Niet iedereen is even gevoelig voor prikkels

Voor iedereen is er een ideale hoeveelheid prikkels. Mensen verschillen enorm als het gaat om wat ze waarnemen – en hoe ze dat waarderen, zegt hoogleraar Winnie Dunn.

De een werkt pas echt lekker met een muziekje op de achtergrond, de ander kan zich dan juist niet concentreren. De een heeft het huis het liefst opgeruimd en overzichtelijk, terwijl de ander zich prima voelt bij rommeltjes. De een verheugt zich enorm op een vakantie vol activiteiten in een vreemd land, de ander verlangt naar lekker lezen aan het strand.Een oordeel over elkaars voorkeuren is al snel geveld: het is asociaal om je radio zo hard te laten tetteren, pietluttig als je erover klaagt, saai als je niets wilt ondernemen op vakantie.

Online training

Hoogsensitiviteit als kracht

  • Omgaan met prikkels en overprikkeling
  • Leer je grenzen herkennen en bewaken
  • Ontdek hoe je als hsp tot bloei komt

bekijk de training
Nu maar
€ 87,50

Verschillen tussen mensen

Vaak is het geen kwestie van onwil of pietluttigheid, maar van iets heel anders. En bovendien iets waaraan we weinig kunnen doen, zegt de Amerikaanse hoogleraar ergotherapie Winnie Dunn in haar boek Leven met sensaties. Veel van ons gedrag is te begrijpen vanuit een gevoeligheid of juist ongevoeligheid voor zintuiglijke prikkels. Wie gevoelig is afgesteld, merkt kleine veranderingen, geluiden en geuren al snel op, en kan zich er moeilijk voor afsluiten. Zo iemand stoort zich er bijvoorbeeld sneller aan als de buren harde muziek draaien terwijl hij een boek leest.

Wie minder gevoelig is afgesteld, heeft sterkere prikkels­ nodig om ze op te merken. Die vindt het dan waarschijnlijk juist lekker om het volume omhoog te draaien. Zo kan dezelfde ervaring een heel andere reactie oproepen bij verschillende mensen. Wanneer we zien dat we in sensorische behoeftes verschillen, kunnen irritaties plaatsmaken voor begrip, zegt Dunn. In plaats van steeds weer hetzelfde meningsverschil uit te vechten, kunnen we dan strategieën bedenken waardoor dezelfde ervaring voor beide partijen goed voelt.

Soorten indrukken

Via de zintuigen krijgen onze hersenen een enorme stroom van informatie. Bij al die indrukken gaan de hersenen na of ze belangrijk zijn of niet, of ze moeten doordringen in ons bewustzijn en of we actie moeten ondernemen. Dit ruikt lekker: even proeven! Het is koud, snel een trui aan doen! De telefoon gaat, neem hem op! De hele dag door worden we zo beïnvloed door geluiden, beelden, aanrakingen, geuren, smaken en bewegingen.

Die sensaties hebben grote invloed op ons leven, zegt Dunn, vaak zonder dat we ons daar bewust van zijn: ze beïnvloeden wat we aantrekken, wat we eten, waar we in een groep gaan zitten, hoe we onze boodschappen doen. Ze zijn onderdeel van wat je dag goed of slecht maakt. Bijvoorbeeld hoe je de dag begint: de een heeft fel licht, een hete douche, en harde muziek uit de radio nodig om goed wakker te worden, terwijl de ander juist fijn wakker wordt door in alle rust en met zacht licht op te staan.

Hoeveel prikkels is ideaal?

Wat is de ideale hoeveelheid prikkels? Dat verschilt nogal per persoon, legt Dunn uit in haar boek. Sommige mensen hebben een lage drempel voor sensaties, waardoor ook veel irrelevante informatie hun bewustzijn bereikt, zoals achtergrondgeluid. Zij merken sensaties heel snel op en zijn oplettender en waakzamer dan anderen. Door al die extra informatie zijn ze wel snel overprikkeld.

Verhaal

Hoe reageer jij op zintuiglijke prikkels?

Sommige mensen zijn actief op zoek naar prikkels: ze zetten de muziek hard en fluiten of zingen veel...

Lees verder

Anderen hebben een hoge drempel voor sensaties. Zij hebben veel en sterke prikkels nodig om bij de les te blijven. Het fijne is dat irrelevante informatie daardoor uit het bewustzijn blijft. Maar ook relevante informatie kan bij die hoge drempel blijven steken, zodat deze mensen allerlei dingen missen. Iemand moet bijvoorbeeld een paar keer roepen voordat ze het horen, en in het verkeer kunnen ze dingen over het hoofd zien. Omdat mensen met een hoge drempel niet veel prikkels binnenkrijgen, kunnen ze dingen al snel saai vinden, zich onrustig voelen en op zoek gaan naar sterke prikkels om te voelen dat ze leven.

Dunn noemt nog een tweede belangrijke factor waarin we van elkaar kunnen verschillen: of we actief of passief omgaan met de hoeveelheid stimulatie die we krijgen. Sommige mensen zijn de hele dag bezig om precies de juiste hoeveelheid stimulatie te krijgen waarbij ze zich prettig voelen; andere laten alles meer over zich heen komen en merken pas later dat ze overprikkeld zijn, of vallen juist half in slaap vanwege te weinig stimulans.

auteur

Janneke Gieles

Werken op de redactie Psychologie Magazine is alsof ik nog steeds psychologie studeer, maar dan leuker en diepgaander. Steeds weer een ander onderwerp uitpluizen, speuren naar nieuw interessant onderzoek, praten met onderzoekers en auteurs over hun ideeën, en lekker filosoferen en eigen ervaringen uitwisselen met collega’s.

» profiel van Janneke Gieles
  • Meer over

    Hooggevoeligheid

    Hoog sensitieve personen (HSP) zijn extra gevoelig voor prikkels. Dat kan lastig zijn, mensen met deze karaktertrek zijn sneller moe en overprikkeld. Maar in de juiste omgeving kan hooggevoeligheid voordelen opleveren.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Ik heb last van angst en paniekaanvallen

Lees verder
Artikel

Verken je rol binnen de familie

Kun je slecht nee zeggen, hang je vaak de clown uit of ben je meestal degene die alles regelt? Een f...

Lees verder
Advies

Medicijnen bij hooggevoeligheid

Lees verder
Advies

Waarom is bij mijn aspergerzoon de rechterkant van zijn lichaam gevoeliger?

Lees verder
Artikel

Zien, horen en ruiken

Lees verder
Artikel

Actrice en schrijfster Marian Mudder: ‘Ik leef als het ware voor tien’

Lees verder
Advies

Hoe word ik minder gevoelig voor de stemming van anderen?

Lees verder
Artikel

Haal meer uit je gevoeligheid

Lees verder