Computeren op recept

Met een paar muisklikken je zelfvertrouwen vergroten, een concentratiestoornis verminderen of de scheiding van je ouders verwerken: het kan met therapeutische computergames. Leuk om te doen, effectief en je hoeft er de deur niet voor uit. Is de therapeut straks overbodig?

Vanaf het computerscherm staren zestien boze gezichten u aan. Tenminste, zo lijkt het. Eén van de zestien gezichten glimlacht namelijk. Aan u de taak om dat gezicht er met een muisklik tussenuit te pikken. Dit is Eye Spy, een van de computerspellen die door Canadese psychologen van McGill University is ontwikkeld om uw zelfvertrouwen te vergroten. Eye Spy is gebaseerd op het principe dat mensen met weinig zelfvertrouwen op zoek gaan naar negatieve sociale informatie, zoals afkeurende gezichten in een massa. Het spel stimuleert onzekere mensen om zich juist te concentreren op het goedkeurende, lachende gezicht. Door dit steeds maar weer en zo snel mogelijk te doen, leert Eye Spy ze om te zoeken naar acceptatie in plaats van afwijzing.

Wham! is een ander spel van de Canadese onderzoekers dat uw zelfvertrouwen moet vergroten. Wanneer u uw naam en geboortedatum in beeld ziet en daarop klikt, volgt steeds een lachend gezicht. De basis van het spel is conditionering: hoe vaker u uw naam of geboortedatum ziet in combinatie met positieve informatie (hier een lachend gezicht), hoe beter u zich over uzelf zult voelen. Uit onderzoek blijkt dat het spel helpt om uw impliciete zelfvertrouwen te vergroten, dat deel van het zelfvertrouwen dat onbewust en automatisch is.

Maar ook voor andere psychologische problemen zijn games ontworpen. Zo is er bijvoorbeeld Earthquake in Zipland, een spel dat kinderen moet helpen omgaan met de scheiding van hun ouders. Het spel is volgens de Israëlische directeur en gezinstherapeute Chaya Harash een metafoor voor de diepste fantasie die kinderen van gescheiden ouders koesteren: dat hun ouders weer bij elkaar komen. ‘Het eiland Zipland wordt door een aardbeving uiteengerukt, waardoor de koning en koningin van elkaar worden gescheiden. De hoofdpersoon probeert de twee helften weer te verenigen,’ vertelt Harash. ‘Natuurlijk hebben kinderen niet de macht om hun ouders weer bij elkaar te brengen. Het spel helpt ze daarom met het accepteren van hun nieuwe realiteit.’ Een van de therapeutische hulpmiddelen in het spel is een dagboek dat kinderen kunnen bijhouden. ‘Een jongen schreef dat het niet eerlijk was dat hij zijn vader niet meer zou zien. Een ouder of therapeut zou dat punt kunnen aangrijpen om er met het kind over te praten.’

Andere therapeutische spellen zijn bijvoorbeeld Rex Ronan en Bronkie the Bronchiasaurus. Uit onderzoek naar de games bleek dat Rex Ronan kinderen sterkte in hun voornemen om niet met roken te beginnen. Bronkie the Bronchiasaurus zorgde ervoor dat astmatische kinderen veertig procent minder vaak een bezoek brachten aan de eerste hulp voor hun aandoening.

Groeimarkt

Dit is slechts een greep uit het aanbod van spellen dat niet als hoofddoel heeft om mensen te vermaken, maar zich richt op hun (geestelijke) gezondheid. Want hoewel dit soort spellen nog maar een klein deel uitmaakt van de hele game-industrie, blijft het aandeel volgens het Amerikaanse blad Business Week groeien. Psycholoog Alan Pope, zelf onder andere betrokken bij een spel dat de aandachtsstoornis add moet verlichten, voorspelt in het blad dat bijna alle computergames uiteindelijk gezondheids- of educatieve elementen zullen bevatten.

Ook in Nederland werken psychologen aan therapeutische spellen. Aan de Universiteit van Amsterdam is een werkgroep van de programmagroep klinische psychologie al ver gevorderd met een computerspel voor kinderen met ADHD. Psychologiestudent Sebastiaan Dovis maakt deel uit van deze groep en heeft het ADHD-spel mede ontworpen. Dovis: ‘Het spel richt zich op verschillende vaardigheden die deze kinderen moeten ontwikkelen. Zo moet het hun bijvoorbeeld leren om meerdere dingen tegelijk te doen, hun impulsiviteit te beheersen, hun aandachtsspanne te vergroten en hun werkgeheugen te verbeteren.’

Veel oefenen

Volgens Dovis heeft het gebruik van computergames veel voordelen. Het grootste pluspunt is volgens hem dat games op dit moment enorm populair zijn. Zo blijkt uit recent onderzoek van het onderzoeksbureau JuniorSenior dat 61 procent van de Nederlandse kinderen iedere dag zit te gamen. ‘In de game-industrie gaat zelfs meer geld om dan in de filmindustrie. Mensen vinden computerspellen gewoon ontzettend leuk om te spelen,’ vertelt Dovis. ‘Wanneer je een spel als therapie gebruikt, heb je daarom geen extra beloning nodig om mensen te motiveren mee te werken aan hun behandeling. De behandeling zelf – het spelen – is de beloning.’

Een ander voordeel is dat de wereld in een spel helemaal maakbaar is. ‘Uit onderzoek weten we bijvoorbeeld dat kinderen met ADHD beter werken wanneer ze naar rustige muziek luisteren. Tijdens het spel kun je dan rustige muziek laten horen. Ook blijkt dat deze kinderen ’s morgens beter presteren. Je kunt dan met behulp van beeld en geluid de speler het gevoel geven dat het ochtend is. Dat soort zaken zijn in de echte wereld natuurlijk veel moeilijker te beïnvloeden.’

Bovendien kun je een computerspel in je eigen tempo spelen, en zo vaak als je wilt. ‘Tijdgebrek is een groot probleem bij therapie,’ zegt Dovis. ‘Je hebt geluk als je een paar maanden lang eens per week bij een therapeut mag langskomen. Vergelijk het maar met het leren van een tweede taal: dat is heel lastig als je het elke week maar een uurtje doet. Net als bij een taal gaat het bij therapie juist om herhaling.’

De Canadese psycholoog Mark Baldwin, die zich bezighoudt met games voor meer zelfvertrouwen, beaamt dat. ‘Veel psychologische problemen komen voort uit een verkeerde manier van denken die mensen zichzelf in de loop van hun leven hebben aangeleerd. Die verkeerde manier van denken beïnvloedt de wijze waarop ze de wereld om hen heen waarnemen. Zo scannen sommige mensen hun sociale omgeving bijvoorbeeld onbewust af op bedreigingen. Door die selectieve manier van waarnemen zien ze de ­wereld als een vijandige plek en zijn ze ervan overtuigd dat je anderen niet kunt vertrouwen.’ Psychologisch welzijn kun je volgens Baldwin zien als een soort vaardigheid. ‘En net als bij alle andere vaardigheden heb je oefening nodig om er goed in te worden. Die oefening krijg je door steeds maar weer een spel te spelen dat zich richt op bepaalde verstoorde denkprocessen.’

De Israëlische psychologe Harash noemt nog twee pluspunten die specifiek gelden voor kinderen. ‘Bij een computerspel krijgen therapeuten de kans om in de taal van het kind te praten. Verder blijkt uit onderzoek dat ouders vaak geen idee hebben wat voor spelletjes hun kinderen spelen. Bij een spel als Earthquake in Zipland hebben de ouders de mogelijkheid om betrokken te zijn bij wat hun kinderen doen, en kunnen ze onderwerpen aansnijden waar kinderen anders misschien niet over zouden willen praten.’

Geen therapie

Zullen computergames in de toekomst vaker worden ingezet om psychologische problemen te behandelen? De betrokken psychologen denken van wel. Mark Baldwin noemt het gebruik van computergames onvermijdelijk, maar waarschuwt dat er nog uitgebreid wetenschappelijk onderzoek moet worden gedaan naar de effectiviteit – iets waar het volgens critici bij veel games nog aan ontbreekt. Maar de spellen zullen therapie niet op korte termijn kunnen vervangen, denkt Baldwin. ‘Misschien kunnen games over een tijd wel op zichzelf staan. Vooral wanneer ze alledaagse problemen als stress of zelfvertrouwen behandelen. Bij ernstiger psychologische problemen denk ik dat games het beste kunnen worden gespeeld in combinatie met psychotherapie. Het duurt volgens mij nog lang voordat we computerspellen hebben ontwikkeld die in staat zijn om complexe en ernstig verstoorde gedachteprocessen te behandelen.’

Psychologiestudent Dovis noemt als beperking van computerspellen dat ze aan bepaalde grenzen gebonden zijn. ‘Een spel kan zich niet aanpassen aan de speler. Een computer ziet het bijvoorbeeld niet als een kind achter het beeldscherm in huilen uitbarst. Ook spoort een spel geen diepe psychologische problemen op. Een kind dat adhd heeft, kan daarnaast bijvoorbeeld problemen hebben met zijn moeder of zwaar worden verwaarloosd. Een spel kan daar nooit op inspringen: het kent alleen situaties die zijn voorgeprogrammeerd.’ Toch denkt Dovis dat voor ieder psychologisch probleem met een standaardbehandeling een computerspel kan worden ontwikkeld. ‘Voor veel psychologische problemen is er een behandelprotocol. Ook voor adhd heb je een standaard vaardigheidstraining. Het spel dat we nu aan het ontwikkelen zijn, moet die training gaan vervangen. Wel moeten kinderen daarnaast hun medicijnen blijven slikken.’

De Israëlische psychologe Harash meent dat computerspellen therapie niet zullen vervangen, maar een meerwaarde zullen geven. Daar kan Dovis zich helemaal in vinden. ‘Je kunt naast het spelen van een computerspel natuurlijk ook een therapeut blijven zien, maar dan wat minder vaak. Ik denk dat we niet bang moeten zijn voor computers. Een spel kan therapeuten juist heel veel werk uit handen nemen. Daardoor hebben ze meer tijd om dieper op problemen in te gaan, om mensen beter te helpen.’

Zelf spelen? Klik hier!

Eye Spy, Wham! en andere spellen voor zelfvertrouwen zijn te vinden op www.selfesteemgames.mcgill.ca. Let op: de spellen zijn puur bedoeld als demonstratie, niet als therapie.

Een demonstratie van Earthquake in Zipland voor kinderen van gescheiden ouders vindt u op www.ziplandinteractive.com. Het spel wordt op dit moment nog verder ontwikkeld en getest en zal binnen een paar maanden verkrijgbaar zijn.

Op www.makewish.org kunt u gratis Ben’s Game downloaden, een spel dat kinderen met kanker moet helpen omgaan met hun ziekte. Toen de negenjarige Ben leukemie kreeg, wilde hij een computerspel maken dat andere kankerpatiëntjes zou helpen. Zijn droomwens werd gerealiseerd met behulp van de Amerikaanse stichting Make-a-Wish.

The Journey to Wild Divine is volgens de makers ‘een hulpmiddel om evenwicht en harmonie te brengen tussen lichaam en geest’. Het spel werkt met biofeedback-technologie: het reageert op lichaamssignalen als hartslag en huidweerstand, die worden gemeten met de bijgeleverde vingersensoren. Zo moet u tijdens het spel bijvoorbeeld een bal in de lucht houden. Hoe meer u ontspant, hoe hoger de bal komt. Op www.wild-divine.nl kunt u een demonstratieversie van het spel downloaden.

Last van AD(H)D? Op www.tqworld.com kunt u gratis het spel Tranquility downloaden. Volgens de makers zal het spel AD(H)D’ers niet genezen, maar hun wel het gevoel geven dat ze ‘thuiskomen’[/wpgpremiumcontent]

auteur

Marloes Zevenhuizen

Mensen inwijden in de wondere wereld van de psychologie – niets vind ik leuker dan dat. En waar kan dat beter dan bij Psychologie Magazine?

» profiel van Marloes Zevenhuizen

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

Averechtse zelfhulp

Sommige mensen verslínden zelfhulpboeken. Alsof ze eraan verslaafd zijn. En dat is helemaal niet zo...
Lees verder
Kort

Averechtse zelfhulp

Sommige mensen verslínden zelfhulpboeken. Alsof ze eraan verslaafd zijn. En dat is helemaal niet zo...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Advies

Hoe reageer ik als het hem niet lukt? 

Mijn vriend verliest zijn erectie. Ik vind dit vervelend, hoe kan ik goed en toch eerlijk reageren? ...
Lees verder
Advies

Hoe reageer ik als het hem niet lukt? 

Mijn vriend verliest zijn erectie. Ik vind dit vervelend, hoe kan ik goed en toch eerlijk reageren? ...
Lees verder
Verhaal

Digitaal opvoeden: dit zeggen experts over mobieltjes, table...

Smartphones, tablets en games zijn niet meer weg te denken uit het leven van onze kinderen. Wat is d...
Lees verder
Artikel

Help, moet ik nu meppen? Op cursus conflicten aangaan

Elke maand doet Psychologie Magazine een training op het gebied van persoonlijke ontwikkeling
Lees verder
Kort

Schrijven helpt

'Schrijf het van je af' is een veel gehoord advies als je het even niet meer ziet zitten. De Amerika...
Lees verder
Artikel

Dacht ik maar positiever over mezelf

Maartje van der Hoorn (22): ‘Ik heb een laag zelfbeeld. Hoe ik daaraan kom, weet ik niet; mijn oud...
Lees verder
Artikel

Bouw je veerkracht op

Je verliest je baan, een vriend wordt ernstig ziek, je geliefde verbreekt jullie relatie: hoe kun je...
Lees verder
Artikel

Hulp bij chronische hoofdpijn

Met een paar muisklikken je zelfvertrouwen vergroten, een concentratiestoornis verminderen of de sch...
Lees verder
9285