heel andere manier tegenaan te kijken. Zeg bijvoorbeeld, als je weer eens de weg niet kunt vinden: ‘Ik ben niet verdwaald, ik neem gewoon de toeristische route.’
  • Heb je een conflict met iemand die je moeilijk de waarheid kunt vertellen? Soms kan een grappig fantasiebeeld al enorm helpen. Die collega voor wie nooit iets goed genoeg is: stel hem of haar eens voor als een dier, zoals een blatend schaap.
  • Oefen met problemen die al wat verder van je afstaan. Wat voor grappigs of ironisch kun je nu zien in een probleem van een paar weken geleden, bijvoorbeeld op vakantie stranden met een lekke band? Vaak zeggen we: achteraf kunnen we hierom lachen. Maar waarom wachten? Wat voor grappigs kun je nu al ontdekken?

 

auteur

Saskia Decorte

Jawel, ook ik ben (sociaal) psycholoog. Ik werkte eerst als marktonderzoeker en studeerde daarnaast journalistiek aan de Hogeschool Utrecht.

» profiel van Saskia Decorte
  • Meer over

    Mindfulness

    Mindfulness leert om er écht te zijn. Breng je je aandacht op een vriendelijke manier terug.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

De 3 wijsheden

Op vakantie is het simpel om jezelf en de wereld te relativeren. Maar dat speelse gevoel kun je ook ...
Lees verder
Verhaal

Vier je leven

Op vakantie is het simpel om jezelf en de wereld te relativeren. Maar dat speelse gevoel kun je ook ...
Lees verder
Branded content

Echt ontspannen op vakantie

Weten we nog wel wat ervoor nodig is om goed uitgerust thuis te komen van vakantie? Auteur Peggy van...
Lees verder
Branded content

Echt ontspannen op vakantie

Weten we nog wel wat ervoor nodig is om goed uitgerust thuis te komen van vakantie? Auteur Peggy van...
Lees verder
Interview

Deze journalist vertelt open over haar rouw na de zelfdoding...

Journalist Resi Lankester (44) was halverwege de twintig toen haar vader een einde aan zijn leven ma...
Lees verder
Interview

Deze journalist vertelt open over haar rouw na de zelfdoding...

Journalist Resi Lankester (44) was halverwege de twintig toen haar vader een einde aan zijn leven ma...
Lees verder
Artikel

Een gelukkige generatie

Jong zijn anno 1997 is akelig - althans dat is de indruk die de berichten in de krant geven. Psychol...
Lees verder
Artikel

Oude wijsheid: 7 psychologische inzichten uit spirituele tra...

Ze mogen nog zo van elkaar verschillen, in alle religies en levensbeschouwingen kom je dezelfde wijs...
Lees verder
Kort

Jongens lachen problemen weg

Als tienerjongens hun problemen met elkaar bespreken, gebruiken ze vaker humor dan meisjes – en zo...
Lees verder
Column

Eigenwijs

Laat ik het zo zeggen: die nacht in de Brazil Bar ontdekte ik dat ik me niet kan laten leiden. Het l...
Lees verder
Artikel

Oud en wijs

Heel oud worden is niet per definitie prettig: de ouderdom komt met verlies en ­gebreken. Toch kunn...
Lees verder
Artikel

Hard lachen, hard huilen

Elke maand doet Psychologie Magazine een training op het gebied van persoonlijke ontwikkelingWie?Nat...
Lees verder