Soms kijk ik naar mijn gasten door de ogen van mijn chimpansees. Als ik deftige mensen meeneem, zijn de apen vaak geïrriteerd, en ik begrijp waarom. De apen merken de arrogantie. Die mensen lachen en wijzen naar hen zoals ze nooit zouden durven lachen en wijzen naar hun eigen soortgenoten. Ze doen hun best om afstand te bewaren, vandaar al dat gegrap. De apen zien de gelakte nagels, ruiken de aftershave, en voelen zich niet serieus genomen. Voordat je het weet smijten ze van alles in onze richting, waaronder geurige lichaamsproducten.

Stel hier tegenover een bezoek van een oude Japanse vriend, Toshisada Nishida, die al tientallen jaren in Tanzania chimpansees bestudeert. Nishida heeft duizenden uren in het bos achter apen aangelopen en begrijpt hun lichaamstaal als geen ander. Toen ik hem meebracht, deden mijn apen bijna alsof ze hem niet zagen! Nishida deed geen moeite om in het gevlij te komen, sprak

niet tegen hen, maar stond gewoon naast me naar hen te kijken. Zijn lichaamstaal was er een van iemand op z’n gemak, iemand die de apen als persoonlijkheden zag op dezelfde manier waarop mensen elkaar zien. Dit had een onmiddellijk kalmerend effect.

Apen hebben uitstekend in de gaten wie er naar hen komt kijken. Over het algemeen zien vrouwelijke apen vreemde vrouwen als rivalen, terwijl mannelijke apen vreemde mannen als rivalen zien. Ze maken dit onderscheid niet op grond van geur, want chimpansees zijn net zo visueel ingesteld als wij. Vrijwel alle dieren – ook dieren die verder van ons afstaan, zoals katten of ­papegaaien – zien meteen of ze met een man of vrouw te maken hebben. Dit geeft te denken. Het man/vrouw verschil is lang niet de ‘culturele constructie’ die sommigen erin zien; het onderscheid gaat duidelijk dieper. Mannelijke dieren hebben een hogere spierspanning, vertonen meer hoekige lichaamsbewegingen en gedragen zich brutaler. Dieren hebben geen moeite de hanen eruit te pikken, ook bij de mens.

Het grappigste geval was een chimpanseeman, Klaus, die absoluut niet blij was met een nieuwe student van me, Josh. Beiden waren ongeveer in dezelfde leeftijdsfase – net uit de puberteit – en Josh hoefde maar langs te lopen of Klaus begon te provoceren en dingen naar hem te gooien. Het liefst zou hij een partijtje geknokt hebben om vast te stellen wie boven wie stond in de rangorde. Het is de leeftijd waarop zowel chimpansee- als mensenmannen hun plek in de samenleving bepalen.

Op een dag was Klaus midden in een paring toen Josh voorbijliep. Tot grote verbazing van iedereen liet hij de apenvrouw in de steek om zijn ongenoegen kenbaar te maken. Hun rivaliteit telde kennelijk zwaarder dan seksueel plezier, hetgeen we Josh nog jarenlang als compliment hebben voorgehouden.[/wpgpremiumcontent]