Eenzaam rouwen

Wie een partner, ouder of kind verliest, kan rekenen op steun en begrip. Maar zijn familie en vrienden ook zo meelevend als het gaat om een verlies dat zij niet goed begrijpen? ‘Ik hoorde vaak: andere mensen hebben het moeilijker dan jij.’

‘Ik miste iemand die zonder oordeel kon luisteren’

rouw_dsc_8681annette

Annette Hoorn

Annette Hoorn (40) wilde altijd een groot gezin, maar werd niet meer zwanger na haar eerste kind.
‘In totaal heb ik veertien jaar lang pogingen gedaan om zwanger te worden. Dat begon op mijn 24ste. Na vier jaar lukte het, precies in een periode dat we even geen medische hulp kregen. De geboorte van mijn zoon gaf me moed: blijkbaar kon mijn lichaam dit.
Zes jaar later zijn we toch de medische molen weer in gestapt. Maar de resultaten van de iui-behandelingen stelden steeds teleur en ook een ivf-poging met twee terugplaatsingen leverde niets op. Mijn emotionele reserves raakten op. Ik besefte dat een tweede kindje krijgen waarschijnlijk nooit meer zou lukken.
Toen het ook op mijn werk niet meer lekker liep, bereikte ik mijn breekpunt. Ik kreeg een burn-out. Het feit dat ik mijn verlangen naar een groot gezin moest loslaten doordat mijn lichaam me in de steek liet, kon ik moeilijk accepteren. Het was alsof ik faalde.
Niet iedereen begreep mijn verdriet. “Je hebt toch een kind? Wees daar gewoon blij mee,” hoorde ik vaak. “Er zijn ook mensen die géén kinderen kunnen krijgen, die mogen pas verdrietig zijn.” Of: “

Je weet dat je zwanger kunt worden. Als je er minder mee bezig bent, dan lukt het vast nog een keer.”
Ik leek ondankbaar, alsof ik blij moest zijn met wat ik had en geen verdriet mocht hebben om wat ik niet had. Doordat ik mijn gevoelens niet kon uiten, voelde ik me eenzaam en onzeker. Mócht ik wel rouw voelen? Ik hield mijn verdriet en boosheid daarom maar binnen en praatte er niet meer over met andere mensen. Ik los het zelf wel op, dacht ik.
Op dat moment kon ik niet verwoorden wat ik nodig had, maar nu weet ik dat wel: iemand die zonder oordeel naar me luisterde, dat miste ik. Van een goede coach heb ik geleerd om zacht en begripvol voor mezelf te zijn en mijn verdriet toe te laten. Dat helpt. Maar vertellen over mijn rouw blijft gemengde gevoelens oproepen bij anderen en dat geeft me nog altijd een eenzaam gevoel.’

‘Ik deed uiteindelijk maar alsof ik hem haatte’

Tanja Borggreve

Tanja Borggreve

De ex-man van Tanja Borggreve (34), vader van haar dochter (9), pleegde zelfmoord. Hij probeerde hierbij ook zijn vriendin te doden.
‘Dennis en ik hebben acht jaar lang een liefdevolle relatie gehad. We woonden met onze dochter in een flat, de plek waar het op 31 januari 2012 vreselijk misging. Dennis woonde er inmiddels met zijn nieuwe vriendin. ’s Nachts kreeg ik op mijn telefoon verontrustende berichten van vrienden: er was iets mis bij de flat. Er bekroop me een akelig gevoel, het zou toch niet om Dennis gaan? Ik belde de politie en hoorde dat hij een einde aan zijn leven had gemaakt. Ook had hij geprobeerd om zijn vriendin met messteken te doden. Ze overleefde het, maar was zwaar verminkt.
Achteraf bleek Dennis gok- en cocaïneverslaafd. Ik ben ervan overtuigd dat hij zijn leven niet meer trok, maar zijn vriendin niet kon loslaten en haar wilde meenemen.
In eerste instantie vroegen mensen me bezorgd wat er was gebeurd. Maar als ik eerlijk antwoordde en de veertig messteken noemde, sloeg de stemming om. Ze werden woedend. Mensen noemden hem een moordenaar en een laffe egoïst. Ik kan me niet vinden in zulke beschuldigingen. Ik veroordeel wat hij gedaan heeft, maar ik haat hém niet. Dennis was als een broer voor mij. We bespraken veel samen en hij en zijn vriendin zorgden voor mijn dochter als ik aan het werk was.
Mijn omgeving nam het me kwalijk dat ik hem beschermde. Na de zoveelste confrontatie ging ik, om de lieve vrede te bewaren, maar meepraten met de rest. Ondertussen dacht ik: dit wil ik helemaal niet! Het was een onophoudelijke strijd met wat ik echt voelde. Ik werd prikkelbaar en had continu ruzie.
Vier jaar heeft dat geduurd en al die tijd wist mijn dochter niet precies wat er met haar vader was gebeurd. Om haar te beschermen, zei ik dat zijn dood een ongeluk was.
Het keerpunt kwam in september 2015, toen ik een boek schreef over mijn ervaringen. De laatste letter stond op papier en ineens was ik er klaar mee. Ik besloot: mijn kind staat voorop, dáár ga ik voor leven. Pas toen ik eerlijk werd over mijn gevoelens, begon het rouwen echt. Ik werd verdrietiger, trok me terug, droeg geen make-up en mooie kleding meer.
Inmiddels maakt het verdriet langzaam plaats voor trots, omdat ik nu ook durf te laten zien wat ik voel. Ik ben weer foto’s van hem op Facebook gaan plaatsen met teksten als “ik mis je”. Mensen reageren daar verontwaardigd op, maar ik heb lang genoeg gezegd wat er van me wordt verwacht. En mijn dochter heeft ook recht om leuke dingen over haar vader te horen, vind ik.
Juist Dennis’ toenmalige vriendin is op dit moment degene die mij begrijpt en met wie ik het meest over hem praat. Ook zij mist hem, net als ik.’

‘Vrienden verwachtten dat ik vrolijk meedeed’

Wichita van Rijkom

Wichita van Rijkom

Wichita van Rijkom (25) is gek op haar honden. Ze rouwt om het overlijden van haar chihuahua Ashley in april 2015.
‘Mijn vier honden zijn mijn familie en vrienden. Als er iets met ze aan de hand is, voel ik me net een bezorgde ouder. Ik kreeg Ashley op mijn 16de, tijdens een moeilijke periode waarin ik last had van depressies en niet alleen over straat durfde. We werden onafscheidelijk. Met Ashley in mijn tas durfde ik weer te gaan winkelen. Haar aanwezigheid gaf me een reden om ‘s ochtends op te staan.
Toen Ashley ziek werd en na een tijdje overleed, was ik zo aangedaan dat ik eigenlijk geen emoties voelde. Ik was niet boos, niet verdrietig: ik was leeg. Een paar weken later begonnen de huilbuien. Ik viel in een zwart gat, was bevangen door verdriet en boosheid en kwam steeds minder buiten. Niet alleen miste ik Ashleys gezelschap als maatje en familielid, ik miste haar ook als hulphond. Als ik op straat angstig werd, had ik me altijd op haar gefocust en dat gaf me rust.
Een aantal vrienden reageerde aanvankelijk lief en begripvol, maar al gauw dachten ze dat ik er wel overheen was. Ze verwachtten dat ik weer vrolijk meedeed met gesprekken en uitjes. Ashley was “maar” een hond en ik had mijn andere honden toch nog? “Het verdriet om een dier staat niet gelijk aan dat om een mens,” zei iemand. “Je moet gewoon afleiding zoeken.”
Het doet pijn als mensen me veroordelen om mijn rouw en me het gevoel geven dat die er niet mag zijn; ik kan er eigenlijk alleen met mijn moeder over praten. Dat niet iedereen zo’n hechte band heeft met zijn huisdieren als ik, dat begrijp en respecteer ik. Helaas is er andersom minder begrip.
Ik heb uiteindelijk EMDR-traumatherapie gevolgd en dat heeft het rauwe randje van mijn verdriet gehaald. Ashley’s sterfdag en verjaardag ben ik – mede dankzij die therapie – redelijk goed doorgekomen. Ik zoek op zulke dagen bewust afleiding en ben bijvoorbeeld met een vriendin foto’s gaan maken in een tulpenveld waar ik graag kwam met Ashley. Doordat ik een sieraad draag met haar as en haar urn in huis heb staan, is ze nog altijd een beetje bij me.’

Het boek dat Tanja Borggreve samen met Maria Genova schreef, heet Als afscheid pijn doet en is verschenen bij Just Publishers (€ 16,95).Met medewerking van verliesdeskundigen Jeannette van Hoek (www.mooimens.eu) en Heidi van den Hout. Bronnen: Dr. Kenneth J. Doka, Grief is a Journey: Finding your path through loss, Simon & Schuster (2016) / Manu Keirse, Helpen bij verlies en verdriet: Een gids voor het gezin en de hulpverlener, Lannoo (2008)
Als afscheid pijn doet, het schuldgevoel van een achterblijver bij zelfdoding
Boekentip

Als afscheid pijn doet, het schuldgevoel van een achterblijver bij zelfdoding

Maria Genova en Tanja Borggreve

Dit vind je misschien ook interessant

Interview

‘Ik zag de paniek in de ogen van de gynaecoloog’

Er zijn momenten waarop het leven in één klap tot stilstand komt. Dan wordt onze veerkracht tot he...
Lees verder
Interview

‘Ik zag de paniek in de ogen van de gynaecoloog’

Er zijn momenten waarop het leven in één klap tot stilstand komt. Dan wordt onze veerkracht tot he...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Artikel

Als je ouder in de rouw is

Je vader of moeder overlijdt en je zou je achterblijvende ouder zo graag willen troosten. Hoe doe je...
Lees verder
Artikel

Laatste woorden: de meest indringende afscheidsbrieven

Iedereen moet wel eens afscheid nemen – een geliefde laten gaan, een vriendschap verbreken, zijn o...
Lees verder
Artikel

Schaduwweduwen

Hun liefde moest een geheim zijn – hun minnaar was immers getrouwd. Toen hij overleed, moesten ze ...
Lees verder
Advies

Ik rouw en wil nog niet onder de mensen komen

Wie een partner, ouder of kind verliest, kan rekenen op steun en begrip. Maar zijn familie en vriend...
Lees verder
Advies

Waarom kan ik niet meer om hem huilen?

Wie een partner, ouder of kind verliest, kan rekenen op steun en begrip. Maar zijn familie en vriend...
Lees verder
Artikel

Verdriet mag nog steeds niet

Wie een partner, ouder of kind verliest, kan rekenen op steun en begrip. Maar zijn familie en vriend...
Lees verder