De menselijke natuur is ook zo’n systeem, en dat zou een waarschuwing moeten inhouden voor mensverbeteraars. De marxist Leon Trotski sprak graag over de ‘nieuwe mens’ die zou ontstaan als we het kapitalisme lieten varen. Hij zag een nobel, onzelfzuchtig wezen in het verschiet, oneindig superieur aan de huidige versie. Maar het enige wat zijn doctrine heeft opgeleverd is oude wijn in nieuwe zakken. De mens is nog steeds dezelfde egoïst als voorheen.

Biologen hebben weinig vertrouwen in ingrepen in de natuur. Waarom dat zo is, valt te zien in het land waar ik momenteel verblijf. De Nieuw-Zeelandse natuur is één groot onbedoeld neveneffect. Uit het Westen overgebrachte zoogdieren als ratten, katten en konijnen zijn rampzalig gebleken voor de eigen fauna. Daarbovenop kwamen Australische indringers als de possum, een buideldier, waarvan er hier nu bijna honderd miljoen zijn. Possums roeien hele bossen uit door knoppen uit de bomen te peuzelen, om nog maar te zwijgen van de schade aan de nationale vogel – de kiwi – waarvan ze de eieren eten.

Veel dieren zijn met de beste bedoelingen losgelaten – voor de jacht, om hun bont, of om andere soorten te reguleren – maar er is niks van terechtgekomen. In de bossen hier, bijvoorbeeld, is het opmerkelijk stil. Gelukkig blijkt op sommige onbewoonde eilandjes, zoals Tiritiri, wat er gebeurt als alle indringers zijn verwijderd of afgemaakt door bos­beheer. Ineens zie en hoor je de prachtigste inheemse vogels. De lucht is vol met het gezang van tui’s, saddlebacks en bellbirds, en we zijn omringd door kleurrijke takehe’s, bijna uitgestorven loopvogels zo groot als een flinke kip. Zo was vroeger het hele land!

Veredeling van de mens is net zo moeilijk als verbetering van de natuur. Je zou bijvoorbeeld denken dat het een goed idee is om agressiviteit uit te bannen. Maar agressiviteit is niet alleen negatief. Waar zou onze economie zijn zonder gedreven ondernemers en onze sport zonder de wens te winnen? Ik hoorde ooit een vrouwelijke collega beweren hoe geweldig het zou zijn als we de agressiefste mannen zouden kwijtraken, maar ik kon dat nauwelijks beamen. Bij olifanten worden de dominantste stieren afgeschoten vanwege hun ivoor. Het resultaat is sociale onrust. Onvolgroeide stieren verliezen alle remmingen; door hun baldadig gedrag beschadigen ze de vrouwtjes en brengen ze jongen in gevaar. Een ordelijk familieverband vereist volwassen mannen.

De Amerikaanse psycholoog B.F. Skinner was arrogant genoeg te denken dat hij de maatschappij kon verbeteren. In zijn utopistische roman Walden Twee stelt hij voor dat mensen minder tijd aan hun kinderen besteden en vooral geen dankbaarheid tegenover elkaar uiten, want alleen het hogere doel van de gemeenschap telt. Dezelfde behavioristische onzin heeft ons de Roemeense weeshuizen opgeleverd, waarin kinderen op ‘wetenschappelijke’ manier werden grootgebracht zonder warmte en aandacht. Het leidde tot totale emotionele ontwrichting.

Onbedoelde neveneffecten vergezellen de mens waar hij ook gaat, binnen en buiten de maatschappij. Vraag het de kiwi maar.[/wpgpremiumcontent]