Breng je hoogsensitieve kind tot bloei

Niet goed kunnen omgaan met veranderingen, heel blij worden van een lekkere geur, oog hebben voor alles om je heen – herken je die trekjes bij je kind?

Sinds de Amerikaanse psycholoog Elaine Aron er begin jaren negentig over schreef, stapelt het onderzoek naar hoogsensitiviteit zich op. ‘De hersenen van hoogsensitieve personen werken anders,’ vertelt klinisch psycholoog Elke van Hoof, professor in de medische en gezondheidspsychologie. ‘Dat maakt dat ze makkelijk verbanden leggen, details zien, creatief zijn en oog voor de ander hebben. Maar ook dat ze sneller dan anderen overprikkeld raken, en lang in hun emoties kunnen blijven hangen.’ Van Hoof doet onderzoek naar hoogsensitiviteit aan de Vrije Universiteit Brussel, begeleidt hoogsensitieve volwassenen en kinderen, en organiseert lezingen, opleidingen en congressen rondom het thema.

‘Sensitiviteit is een persoonlijkheidstrek die we allemaal in mindere of meerdere mate bezitten, en die laat zien in hoeverre je in staat bent informatie op te nemen uit de omgeving,’ legt Van Hoof uit. ‘Als kinderen een nieuw klaslokaal binnenkomen, zullen ze allemaal in zekere mate nieuwe meubels of geluiden opmerken, spanning in de lucht voelen hangen, nieuwe tafelgroepjes zien staan. Wie hoog scoort op sensitiviteit merkt veel op, wie laag scoort minder.

Onder hen die hoog scoren op sensitiviteit en dus veel opnemen uit de omgeving, is er een groep die deze informatie ook nog eens “diepgaand verwerkt”: veel meer hersengebieden dan noodzakelijk gaan ermee aan de slag. Dat zijn de kinderen die we hoogsensitief of HSP noemen. Een op de vijf mensen bezit deze eigenschap.’

Wat kun je doen?

1 Wees terughoudend met drukke omgevingen

Feestjes, winkelstraten, schoolpleinen: lawaai en drukte is niet altijd te vermijden, maar doseren helpt. In situaties vol prikkels moeten HSP’ers enorm veel energie gebruiken om alle informatie te verwerken die op ze afkomt. Als zulke situaties te lang aanhouden of elkaar te snel opvolgen, zal een hoogsensitief kind vaak decompenseren: het wordt fel, huilerig, boos of agressief. Ontkom je niet aan een drukke omgeving, bied een kind dan de ruimte om zich tussentijds terug te trekken of zich af te sluiten, bijvoorbeeld met een koptelefoon. Met af en toe thuis lunchen in plaats van op school, creëer je een rustpauze.

2 Geef tijd en positiviteit om tot actie te komen

Omdat hoogsensitieve personen informatie diepgaand verwerken, hebben zij vaak meer tijd nodig dan anderen om een opdracht te volbrengen, blijkt uit cognitief onderzoek. In zulke onderzoeken moet er bijvoorbeeld, zodra er een kruisje in beeld verschijnt, zo snel mogelijk op een knop in een overeenkomstig vakje gedrukt worden. Tussendoor worden proefpersonen steeds afgeleid met een plaatje.
‘HSP’ers hebben iets meer tijd nodig bij deze taak,’ vertelt Van Hoof, ‘maar maken vervolgens veel minder fouten dan de gemiddelde mens. Is het afleidende plaatje een lachend gezicht, dan werken HSP’ers sneller en scoren ze nóg beter. Dat is van groot belang voor in de klas en thuis, want vertaald naar de dagelijkse praktijk kun je zeggen: in een positieve omgeving functioneren hoogsensitieven beter.’

3 Leer een kind goed voor zichzelf te zorgen – en leef het voor

Omdat ze zo gericht zijn op anderen, zijn hoogsensitieven vaak slecht in zelfzorg. Door voor te doen hoe je goed op je grenzen let en na drukte uitrust en weer oplaadt, leer je je kind wat nodig is om zijn lichaam tot rust te brengen. Breng structuur aan: strakke bedtijden en duidelijke routines bij het opstaan, slapengaan, eten en thuiskomen van school. Zo ontstaat er orde in de chaos in de hersenen en leren kinderen anticiperen op wat er gaat komen. Zo kan het stresssysteem zo kalm mogelijk blijven. Dat voorleven heeft bij Van Hoof de hoogste prioriteit: ‘Ik weiger kinderen in eerste instantie te “behandelen”. Als ouders laten zien hoe je goed voor jezelf zorgt, verdwijnen de problemen in negen van de tien gevallen.’

4 Leer je kind zichzelf hanteren

Een kenmerk van hoogsensitiviteit is dat kinderen emotioneel flink over hun toeren kunnen raken. Door overprikkeling, maar ook omdat hun stresssysteem anders lijkt te werken. Ze scoren hoger op ‘reactiviteit’ – hoe snel reageer je emotioneel in situaties? – en lager op ‘zelfregulatie’ – hoe goed ben je in staat de opkomende emoties in goede banen te leiden?

Elke van Hoof raadt aan bij emotionaliteit het kind ruimte te geven. ‘Als je dochter zegt: “Nu even niet!”, laat haar dan ook even. Leg uit dat het oké is dat ze over haar toeren is, maar als ze wil schreeuwen of om zich heen wil maaien: even ergens anders graag. Nodig haar uit om er daarna weer bij te komen zitten. Een kind krijgt zo de kans zichzelf te leren hanteren.’
Zodoende gaan kinderen op den duur zelf zeggen: ‘Ik voel het weer opkomen.’ Waarop ouders kunnen vragen wat zij kunnen doen om het beter te maken. Zo leert het hele gezin situaties herkennen die overprikkeling en emotionaliteit triggeren.

5 Help het kind de hoogsensitiviteit als zegen te zien

Mensen die hun hoogsensitiviteit als een talent beschouwen, hebben significant meer veerkracht en vallen minder gauw ten prooi aan burn-out dan zij die dat niet doen. Voordelen van de diepe verwerking zijn er namelijk te over: hoogsensitieven leggen makkelijker verbanden, hebben oog voor detail en zijn creatief. Hun hoge mate van sensitiviteit zorgt ervoor dat ze zich makkelijker in anderen verplaatsen, beter begrijpen wat anderen nodig hebben en groepen zo positief kunnen beïnvloeden. De verhoogde emotionaliteit heeft ook een positieve kant: HSP’ers kunnen extra intens genieten, laten zich makkelijker raken door kunst en kunnen vol overgave opgaan in een activiteit, film of boek.

6 Wees je bewust van de impact van je woorden

Wat Elke van Hoof het meeste opvalt aan hoogsensitieve kinderen, is dat ze uitspraken doen of vragen stellen die niet bij hun leeftijd passen. ‘Laatst had ik hier een jongen van zes die zijn neef was kwijtgeraakt door een overdosis drugs. Zijn ouders hadden hem uitgelegd dat zijn neef was overleden omdat hij had geëxperimenteerd. “Ik zou eigenlijk aan mijn ouders moeten beloven dat ik nooit meer zal experimenteren met mijn wetenschapsdoos,” zei de jongen. Dat is kenmerkend: een hoogsensitief kind vertaalt gebeurtenissen naar zichzelf – “Ik moet geen experimenten gaan doen, want experimenten leiden tot de dood” – én houdt zich bezig met hoe het is voor de ander, in dit geval zijn ouders. Dat is iets om in gesprekken rekening mee te houden.’

Bronnen: E. van Hoof, Eerste hulp bij hoogsensitiviteit, uitgeverij Lannoo, 2017 / E. van Hoof, Hoogsensitief, uitgeverij Lannoo, 2016

 

  • Meer over

    Hoogsensitief

    Hoogsensitieve personen (HSP) zijn eerder moe en gevoeliger voor stress en overprikkeling.

    Bekijk dit thema
  • Meer over

    Opvoeden

    Stevig en ontspannen in de wereld staan: dat wensen we onze kinderen én onszelf toe.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

Wees een ontspannen ouder: 3 tips

‘Ik had dat legopoppetje het eerst!’ ‘Ik heb gisteren al afgeruimd!’ Hartstikke fijn, weeken...
Lees verder
Kort

Wees een ontspannen ouder: 3 tips

‘Ik had dat legopoppetje het eerst!’ ‘Ik heb gisteren al afgeruimd!’ Hartstikke fijn, weeken...
Lees verder
Column

Bij de relatiepsycholoog: Peer verschuilt zich achter domina...

Elke maand een inkijkje in de praktijk van relatiepsycholoog Jean-Pierre van de Ven.
Lees verder
Column

Bij de relatiepsycholoog: Peer verschuilt zich achter domina...

Elke maand een inkijkje in de praktijk van relatiepsycholoog Jean-Pierre van de Ven.
Lees verder
Advies

Ik raak gespannen bij zijn kinderen

Niet goed kunnen omgaan met veranderingen, heel blij worden van een lekkere geur, oog hebben voor al...
Lees verder
Artikel

Mama’s warme handen

Massage maakt baby’s ontspannen en gezond. Ze slapen er dieper door, ontwikkelen zich sneller en z...
Lees verder
Advies

Mijn puberzoon trekt zich weinig van mij aan

Niet goed kunnen omgaan met veranderingen, heel blij worden van een lekkere geur, oog hebben voor al...
Lees verder
Column

Oppakken of niet?

Niet goed kunnen omgaan met veranderingen, heel blij worden van een lekkere geur, oog hebben voor al...
Lees verder
Artikel

Als je kind steeds om een beeldscherm vraagt

Ouders laten hun peuter een spelletje doen op hun smartphone, om hem even rustig te krijgen. En iets...
Lees verder
Artikel

De invloed van je jeugd

De dingen die we al heel jong meemaken kunnen later nog steeds invloed hebben. Op ons gevoelsleven, ...
Lees verder