Depressief? Lagedrukgebied!

Waarom worden we onrustig als er storm op komst is? En is een flinke regenbui nu goed voor onze stemming of juist niet? De invloed van het weer op ons humeur.

Onrustig geslapen? Slecht humeur? In Nederland wijten we dat al snel aan stress. Duitsers weten beter. Het ligt aan het weer. Want het weer doet veel meer dan ons natregenen of bruin bakken. De luchtdruk, de luchtvochtigheid, de elektrische lading van luchtdeeltjes – al die ­onzichtbare weersverschijnselen hebben hun invloed op ons. En niet zo’n beetje ook.

Basistraining

Omgaan met depressie

  • Leer depressie beter begrijpen aan de hand van de laatste wetenschappelijke inzichten
  • Ontdek welke eerste stappen je kunt zetten om beter met je depressie om te gaan
  • Met inspirerende video's en artikelen
bekijk de training
Nu maar
€ 35,-

Tenminste, dat stelt de biometeorologie, een vakgebied dat in Duitsland een lange traditie kent en groeiende populariteit geniet. Terwijl wij in Nederland hooguit een hooikoortsvoorspelling voorgeschoteld krijgen, vind je bij de buren al jaren uitvoerige Biowetter-berichten op internet. Zomaar een voorbeeld daarvan, voor een recente winterdag in de noordelijke regionen: ‘Invloeden van een lagedrukgebied werken negatief op weergevoelige mensen. Tot de mogelijke gevolgen behoren onduidelijke hoofdpijnen, moeheid en littekenpijn. Bovendien neemt de waarschijnlijkheid toe van innerlijke onrust en nervositeit. Een onrustige slaap en een verminderd concentratie- en prestatievermogen kunnen het gevolg zijn.’

En deze berichten worden veel bestudeerd, want uit enquêtes blijkt dat de helft van de Duitsers zichzelf een grote weergevoeligheid toedicht. Vooral ouderen en vrouwen zeggen er last van te hebben. Hun kwalen gaan van rusteloosheid en gevoelige gewrichten via hoofdpijn tot depressieve klachten.

Zwabberende luchtdruk

Wat hebben de Duitsers

dat wij niet hebben? Hypochondrie, of een beter ontwikkeld sensorium voor de invloed van natuurverschijnselen? ‘Alpen,’ luidt het antwoord van Harry Geurts, persvoorlichter van het knmi. ‘De biometeorologie richtte zich oorspronkelijk vooral op de berggebieden. Daar komen namelijk zeer abrupte weersovergangen voor, en het is een erkend feit dat veel mensen die slecht verdragen.’

Geurts doelt dan met name op de föhn, een kurkdroge valwind die zich van tijd tot tijd met kracht over Beieren uitstort. De volksmond wil dat deze wind mensen ziek maakt en zelfs tot waanzin drijft. Ook elders op de wereld kent men het verschijnsel, mét bijbehorende gruwelverhalen. In Zuid-Frankrijk noemen ze het bijvoorbeeld mistral of vent du fada (Provençaals voor gekkenwind), en in Californië Santa Ana. Aan laatstgenoemde variant wijdde thrillerauteur Raymond Chandler ooit de volgende regels: ‘Op zulke nachten eindigt elke zuippartij in een gevecht. Volgzame vrouwtjes voelen het scherp van hun voorsnijmes en bestuderen de nek van hun echtgenoot. Alles kan gebeuren.’

Terug naar Duitsland. In 2003 legde medisch meteorologe Eva Wanka van de Münchense universiteit de gegevens over de politie-inzet in de Beierse hoofdstad naast barometerdata en concludeerde ze dat het aantal zelfmoordpogingen in München tijdens een föhn met 20 procent stijgt, evenals het aantal aanmeldingen bij psychiatrische ziekenhuizen.

Over de vraag welk mechanisme daarachter schuilgaat, is het laatste woord nog niet gezegd. Vaststaat dat luchtdrukveranderingen heel onprettig kunnen zijn. Hoe sneller de barometer omslaat, hoe moeilijker ons lichaam het heeft. Vooral een daling lijkt er overigens in te hakken. In ons lichaam kan daardoor namelijk van alles pijnlijk gaan uitzetten, zoals gewrichtsmembranen, lucht in holtes en littekenweefsel.

Maar Wanka en collega’s zoeken de oorzaak van het ontregelende karakter van de föhn niet zozeer in de luchtdrukverandering an sich, maar in het gezwabber waarmee die verandering gepaard gaat. Het ‘gevecht’ tussen de warme lucht die uit de bergen neerdaalt en de koude lucht die nog in de dalen hangt, zou zulke heftige drukschommelingen tot gevolg hebben dat onze baroreceptoren – de orgaantjes in de vaatwanden die de bloeddruk reguleren – volledig ontsporen. Gevolg: een ontregelde bloeddruk en hartslag, slapeloosheid, concentratieproblemen…

Positieve ionen

Er is nog een andere verklaring voor de ‘föhn­ziekte’, die in de twintigste eeuw onder anderen werd uitgedragen door Felix Sulman. Deze Duits-­Israëlische hoogleraar farmacologie was geïntrigeerd door het feit dat veel Israëli’s migraine kregen zodra de Israëlische versie van de föhn, de sharav, opstak. Hij onderzocht het bloed van een aantal patiënten en stelde vast dat de aanvallen voorafgegaan werden door een snelle vernauwing van de bloedvaten, waardoor het brein minder zuurstof kreeg. Daarmee was de hoofdpijn verklaard, maar wat verklaarde die vernauwing van de bloed­vaten? Sulman zocht het in een verschijnsel dat begin vorige eeuw veel belangstelling genoot aan Midden- en Oost-Europese universiteiten: lucht-ionisering.

De lucht die wij inademen zit vol minuscule deeltjes. Een deel daarvan is elektrisch geladen, positief of negatief: de ionen. Via de longen kunnen ze in onze bloed doordringen en daar zetten ze volgens de farmacoloog allerlei mechanismen in werking. Bijvoorbeeld tijdens een sharav. Want Sulman ontdekte dat deze valwind voorafgegaan wordt door een massieve muur van positief geladen luchtdeeltjes. En eenmaal in ons lichaam, stelde hij, zorgen die ervoor dat dat de bloedplaatjes allerlei stress­hormonen vrijgeven. Waaronder een hormoon dat in onze bloedvloeistof (serum) de druk (tonus) in de bloedvaten verhoogt door ze te laten vernauwen.

Inderdaad, we hebben het over serotonine, tegenwoordig ook wel bekend als ‘het gelukshormoon’. Behalve een stresshormoon is het namelijk ook een neurotransmitter, en in die hoedanigheid verhoogt het onder andere onze gerichtheid op anderen en onze alertheid. Dat kan erg prettig zijn, zoals veel gebruikers van de nieuwe generatie antidepressiva weten. Maar volgens Sulman wordt het niveau tijdens een sharav vaak té hoog. Met als gevolgen hoofdpijn, slapeloosheid, angstaanvallen – kortom, allerlei verschijnselen die ook bij de föhnziekte horen.

Regen is gezond

Maar zo kwalijk als positieve ionen waren, zo geweldig was volgens Sulman de uitwerking van hun pendant op ons gestel. Hoe meer negatief elektrisch geladen deeltjes de lucht bevat, hoe beter we ons volgens de Israëlische onderzoeker voelen. Ons bloed kan dan namelijk meer zuurstof transporteren, zodat onze stofwisseling ver­betert en ons brein wordt gelucht. Bovendien zouden negatieve ionen stresshormonen uit ons bloed wegvangen, waardoor we ons minder opgejaagd en uitgeput gaan voelen.

Sulmans onderzoek heeft geresulteerd in aller­lei apparaten die pretenderen het negatieve-­ionengehalte van de lucht op te peppen. Naar internethits te oordelen zijn ze met name populair in kringen van auralezers en chakra-watchers, maar sinds een paar jaar duiken ze ook weer op in serieus onderzoek. Zo maakten wetenschappers van de Amerikaanse Columbia-universiteit afgelopen zomer bekend dat een groep depressie­patiënten die zij vijf weken lang een uur per dag hadden blootgesteld aan zo’n speciale high-density negative ion generator, daar opvallend van was opgeknapt. Minstens zo sterk tenminste als de controlegroep die voor een daglichtlamp was gezet – een behandeling waarvan het positieve effect al eerder is bewezen.

Hoe het bij de negatieve-ionengroep met de serotoninespiegel zit, daarover laten de onderzoekers zich helaas niet uit. Ze stellen vast dát het werkt, maar weten niet hóé. Eerdere depressieonderzoeken die op een positief effect van negatieve ionen stuitten, konden het effect even­min goed verklaren. Waren de patiënten in kwestie wellicht voornamelijk depressief door een ontregeld stresssysteem? Of beïnvloeden de luchtdeeltjes in kwestie nog heel andere depressiegerelateerde stofjes?

Hoe dan ook, aanwijzingen te over voor een positief effect van negatieve ionen op onze stemming. En het leuke is: ook zonder dure ­apparatuur kunt u ze binnenkrijgen. Negatieve ionen ontstaan namelijk onder andere wanneer watermoleculen zich splitsen. U kunt ze dus overal opsnuiven waar water bruist en klatert: onder de douche, aan het strand, bij een waterval en… tijdens een flinke regenbui. Dus wilt u uw slechte humeur voortaan ook aan het weer toeschrijven, wees dan gewaarschuwd; aan de regen ligt het in ieder geval niet.

Duitse Biowetter-berichten vindt u onder andere op www.wetteronline.de/bio.htm

auteur

Anne Pek

Gezondheid is zoveel meer dan niet ziek zijn. Het is ook lekker in je vel zitten, zin hebben in dingen, ermee kunnen omgaan als het even tegenzit. Als wetenschapsjournalist volg ik gretig het onderzoek naar alles wat ons geestelijke en fysieke welzijn beïnvloedt, en al sinds 2005 schrijf ik voor Psychologie Magazine over gezondheid in die brede zin.

» profiel van Anne Pek

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

Buikpijn maakt depressief

Waarom worden we onrustig als er storm op komst is? En is een flinke regenbui nu goed voor onze stem...
Lees verder
Artikel

Depressief? Lagedrukgebied!

Waarom worden we onrustig als er storm op komst is? En is een flinke regenbui nu goed voor onze stem...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Advies

Stress door klagende collega

Op kantoor zit ik naast een collega die vaak humeurig is. Hij klaagt dan over het werk, over de baas...
Lees verder
Advies

Stress door klagende collega

Op kantoor zit ik naast een collega die vaak humeurig is. Hij klaagt dan over het werk, over de baas...
Lees verder
Artikel

Prikkelen, pillen, praten

Eenderde tot de helft van alle mensen krijgt ooit in zijn leven een depressie. En al is de oorzaak n...
Lees verder
Kort

Fijnstof veroorzaakt depressie

Waarom worden we onrustig als er storm op komst is? En is een flinke regenbui nu goed voor onze stem...
Lees verder
Artikel

Maakt antidepressiva je een ander mens of meer jezelf?

Meer dan een miljoen Nederlanders slikken antidepressiva. Welke invloed hebben die pillen nu eigenli...
Lees verder
Interview

Hoogleraar Denny Borsboom: ‘We hebben geen flauw idee wat ...

Ruim een miljoen Nederlanders slikken antidepressiva, en toch daalt het aantal depressies niet. Hoog...
Lees verder
Advies

Autistische zoon (18) is depressief

Waarom worden we onrustig als er storm op komst is? En is een flinke regenbui nu goed voor onze stem...
Lees verder
Advies

Bij hoeveel beweging blijf ik geestelijk gezond?

Waarom worden we onrustig als er storm op komst is? En is een flinke regenbui nu goed voor onze stem...
Lees verder