6 weetjes over elkaar aankijken (of juist niet)

Oogcontact kan verschillen bij autisme, verliefdheid of in andere culturen. Kun je via de ogen in de ziel kijken? Wat kunnen we bij elkaar aflezen?

Oogcontact is belangrijk voor ons. Bewust en onbewust lezen we allerlei signalen af uit elkaars ogen. Hoe doen we dat? Kunnen dieren dat ook en wanneer kun je elkaar beter niet aankijken? 6 weetjes.

1. Verliefde pupillen

Licht, medicijnen en drugs kunnen invloed hebben op de grootte van onze pupillen, dat is bekend. Uit allerlei onderzoeken blijkt dat ook emoties als angst, boosheid en geluk de pupillen beïnvloeden: ze worden er groter van. Alleen bij walging lijkt het alsof we ons willen onttrekken aan wat we zien en worden onze pupillen kleiner.

Onbewust vinden we grote pupillen aantrekkelijk. Combineer dat met het gegeven dat pupillen groter worden bij positieve gevoelens – en dan is het misschien wel logisch dat verliefden elkaar graag eindeloos in de ogen staren?

2. Bedreigend

Je ogen neerslaan is in Aziatische landen een manier om respect te tonen voor een gesprekspartner met een hogere status. Maar wij westerlingen interpreteren wegkijken al snel als verlegenheid. Aankijken is hier de norm.

Toch kunnen ook wij oogcontact soms beter vermijden. Bijvoorbeeld bij een meningsverschil: aankijken kan dan als bedreiging worden ervaren. Ook als je een scepticus moet overtuigen van je eigen standpunt lijkt oogcontact contraproductief. In dit gevallen is het beter je te richten op een ander deel van het gezicht, bijvoorbeeld de mond.

3. Spiegelkijken

Als twee personen geboeid met elkaar praten, worden hun pupillen ongeveer even groot:een teken dat ze belangstelling voor elkaar hebben. Bij die zogenaamde pupilsynchronisatie spelen spiegelneuronen vermoedelijk een rol. Deze zenuwcellen zorgen ervoor dat we de ander imiteren, beter begrijpen en ons beter in hem kunnen inleven.
Japanse onderzoekers zijn nieuwsgierig naar de rol die oxytocine speelt bij pupilsynchronisatie. Deze hormoonachtige stof blijkt namelijk vrij te komen wanneer we elkaar diep aanstaren. De onderzoekers ontdekten zelfs verhoogde oxytocinewaarden bij hond en baas als die elkaar aankijken. Vermoedelijk heeft de hond zich aangepast aan de menselijke manier van oogcontact maken.

4. Liefde of lust?

Versierders gebruiken sinds mensenheugenis een truc waarvan de werking in 1989 werd aangetoond. De onderzoekers vroegen vreemdelingen om elkaar twee minuten aan te kijken. Na afloop bleken de proefpersonen meer liefde voor elkaar te voelen dan proefpersonen die elkaar niet hadden aangekeken.

Artikel

Zijn jullie een goed duo?

Of twee mensen een fijne relatie kunnen hebben, berust niet op toeval. Uit psychologisch onderzoek k...

Lees verder

Of alleen oogcontact al tot verliefdheid kan leiden? Dat is nog onduidelijk. Wel maken verliefde stellen veel oogcontact, terwijl – zo blijkt uit Amerikaans onderzoek – mensen die lust voelen voor een ander hun blik meer laten dwalen over diens gezicht en torso.

5. Crypten van de ziel

Zweedse onderzoekers denken dat ze aan de ogen van een persoon kunnen aflezen welk temperament diegene heeft. Ze onderzochten verschillende kenmerken in de iris, het gekleurde deel van het oog. Daaruit blijkt dat lijntjes die in een ronding om de pupil lopen, verband kunnen houden met impulsiviteit.

Los daarvan zeggen ook de crypten, een soort reliëfs die van de buitenkant van de iris naar de pupil toe lopen, iets over de persoonlijkheid. Personen die in die reliëfs veel open ruimtes hebben, zijn over het algemeen minder warm, vriendelijk en optimistisch dan personen met een dichte cryptestructuur. Jammer genoeg valt er met het blote oog maar bar weinig van al die kenmerken te zien…

6. Wegkijkers

Kinderen met autisme kijken een ander tijdens het praten niet altijd aan. Vermoedelijk komt dit doordat emoties die opkomen tijdens zo’n gesprek veel vragen van hun werkgeheugen. Wanneer ze dan ook nog verbinding met de ander moeten maken via oogcontact, raakt dat werkgeheugen overbelast. De blik afwenden is dus een natuurlijke manier om de belasting te verminderen. Om toch wat informatie te krijgen over hun gesprekspartner kijken kinderen met autisme vaker naar diens mond.

Bronnen o.a.: M.E. Kret e.a., Chimpanzees and humans mimic pupil-size of conspecifics, Plos One, 2014
J. Kellerman e.a., Looking and loving: the effects of mutual gaze on feelings of romantic love, Journal of Research in Personality, Elsevier, 1989
M. Larsson e.a., Associations between iris characteristics and personality in adulthood, Biological Psychologie, 2007
F.S. Chen e.a., In the eye of the beholder: eye Contact increases resistance to persuasion, Psychological Science, 2013

Dit vind je misschien ook interessant

Interview

Onderzoekster Emily Nagoski: ‘Op seksgebied willen we zo normaal mogelijk zijn’

Ze weet alles over de liefde bedrijven en krijgt daar zelfs op vakantie vragen over van vreemden. Am...

Lees verder
Video

BOSBADEN en hoe je het zelf kunt doen

De natuur ingaan om lichamelijk en geestelijk te helen: in Japan is het heel normaal. Shinrin-yoku h...

Bekijk video
Advies

Hoe krijg ik meer ­contact buitenshuis?

Lees verder
Interview

Jeanette Winterson: ‘Ik wist niet dat liefde zo betrouwbaar kon zijn’

Lees verder
Test

Ben je bang om single te zijn?

Lees verder
Kort

Autisme-camouflage: doen alsof je sociaal bent

Lees verder
Test

Zetten kinderen je relatie onder druk?

Lees verder
Artikel

Alzheimer, Asperger en andere psychopioniers

Lees verder