Alleen zijn met je gedachten

  • 1160 woorden
  • leestijd is 6 minuten
  • Foto: Trinette Reed
We zijn nog maar zelden echt alleen. Jammer, want wie af en toe de afzondering opzoekt, geeft zichzelf de tijd om ervaringen te verwerken. En dat levert weer meer concentratie, tevredenheid en andere winst op. Vanavond?

Je bent loeidruk, maar hebt toch tijd ingeruimd voor een afspraak met een vriend(in). Dan word je vlak van tevoren gebeld: de afspraak kan niet doorgaan. Onverwacht heb je tijd voor jezelf, wat een luxe. Wat zou ik allemaal kunnen gaan doen? schiet het door je hoofd.

Training

Rust in je hoofd

  • Wees vriendelijk voor jezelf
  • Vind meer innerlijke rust
  • Inclusief dagboek-app
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Twee uur later moet je vaststellen dat je die vraag niet meer hoeft te beantwoorden: de tijd vloog voorbij terwijl je appte met vrienden en social media-berichten las op je telefoon. Herkenbaar? We vullen momenten waarop we alleen zijn vaak op door contact te maken met anderen of andere externe prikkels op te zoeken. Veel mensen zijn als de dood om even alleen te zijn, ontdekte sociaal psycholoog Timothy Wilson. Uit zijn onderzoek aan de Universiteit van Virginia bleek dat veel proefpersonen een milde elektrische schok verkiezen boven een kwartiertje alleen zijn met hun gedachten. ‘Ons brein is getraind om interactie aan te gaan met de buitenwereld,’ schreef hij in Science. ‘Zijn er geen externe prikkels om op te focussen, dan lijken we niet meer te weten wat te doen. Dat kan zo beangstigend zijn dat een schok aantrekkelijker is.’

Pubergedrag

De mens is een sociaal wezen, dat zou de angst voor alleen-zijn kunnen verklaren. De wetenschap is het erover eens dat we anderen nodig hebben om te overleven, om goed te kunnen functioneren en om gelukkig te zijn. Maar uit verschillende onderzoeken blijkt óók dat regelmatig de afzondering zoeken heel goed voor ons is. Gek genoeg bleek uit een langlopend Harvard-onderzoek dat we ons hierdoor beter kunnen verplaatsen in wat anderen voelen en ervaren. Een verklaring hiervoor is dat het deel van ons brein waarin het empathisch vermogen huist beter functioneert als we een duidelijk onderscheid kunnen maken tussen onze eigen emoties en die van anderen. Af en toe alleen zijn helpt daarbij.
Aan de Universiteit van Illinois werden pubers onderzocht – van hen is bekend dat ze zich graag terugtrekken op hun kamers. De pubers die dat zo nu en dan deden en niet non-stop contact hadden met leeftijdgenoten bleken op termijn een positievere stemming te ervaren en betere cijfers te halen op school.
Er zijn nog meer positieve effecten ontdekt: door regelmatig alleen te zijn kunnen we de prikkels die we dag in dag uit binnenkrijgen beter verwerken, onze concentratie en daarmee productiviteit vergroten, ons gevoel van onafhankelijkheid en persoonlijke integriteit versterken en zelfs onze relaties met anderen bevredigender maken.

Dagelijkse dosis

Hoelang en hoe vaak zouden we dan alleen moeten zijn? Dat hangt van onze persoonlijkheid af. Mensen die extravert zijn en energie halen uit sociale interactie zullen een andere behoefte hebben dan mensen met meer introverte eigenschappen, bij wie functioneren in gezelschap juist energie kost.
Maar voor de meeste mensen is een dagelijks moment alleen al heilzaam. Zoals de tien minuten dat je op de trein wacht. Wekelijks een uur door het bos wandelen of een avond op je eigen kamer doorbrengen, zonder digitale lijntjes, zijn simpele maar doeltreffende manieren om nog meer te profiteren van de positieve effecten.
Het gaat erom dat je jezelf regelmatig bewust losmaakt van alle prikkels en impulsen van het dagelijks leven, zegt de Britse schrijfster Sara Maitland in haar boek Alleen zijn, hoe doe je dat? Zo kun je meer contact maken met jezelf, en als je naar buiten gaat ook met de natuur en het grotere geheel.

Filosofische traditie

Maitland schrijft dat de winst van afzondering groter is als je langere tijd achtereen alleen doorbrengt. Denk aan een week in een vakantiehuisje, of een paar maanden op kamers in een vreemde stad. Meer dan op wetenschappelijke bevindingen baseert ze zich op haar eigen ervaringen; vanaf haar 50ste trok Maitland zich steeds meer terug uit een druk en sociaal leven en inmiddels woont ze alweer jaren in de middle of nowhere op een Schots eiland. Ook brengt ze in haar boek verhalen in herinnering die door de eeuwen heen zijn opgetekend door en over mensen die veel tijd alleen doorbrachten, zoals monniken en Griekse wijsgeren. En dan refereert ze nog aan de hedendaagse filosofen, schrijvers en kunstenaars die de eenzaamheid opzochten.
Volgens Maitland ben je op jezelf vrij van alles wat is opgelegd. Zo kun je uitvinden wie je bent en wat je wilt. Een mooi gevolg daarvan is dat je vervolgens gemakkelijker en in meer harmonie kunt samenleven met anderen.
Maar ‘alleen’ kampt ook met een imagoprobleem, zegt Maitland. Singles die beweren tevreden te zijn, worden gewantrouwd, mensen die geen of weinig sociale contacten hebben vinden we al snel vreemd, en wie bewust teruggetrokken leeft, spoort niet of wordt verweten dat hij egoïstisch is. Zelfs in de wetenschap ligt al jaren de nadruk op alleen-zijn als probleem en niet als mogelijkheid. Ondertussen telt Nederland bijna 3 miljoen alleenstaanden en voorspelt het CBS dat dit aantal zal toenemen tot 3,7 miljoen in 2055.

Even alleen

Vorige zomer in Slovenië ging ik er, na ruim een week samenzijn met gezin en vrienden, een paar uur...

Lees verder

Kluizenaarskramp

We zouden alleen-zijn positiever moeten gaan ervaren, denkt Maitland. De angst om voor gek te worden verklaard, de angst voor eenzaamheid en vooral de angst voor wat je tegenkomt als je echt op jezelf bent aangewezen, weerhouden ons daar volgens haar van. Maar, stelt de schrijfster, in de huidige tijd, waarin autonomie, persoonlijke vrijheid en individualisme meer dan ooit worden toegejuicht, zou je afzonderen niet gek moeten zijn. En over die eenzaamheid zegt ze: ook in een ongelukkige relatie of met tal van (digitale) vrienden kun je bijzonder eenzaam zijn. Terwijl je je alleen heel tevreden en gelukkig kunt voelen. Jezelf beter leren kennen, dus juist op zoek gaan naar wat er zich in je afspeelt, kan daar goed bij helpen. Zoals de beroemde psycholoog Wayne Dyer ooit zei: je kunt niet eenzaam zijn als je de persoon met wie je alleen bent leuk vindt.
Hoe zoek je vaker de afzondering? Heb je een relatie of gezin, dan is het misschien een uitdaging om de tijd en een plek te vinden. En woon je alleen of heb je minder contacten, dan zit de uitdaging in het opnieuw definiëren en leren waarderen van dat alleen-zijn. Volgens Sara Maitland doe je dat door negatieve overtuigingen te weerleggen en er een positiever beeld aan te koppelen. Bijvoorbeeld door je te realiseren dat alleen-zijn net zo natuurlijk is als samen zijn.
Chimpansees, orang-oetangs, wolven en leeuwen zijn groepsdieren waarmee de mens vaak wordt vergeleken. Maar ook zij brengen veel tijd in afzondering door. We zouden alleen-zijn meer als een kans kunnen gaan zien in plaats van als een bedreiging.

Bronnen o.a.: S. Maitland, Alleen zijn, hoe doe je dat?, The School of Life, Arbeiderspers, 2016 / T. Wilson e.a., Just think: The challenges of the disengaged mind, Science, 2014 / R. Larsson e.a., Experiential correlates of time alone in adolescence, Journal of Personality, 1978 / J. Cacioppo e.a., A neurobehavioral evolutionary perspective on the mechanisms underlying empathy, Progress in neurobiology, 2014 / H.T. Chou, ‘They are happier and having better lives than I am’: the impact of using Facebook on perceptions of others’ lives, Cyberpsychology behavior social networking, 2012 / Kerncijfers 2016-2060, Centraal Bureau voor de Statistiek, januari 2016

Alleen-zijn: zo lukt het  

Plan jezelf in
Begin met een keer per week een uurtje of avond te blokken. Trek je dan terug op een kamer en oefen jezelf in het alleen zijn met je gedachten. Dat kan bijvoorbeeld met een mindfulness-oefening, waarbij je je gedachten laat komen en probeert die van een afstandje waar te nemen, alsof het wolken zijn die komen langsdrijven.

Laat die schermen uit
Van de gemiddeld acht uur (!) die we per dag doorbrengen op verschillende digitale media zou je makkelijk wat tijd écht alleen kunnen doorbrengen. Check op vaste tijden en twee of drie keer per dag het nieuws, je mail en sociale media, en zet tussendoor die schermen uit.

Tel je zegeningen
Op moeilijke momenten kan het helpen om je te realiseren wat de voordelen zijn van alleen-zijn. Je kunt bijvoorbeeld eten wat en wanneer je wilt, een film kijken die niemand van je vrienden wil zien of een vakantie boeken zonder concessies te doen.

Wat te doen in je eentje?

Dagdroom
Met een techniek bedacht door de Zwitserse psychiater en psycholoog Carl Jung kun je leren bewust te dagdromen. Hij noemde het rêverie en het komt erop neer dat je je terugtrekt in een rustige ruimte en actief dromen en herinneringen oproept – van heftige ervaringen tot geluksmomenten. Daarbij laat je de fantasie de vrije loop en schrijf je eventueel gedachten op. Het helpt je om ervaringen te verwerken.

Bedenk een project
Tijd die je alleen doorbrengt, kan oeverloos lang lijken. Maar bedenk je voor jezelf een doel en een deadline, dan verdwijnt dat gevoel meteen. Waarin zou je je verder willen ontwikkelen? Maak daar een project van. Die tijd met jezelf kan gaan aanvoelen als een luxe.

Vermaak je
Wat doe je graag met anderen? Doe dat eens alleen. Sporten, lekker eten, wandelen… Of, als je al wat meer gevorderd bent: op reis gaan. Je zult dat meer intens ervaren dan als je met iemand samen bent. Je bewust zijn van wat alleen-zijn je kan brengen, kan een sterk en onafhankelijk gevoel geven.

auteur

Deirdre Enthoven

» profiel van Deirdre Enthoven
  • Meer over

    Liefde en relaties

    Wat is het geheim van een succesvolle relatie? Wetenschappelijk onderbouwde tips.

    Bekijk dit thema
  • Meer over

    Mindfulness

    Mindfulness leert om er écht te zijn. Breng je je aandacht op een vriendelijke manier terug.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Column

Eindelijk rust

Lees verder
Column

Eindelijk rust

Lees verder
Branded content

Echt ontspannen op vakantie

Weten we nog wel wat ervoor nodig is om goed uitgerust thuis te komen van vakantie? Auteur Peggy van...
Lees verder
Branded content

Echt ontspannen op vakantie

Weten we nog wel wat ervoor nodig is om goed uitgerust thuis te komen van vakantie? Auteur Peggy van...
Lees verder
Kort

Deze 5 eigenschappen zoek je bij een ideale partner

Als je een pot geld kreeg waarmee je de ideale eigenschappen kon kopen waaraan een partner moet vold...
Lees verder
Kort

Deze 5 eigenschappen zoek je bij een ideale partner

Als je een pot geld kreeg waarmee je de ideale eigenschappen kon kopen waaraan een partner moet vold...
Lees verder
Verhaal

Helende hitte: waarom de sauna goed voor is

Finnen zijn geen lachebekjes, geen praters, en de donkere winters vallen hun zwaar. Maar er is één...
Lees verder
Artikel

Even niksen is geen luxe

Druk-druk-druk, door-door-door; uitrusten doen we wel als we klaar zijn. Maar klaar zijn we natuurli...
Lees verder
Artikel

Vergroot je zelfcompassie

Warm en liefdevol oordelen over jezelf is te leren. Met deze oefening kunt u uw zelfcompassie vergro...
Lees verder
Artikel

Doe-tips tegen eenzaamheid

Eenzaamheid kun je doorbreken, zegt Gestalttherapeut Jolanda de Leeuwerk, gespecialiseerd in eenzaam...
Lees verder
Artikel

De kunst van het alleen-zijn

De mens is niet gemaakt om alleen te leven. En toch is de behoefte aan rust en reflectie even wezenl...
Lees verder
Kort

Gescheiden vrouw vaak eenzaam

We zijn nog maar zelden echt alleen. Jammer, want wie af en toe de afzondering opzoekt, geeft zichze...
Lees verder