Hoe reageer jij op zintuiglijke prikkels?

Sommige mensen zijn actief op zoek naar prikkels: ze zetten de muziek hard en fluiten of zingen veel. Anderen vermijden juist prikkels, het is al druk genoeg in hun hoofd. Zoeker of vermijder: welk type ben jij?

Veel van ons gedrag is te begrijpen vanuit een gevoeligheid of juist ongevoeligheid voor zintuiglijke prikkels, zegt hoogleraar Winnie Dunn. Wie gevoelig is afgesteld, merkt kleine veranderingen, geluiden en geuren al snel op, en kan zich er moeilijk voor afsluiten. Zo iemand stoort zich er bijvoorbeeld sneller aan als de buren harde muziek draaien terwijl hij een boek leest.

Online training

Hoogsensitiviteit als kracht

  • Omgaan met prikkels en overprikkeling
  • Leer je grenzen herkennen en bewaken
  • Ontdek hoe je als hsp tot bloei komt

bekijk de training
Nu maar
€ 87,50

Volgens Dunn zijn er vier basispatronen van hoe we reageren op de indrukken van onze zintuigen. Ze onderscheidt zoekers, toeschouwers, vermijders en sensors. De meeste mensen herkennen zichzelf grofweg in een van die vier. Maar het kan ook verschillen per zintuig, of per situatie. Iemand kan bijvoorbeeld voor alle zintuigen een zoeker zijn, met uitzondering van auditieve prikkels: hij of zij kan niet werken met muziek op de achtergrond. De omschrijvingen hieronder geven een idee tot welk type je behoort.

1. Zoekers

Zoekers worden gelukkig van prikkels. Ze willen van alles meer: meer smaak, sterke koffie, een stevige beat in hun muziek, snelheid voelen in de achtbaan, felle verlichting en kleuren, veel activiteiten tegelijk, veel praatjes maken met mensen. Als ze van beweging houden, schommelen ze met hun benen, en ze staan vaak op tijdens bijeenkomsten of tijdens het televisiekijken. Als ze van geluid houden, hebben de hele dag muziek op, maken geluiden met hun mond of tikken op de tafel.

Zoekers gedijen minder goed bij regelmaat omdat ze dan te weinig verrassende, nieuwe prikkels krijgen, en dat geeft een vervelend gevoel. Daarom zoeken ze manieren om de sleur te doorbreken, zoals nieuwe producten en activiteiten. Het ­gevaar is wel dat ze dan dingen vergeten.

Het leuke aan zoekers is dat ze met nieuwe ideeën komen. Hun zoekende geest is erop gericht nieuwe, interessante prikkels te vinden. Ze zijn op hun best als er een nieuw project wordt begonnen.

Zoekers kunnen familie, collega’s en vrienden gek maken met al hun extra activiteiten, en door hun zucht naar afwisseling kunnen ze de dagelijkse gang van zaken de hele tijd verstoren. Dat kan soms ten koste gaan van de behoeften van anderen.

2. Toeschouwers

Toeschouwers merken vaak niet op wat anderen de hele tijd waarnemen. Voor hen moeten dingen luider, feller, geuriger en sneller zijn om hun aandacht te krijgen. Ook sociale prikkels pikken ze minder snel op. Daardoor zijn ze makkelijk in de omgang: ze ­storen zich niet snel ergens aan. Ze zijn bovendien flexibel. Een basisplan voor de dag hebben ze wel, maar geen strak plan, en ze vinden het niet erg als er iets tussen komt.

Er kunnen hun gemakkelijk dingen ontgaan die anderen opmerken, zoals rommel, of de ovenwekker die afgaat. Ze hebben weinig tijdsbesef en vergeten sleutels en boodschappen.Een mooie eigenschap is dat ze zich niet snel druk maken. Veel dingen waaraan ze zich zouden kunnen ergeren, ontgaan hun. Ook kunnen ze zich goed concentreren, omdat ze niet worden afgeleid door wat er om hen heen gebeurt.

Toeschouwers kunnen familie, vrienden en collega’s gek maken omdat het lijkt alsof ze geen aandacht voor hen hebben, Oost-Indisch doof zijn, met opzet afspraken vergeten, te laat komen of details over het hoofd zien. Maar toeschouwers doen dat niet expres, ze weten gewoon niet wat ze missen.

3. Vermijders

Vermijders zijn snel overweldigd door te veel prikkels. Om dat te voorkomen trekken ze zich terug. Routines zijn hun redding: op vertrouwde informatie reageren de hersenen minder sterk. Verandering en onvoorspelbaarheid zijn juist lastig.

TEST
Doe de test »

Hoeveel prikkels vind je prettig?

Vermijders hebben een strakke routine, die zo minimalistisch mogelijk is. In hun keuken staan potjes op één plek bij elkaar en dan niet te veel potjes. Ze hebben vaak een vast menu; vaste tijden om op te staan en naar huis te gaan; vaste winkels en vaste merken (omdat er maar weinig producten zijn die aan hun strenge eisen voldoen). Ze zijn graag alleen en vermijden sociale situaties, vooral als die minder voorspelbaar zijn, of met veel mensen.

Een prettige eigenschap van vermijders is dat hun leven ordelijk en rustig is, en hun huis en werkplek netjes. Ze zijn voorspelbaar en houden zich aan de regels. Omdat ze favoriete tijdsbestedingen hebben en daar ook bij blijven, worden ze experts op hun interesse­gebieden. Het lastige is dat ze vaak niet begrepen worden. Ze vinden het fijn om alleen te zijn, maar anderen kunnen denken dat ze eenzaam zijn.

Vermijders kunnen familie, vrienden en collega’s gek maken vanwege hun behoefte om alles om hen heen onder controle te houden. Ze kunnen dan rigide en koppig overkomen, bijvoorbeeld als ze regels instellen over lawaai of tijdschema’s maken waarin geen ruimte is voor spontane gebeurtenissen.

4. Sensors

Sensors merken de meeste sensorische informatie om hen heen op, tot in de details. Ze hebben heel precieze ideeën over wat hard ­genoeg, fel genoeg of zacht genoeg is. Ze zijn ook gevoelig voor sociale prikkels, zoals andermans stemming.

Door alle sensorische informatie die binnenstroomt kunnen ze snel overweldigd worden. Snel wisselende beelden op tv, achtergrond­geluid, geurtjes en felle lampen worden dan al snel te veel.

Sensors houden van orde en rituelen; onverwachte gebeurtenissen kunnen hen van slag maken. Omdat hun sensorische behoeftes zo precies zijn, zijn ze heel kieskeurig. Hun woning heeft een strak ontwerp en in een restaurant kiezen ze vaak dezelfde gerechten. Een mooie eigenschap is dat ze heel gevoelig zijn voor wat zich om hen heen afspeelt, en het snel doorhebben als je iets dwarszit. Ze kunnen ook heel creatief zijn door hun oog voor detail.

Sensors kunnen hun gezin, vrienden en collega’s gek maken met hun behoefte om dingen precies naar hun smaak te krijgen. Als hun sensorische grenzen bereikt zijn, kunnen ze bovendien opvliegend lijken met opmerkingen als: ‘Zet dat ding zachter’ en ‘Wat is het een troep hier’. Maar ze proberen daarmee de juiste hoeveelheid sensorische informatie te krijgen, en het is lastig om zo precies te zijn.

auteur

Janneke Gieles

Werken op de redactie Psychologie Magazine is alsof ik nog steeds psychologie studeer, maar dan leuker en diepgaander. Steeds weer een ander onderwerp uitpluizen, speuren naar nieuw interessant onderzoek, praten met onderzoekers en auteurs over hun ideeën, en lekker filosoferen en eigen ervaringen uitwisselen met collega’s.

» profiel van Janneke Gieles
  • Meer over

    Hooggevoeligheid

    Hoog sensitieve personen (HSP) zijn extra gevoelig voor prikkels. Dat kan lastig zijn, mensen met deze karaktertrek zijn sneller moe en overprikkeld. Maar in de juiste omgeving kan hooggevoeligheid voordelen opleveren.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

Breinsporen van mishandeling

Kindermishandeling laat fysieke sporen na in het brein.

Lees verder
Artikel

Het grote vakantiewensen spel

Eindelijk vakantie. Lekker een paar weken doen waar je zin in hebt. Maar wat willen je reisgenoten e...

Lees verder
Artikel

Met het oog op het verleden

Lees verder
Test

Hoeveel prikkels vind je prettig?

Lees verder
Video

5 vragen over dementie

Bekijk video
Artikel

Chronische pijn zit in het brein

Lees verder
Artikel

Poli voor sombere musici

Lees verder
Artikel

Beroemde gezichten

Lees verder