Andere factoren die volgens Amerikaans onderzoek samenhangen met een verhoogde kans op zelfmoord, zijn werkloosheid, het leven in een stad in tegenstelling tot leven op het platteland, en het hebben van een uitkering. In een ander Amerikaans onderzoek wordt ook homoseksualiteit in verband gebracht met een verhoogd zelfmoordrisico, maar volgens Bram Bakker, psychiater aan het Lucas Andreas ziekenhuis te Amsterdam en gespecialiseerd in de behandeling van suïcidale patiënten, beperkt dit zich tot landen waar men homoseksualiteit streng afkeurt. In ons land besluiten homo’s niet vaker tot zelfmoord dan anderen.

Er is leven na de doodswens

De suïcidecijfers pieken. Een onontkoombaar gevolg van het gure economische klimaat? Nee, zeggen de...

Lees verder

Ook de aanwezigheid van slaappillen in huis of het hebben van een pistool maakt het niet waarschijnlijker dat iemand zichzelf van het leven berooft. En de bewering dat zelfmoord besmettelijk is, berust op een misverstand. Beroemde zelfmoordenaars vinden volgens Bakker niet of nauwelijks navolging. ‘Het bekendste voorbeeld hiervan is misschien wel Kurt Cobain. Zijn dood heeft er niet voor gezorgd dat een stroom mensen zich plotseling door het hoofd ging schieten.

Een ingrijpende gebeurtenis of ‘life event’, zoals het verlies van een naaste, is vrijwel nooit direct aanleiding tot zelfmoord. Wel kan een dergelijke schok in combinatie met een al bestaande depressie iemand tot zelfdoding doen besluiten. Alleen het plotseling verliezen van geld en status lijkt hierop een uitzondering. Bakker: ‘Een verhoogd risico lopen welgeslaagde, vaak nogal ijdele types met veel status, die in één klap alles kwijtraken. Dit gekrenkt narcisme is veelvuldig aanleiding tot het plegen van suïcide.’

Zelfmoord komt bijna nooit voor zonder dat er sprake is van een psychische stoornis. Een langdurige depressie, al dan niet in combinatie met manische perioden, is verreweg de belangrijkste voorbode van zelfdoding. Andere ziektebeelden die van invloed zijn, zijn schizofrenie en sommige persoonlijkheidsstoornissen.

Het aantal mislukte zelfmoordpogingen ligt vele malen hoger dan het aantal met een dodelijke afloop. Van alle pogingen tot zelfdoding mislukt 95 procent, schat de Amerikaan George Murphy, hoogleraar in de psychiatrie aan de universiteit van St. Louis. ‘Er is een groot verschil tussen mensen die uit het leven willen stappen en mensen die dit daadwerkelijk doen’, zegt Bram Bakker. ‘De meeste suïcidale mensen willen zichzelf niet doden, maar hebben de wens om te ontsnappen aan een voor hen ondraaglijke situatie. Suïcidaal gedrag is in deze gevallen veeleer een schreeuw om aandacht voor hun probleem.’

Opmerkelijk is dat mannen twee keer zo vaak een ‘geslaagde’ zelfmoord plegen dan vrouwen, terwijl vrouwen gemiddeld meer pogingen ondernemen, maar vaker ‘falen’. Dit heeft te maken met het verschil in voorkeur tussen beide seksen in de wijze waarop zij zich van het leven trachten te beroven. Waar mannen vaker kiezen voor agressieve, onherroepelijke methoden, zoals ophanging, geven vrouwen vooral de voorkeur aan mildere, langzaam werkende middelen, zoals een overdosis slaappillen. Deze middelen vergroten de kans op tijdige ontdekking, en dus op mislukking. Dit verklaart ook waarom het hogere percentage van depressie onder vrouwen zich niet weerspiegelt in het zelfmoordcijfer.

Gunstig voor vrouwen is de manier waarop zij met problemen omgaan. Murphy is van mening dat vrouwen bij het benaderen van een probleem meer omgevingsfactoren in overweging nemen en vaker te rade gaan bij anderen. Hierdoor belanden zij vaker op het spreekuur van een psychiater en staan zij bovendien meer open voor de behandeling. Mannen lossen hun moeilijkheden het liefst zelf op, zonder hulp van anderen. Zij concentreren zich vaak direct op de ernst van het probleem, zonder daarbij andere invalshoeken in ogenschouw te nemen. Wanneer de situatie in hun ogen onoplosbaar is, gaan zij bijgevolg sneller en onverbiddelijker tot actie over.

Levensmoeheid kan echt overgaan

In het diepst van hun ellende kunnen mensen zich vaak niet voorstellen dat ze ooit weer echt gelukki...

Lees verder

Zelfmoord komt echter ook bij mannen zelden uit de lucht vallen. De meeste zelfmoordenaars hebben ooit contact gezocht met een specialist of op ander wijze, direct of indirect, blijk gegeven van hun voornemen. Het tijdig opsporen van dergelijke signalen kan in veel gevallen erger voorkomen. De wetenschap dat met name depressieve mannen hun problemen naar buiten toe trachten te bagatelliseren, kan ertoe leiden dat de noodzaak van behandeling eerder wordt onderkend.

Onderzoek wijst uit dat zelfmoordneigingen ook bij ernstig suïcidale patiënten vaak van korte duur zijn en dat zelfs zij ambivalente gevoelens hebben over de dood. Een mislukte ‘serieuze’ zelfmoordpoging hoeft ook niet tot eeuwig ongeluk te leiden. Het levende bewijs hiervan zijn de mensen die een val van een gebouw of een sprong voor een trein hebben overleefd en – zelfs met een zware lichamelijke handicap – de draad van het leven weer hebben opgepakt. Als er geen licht lijkt te zijn aan het einde van de tunnel, komt dat vaak doordat je niet ver genoeg vooruit kunt kijken.

Denk je over zelfdoding?

Denk je aan zelfmoord en wil je contact met een deskundige? Bel of chat anoniem met 113. De hulplijn is 24/7 beschikbaar, dus zoek hulp als je zelfmoordgedachten hebt: 0900-0113 of www.113online.nl[/wpgpremiumcontent]