‘Variatie maakt de wereld beter’

  • 1916 woorden
  • leestijd is 10 minuten
  • Foto’s: Merlijn Doomernik
Of we nu doof, transgender, geniaal, gehandicapt of wat dan ook zijn, we herkennen ons vrijwel allemaal in het gevoel van ‘anders zijn’. Journalist Andrew Solomon, zelf homoseksueel uit een Joods milieu, schreef er een bestseller over en deelt zijn verrassende inzichten.

Inzicht 1
Er zijn veel wegen naar geluk

‘Als mijn ouders iets hadden kunnen veranderen aan het feit dat ik homoseksueel was, dan hadden ze dat gedaan. Op mijn 23ste ging ik samenwonen met mijn toenmalige vriend, Michael. Hoewel ik mijn ouders al eerder hints had gegeven, was dat mijn echte coming-out. Mijn moeder had moeite mijn geaardheid te accepteren; zij beschouwde trouwen en kinderen krijgen als het doel van het leven. Mijn vader zei alleen maar: “Dit is heel moeilijk voor je moeder.” Ik was woedend op haar, omdat ze me afwees op grond van wie ik werkelijk was, omdat ze niet de moeder wilde zijn van een homoseksuele zoon.

Twee jaar na mijn coming-out kreeg ze eierstokkanker, ze overleed toen ik 27 was. Ze was inmiddels een beetje bijgedraaid en zei voordat ze stierf gelukkig nog wel dingen als: “Ik wil alleen maar dat je gelukkig bent, en dat je liefde vindt, met wie dat ook moge zijn.” Als ze langer had geleefd, had ze mijn partner uiteindelijk wel willen ontmoeten, denk ik.
In mijn familie bestond een duidelijk beeld van “de juiste levenswijze” en was geluk onlosmakelijk verbonden met een conventioneel huwelijk, een conventioneel gezin en een conventionele baan. Het idee dat er maar één manier zou zijn om gelukkig te worden, heb ik echt van me af moeten schudden. Het was echt een openbaring om te ontdekken dat je op vele verschillende manieren geluk en voldoening kunt vinden, op je éígen manier. Nadat ik uit de kast was gekomen besefte ik pas wat een ongelooflijk zware last het was geweest om het al die jaren geheim te houden. Dat heeft me doen besluiten nooit meer met een geheim te leven. Om die reden ben ik heel open, bijvoorbeeld ook over het feit dat ik depressief ben geweest. Want als ik niet open ben, hoe kan ik dan van anderen verwachten dat ze dat wel zijn? Dan verdwijnen vooroordelen en stigma’s nooit.’

Inzicht 2
Een depressie kun je voor zijn

‘In 1994 kreeg ik een depressie. Ik had altijd al een neiging tot somberheid, maar toen kwam het tot een climax. Het was drie jaar na de dood van mijn moeder, mijn relatie met Michael was stukgelopen, en ik was terugverhuisd van Engeland naar Amerika – een opeenstapeling van ontwrichtende gebeurtenissen. Aanvankelijk dacht ik nog dat ik gewoon door een moeilijke tijd ging, maar ik ontwikkelde een meedogenloze depressie met hevige angstaanvallen. Ik werd bang voor de meest simpele dingen: uit bed komen, aankleden, naar beneden gaan. Verlamd van angst was ik. Ik herinner me nog levendig de dag dat ik in bed lag en me realiseerde dat ik ziek was en iemand moest bellen om hulp te vragen. Maar alleen al de gedachte dat ik de telefoon moest pakken en een nummer moest draaien verpletterde me. Urenlang lag ik naar de hoorn te staren, tot de telefoon ging en ik het voor elkaar kreeg ’m op te pakken. Het was mijn vader. Ik slaagde erin te zeggen dat hij naar me toe moest komen omdat er iets ernstig mis was. Mijn vader had nog niet eerder iets gemerkt. Hij ziet de dingen in zwart-wit: eerst was ik gezond, nu was ik ziek. De grijstinten zijn voor hem moeilijker te zien. Maar op dat moment was het glashelder dat ik knaldepressief was en zorgde hij geweldig voor me.
Depressie komt voort uit een combinatie van genetische gevoeligheid en externe omstandigheden. Bij zeer gevoelige mensen kan een kleine externe aanleiding al tot een depressie leiden, bij anderen gaat dat minder snel. Ik behoor tot de tamelijke gevoelige categorie. Ik had langdurig medicatie en psychotherapie nodig. De medicatie trok me uit het zwartste gat, de psychotherapie bood me inzicht in de levensgebeurtenissen die ertoe hebben bijgedragen dat ik een depressie kreeg – zoals het feit dat ik als kind ernstig gepest werd – en die te verwerken.
Ik heb nog steeds medicatie en therapie, omdat depressie altijd op de loer blijft liggen. Het steekt bij mij de kop op bij afwijzing, financiële druk, geestelijke uitputting of fysieke pijn – pasgeleden had ik er bijvoorbeeld last van na een nieroperatie. Als ik merk dat ik me somberder begin te voelen, red ik mezelf door het betreffende probleem zo goed mogelijk het hoofd te bieden, en extra goed te letten op mijn leefpatroon. Ik schrap stressvolle dingen uit mijn agenda en spreek alleen af met dierbaren. En als mijn therapeuten dat nodig vinden, neem ik aanvullende medicatie. Het is daardoor nooit meer zo erg geworden als toen, al blijft de angst ervoor aanwezig.’

Inzicht 3
Ouderliefde heeft geen reden nodig

‘Mijn volgende boek gaat over hoe ons idee van gezin en familie de afgelopen jaren is veranderd, groter is geworden. Gezinnen zijn altijd al divers geweest, maar er is ontegenzeggelijk meer variatie in gekomen. Mijn man John en ik hebben samen een zoon, George, van 8. Ik heb een dochter, Blaine van 9, zij woont bij haar moeder. Mijn man heeft een zoon en een dochter, Oliver van 17 en Lucy van 13. Zij noemen ook mij papa. George woont als enige fulltime bij ons, maar de andere kinderen zien we vrij geregeld. Zo zijn we met Kerstmis allemaal bij elkaar. De twee oudste kunnen met iedereen opschieten. George en Blaine zijn dol op elkaar, maar soms ook elkaars ergste vijand, zoals dat gaat bij familie.

Ik denk dat de grotere variatie aan gezinsvormen en -samenstellingen de wereld beter en gelukkiger maakt. Liefde voor een kind is namelijk wezenlijk anders dan die voor je partner, heb ik ervaren. In de huidige samenleving krijgen mensen die deze vorm van liefde anders niet hadden kunnen meemaken, de kans wel die diepe en betekenisvolle relaties aan te gaan. Het vaderschap heeft van mij een geduldiger en verdraagzamere man gemaakt, met een groter verantwoordelijkheidsgevoel ten aanzien van de wereld om me heen. De zorg en verantwoording voor het welzijn en de ontwikkeling van een ander mens schept een ongelooflijk diepe en sterke band. Je zorgt niet alleen voor je kinderen omdat je van ze houdt, je houdt ook van je kinderen omdat je voor ze zorgt. Op mijn man werd ik verliefd omdat hij warm, intelligent en knap is en nog veel andere goede eigenschappen heeft. Mijn kinderen heb ik niet uitgekozen, mijn diepe liefde voor hen heeft geen reden of verklaring nodig. Het is simpelweg een fundamenteel, onlosmakelijk gegeven in mijn bestaan.’

Inzicht 4
Niemand is normaal

‘Veel mensen hebben een grote afkeer van personen die anders zijn. Paradoxaal genoeg is het gevoel van anders-zijn iets wat vrijwel iedereen herkent. Omdat ik Joods ben en homoseksueel, heb ik me ook altijd anders gevoeld. Mijn boek Ver van de boom gaat over mensen die afwijken. Ik ontdekte dat homoseksueel zijn eigenlijk niet zoveel verschilt van doof zijn, een crimineel of transgender zijn, of een genie. Als je denkt dat je uitsluitend iets gemeen hebt met de mensen die precies op dezelfde punten afwijken van de norm als jij, voel je je verwant met slechts een kleine groep. Maar als je beseft dat vrijwel iedereen op een bepaalde manier anders is, voel je je ineens verbonden met het overgrote deel van de mensheid.’

TEST
Doe de test »

Ben je depressief?

Inzicht 5
Over depressie moet je open zijn

‘Depressie is een ziekte van eenzaamheid. Mensen die zich eenzaam voelen – of dat gevoel nou terecht is of niet – zijn er kwetsbaarder voor. Tegelijk leidt depressie ertoe dat je je terugtrekt omdat je liever alleen wilt zijn, en dat verergert de depressie enorm. Het is echt gevaarlijk als iemand zich afzondert. Je moet iemand die depressief is nooit alleen laten, ook niet als diegene dat zelf wil, want dat kan zijn ondergang betekenen. Bij iemand met kanker is er geen twijfel of er behandeling nodig is. Depressie is net zo’n ernstige ziekte, maar met goede behandeling kun je ervan genezen. Het is dus belangrijk om iemand ervan te doordringen dat hij het niet zelf kan oplossen.
Als we een samenleving zouden creëren waarin mensen opener en eerlijker kunnen praten over depressie en het stigma erop verdwijnt, zou het aantal zelfmoorden drastisch omlaaggaan. Er is veel meer openheid en helderheid nodig over deze ziekte.
Omgaan met een depressie kost enorm veel energie, en die geheimhouden nóg meer – terwijl je die energie hard nodig hebt om je ziekte het hoofd te bieden. Ik heb gemerkt dat als je er open over kunt zijn en het kunt bespreken met anderen, je niet in je eentje gevangen blijft zitten in die duisternis. Daardoor houd je meer energie over.
Het delen van mijn ervaringen heeft mijn ziekte een zekere zin gegeven. Sinds mijn TED-lezing, die iets van zeven miljoen keer is bekeken, krijg ik bericht van mensen uit de hele wereld die worstelen met depressie. Soms voelt dat als een last en heb ik geen zin om er nog mee bezig te zijn, maar ik ben vooral heel blij dat ik anderen kan helpen. Veel mensen die depressief zijn geweest, ontkennen dit naderhand of bannen het uit hun gedachten. Maar het is juist belangrijk is om je ziekte onder ogen te zien, zodat die betekenisvol wordt. Mijn depressie heeft me veerkrachtiger gemaakt en me beter leren omgaan met de uitdagingen die het leven presenteert. Ik ben me bijvoorbeeld bewuster geworden van de discrepantie tussen hoe ik me voel en de realiteit, en besef nu dat het gevoel dat een probleem onoplosbaar líjkt niet betekent dat het ook onoplosbaar ís. Daardoor kan ik situaties tegenwoordig beter naar waarde schatten, in plaats van te handelen vanuit emotionele kwetsbaarheid of wanhoop.’

Inzicht 6
Ik wil altijd weg kunnen

‘Ik heb een dubbele nationaliteit, de Engelse en Amerikaanse. Nu ik kinderen heb, woon ik voornamelijk in New York. Dat is mijn thuis: daar ben ik opgegroeid en daar woont mijn familie. Maar mijn huis in Engeland, waar ik een tijd gestudeerd en gewerkt heb, houd ik aan. Dat heeft te maken met het cruciale moment in mijn leven waarop mijn vader me vertelde over de Holocaust. Ik was 7. Het verhaal over de uitroeiing van de Joden en dat van mijn grootvader, die vanwege de pogroms in Roemenië naar de Verenigde Staten vluchtte, deden me beseffen dat je nooit honderd procent veilig bent. Daarom zorg ik ervoor dat ik altijd ergens anders heen kan, want in mijn achterhoofd houd ik er rekening mee dat er een moment kan komen waarop dat ook voor mij noodzakelijk zal zijn.
Vroeger al wilde ik graag vrienden over de hele wereld, zodat ik altijd een plek had om naartoe te gaan. Nu, met Donald Trump als president, ben ik blij dat ik ook de Britse nationaliteit heb. Als het onder deze regering helemaal de verkeerde kant op gaat met de democratie, kan ik altijd nog naar Europa. In Amerika komt homofobie trouwens sterker opzetten dan antisemitisme, dus vermoedelijk zou ik eerder moeten vluchten omdat ik homo ben dan omdat ik Joods ben.
Hoewel ik dus rekening houd met die optie, ben ik als het gaat om vechten of vluchten primair iemand die vecht. Ik ben voorzitter van PEN America, de organisatie die de vrijheid van meningsuiting verdedigt, en schrijf over onderwerpen als discriminatie of uitsluiting. En op dit moment woont er een homoseksuele, Libische vluchteling bij ons in huis die ik ontmoette toen ik dat land bezocht in 2004. Hassan is Libië ontvlucht omdat homo’s er werden vermoord. Ik vind het belangrijk dat wij, onze vrienden en kinderen, ons blijven realiseren dat deze moslimvluchtelingen mensen van vlees en bloed zijn. Ik voel een persoonlijke verantwoordelijkheid ten opzichte van mensen die minder bevoorrecht zijn dan ik.’

auteur

Vivian de Gier

» profiel van Vivian de Gier

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Vergeven doe je voor jezelf (je vermindert je boosheid of de...

Vergeven vermindert boosheid en depressie; het is goed voor je relaties en voor je gezondheid. En: e...
Lees verder
Artikel

Vergeven doe je voor jezelf (je vermindert je boosheid of de...

Vergeven vermindert boosheid en depressie; het is goed voor je relaties en voor je gezondheid. En: e...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Advies

We hebben een groot verschil in libido

Mijn man en ik zijn al vijf jaar samen, we passen goed bij elkaar en werken aan een toekomst. Het pr...
Lees verder
Advies

We hebben een groot verschil in libido

Mijn man en ik zijn al vijf jaar samen, we passen goed bij elkaar en werken aan een toekomst. Het pr...
Lees verder
Artikel

Doorbreek je leefregels

De een haalt de schouders op na een tegenvaller, de ander raakt in een dip of erger. Het verschil? B...
Lees verder
Interview

Misvattingen over depressie

Hij heeft een pittige mening over ‘modeziektes’, de tunnelvisie van psychiaters en psychologen, ...
Lees verder
Artikel

De weg omhoog

De een haalt de schouders op na een tegenvaller, de ander raakt in een dip of erger. Het verschil? B...
Lees verder
Artikel

Mindful kijken naar depressie

Een depressie is heftig en heeft grote impact. Hoe kan zo'n zachte methode als mindfulness je helpen...
Lees verder
Interview

Slaaponderzoeker Eus van Someren: ‘Om goed te slapen moet ...

Met zijn onderzoek naar slapeloosheid schudde Eus van Someren de onderzoekswereld wakker. Dat leidt ...
Lees verder
Artikel

Lach jezelf vrolijk: hoe je je geest een zetje geeft met je ...

Wie somber is, moet meer lachen. En wil je voet bij stuk houden? Sla dan eerst je armen over elkaar....
Lees verder