De kracht van dankbaarheid

  • 2245 woorden
  • leestijd is
  • 12 minuten
Het schiet er maar al te vaak bij in: gewoon even ‘dankjewel’ zeggen. Drie Psychologie Magazine-medewerkers schreven daarom een brief aan iemand die veel voor hen heeft betekend. ‘We hebben de liefde laten verdampen, maar ik ben je oneindig dankbaar voor onze kinderen.’

Dankjewel zeggen als je partner boodschappen heeft gedaan. Je gelukkig prijzen met die fijne collega, met het dak boven je hoofd en het verse kopje koffie voor je neus. We weten wel dat het ‘goed’ is om dankbaar te zijn, maar in de waan van de dag schiet het er vaak bij in. Toch is het voelen en tonen van dankbaarheid een van de eenvoudigste manieren om je in korte tijd een stuk gelukkiger te voelen, om stress te verlagen en om je sociale contacten te laten bloeien.

Artikel

Waar ben je vandaag dankbaar voor?

Als we alleen streven naar meer en beter, vergeten we dankbaar te zijn voor wat er al is. Journalist...

Lees verder

Dankbaarheid wordt ook wel het paradepaardje van de positieve psychologie genoemd. De Amerikaanse psycholoog Martin Seligman, grondlegger van deze stroming, hield in 1998 een beroemd geworden speech waarin hij opriep meer onderzoek te doen naar wat mensen gelukkig maakt in plaats van naar psychische stoornissen. Sindsdien zijn er duizenden onderzoeken gedaan naar eigenschappen als doorzettingsvermogen, wijsheid, tevredenheid en zelfvertrouwen. Dankbaarheid springt daaruit, doordat ze zulke grote en duidelijk positieve effecten heeft op onze gezondheid, ons geluksgevoel en onze relaties.

Voor een deel zit dankbaarheid in onze persoonlijkheid: de een is van nature meer geneigd om zijn zegeningen te tellen dan de ander. Mensen die hoog scoren op een dankbaarheidstest zijn over het algemeen gelukkige mensen, zo wordt duidelijk uit vele onderzoeken. Ze hebben vaker positieve emoties, zijn tevredener met hun leven en hebben positieve verwachtingen van de toekomst. Tegelijkertijd hebben ze minder gevoelens van angst en depressie. Ze zijn bovendien prettige mensen om mee om te gaan: ze zijn aardiger, empathischer, vergevingsgezind, behulpzaam, niet snel jaloers en niet-materialistisch ingesteld.

Je kunt het leren

Nu is er altijd een kip-ei-vraag bij dit soort samenhang: maakt dankbaarheid wel echt gelukkiger, of hebben gelukkige mensen gewoon meer reden tot dankbaarheid? Toch lijkt het erop dat dankbaarheid eerder een oorzaak van geluk is dan een gevolg. Verschillende onderzoeken hebben laten zien dat wanneer proefpersonen via oefeningen een toename in dankbaarheidsgevoelens kregen, dit leidde tot een toename in geluk en welzijn.

Het goede nieuws is hiermee dat een dankbare levenshouding is aan te leren. Van twee dankbaarheidsoefeningen is bewezen dat ze dankbaarheidsgevoelens kunnen vergroten – ook in moeilijke tijden.

De eerste is een bekende en veelgebruikte oefening. Tel je zegeningen: regelmatig, bijvoorbeeld elke avond of week, in een paar zinnen opschrijven waar je dankbaar voor bent. Dat kunnen dingen zijn die je hebt meegemaakt – iets lekkers gegeten, een meevaller, iemand hield de deur voor je open – of grotere levensgebieden, zoals je fijne jeugd of je lieve partner. Deze oefening blijkt nog beter te werken als je deze lijstjes vervolgens uitwisselt en bespreekt met iemand anders.

De tweede oefening is minder bekend, maar heeft zelfs een nog krachtiger effect: schrijf een dankbaarheidsbrief aan iemand die ooit iets voor je heeft gedaan of betekend, maar die je daarvoor nooit echt hebt bedankt. Vervolgens lees je de brief voor aan deze persoon. Van de dapperen die dat doen krijgt de overgrote meerderheid een groot geluksgevoel, dat minstens een maand aanhoudt. Het onmiddellijke effect van deze oefening is groter dan bij welke andere oefening ook uit de positieve psychologie.
En nóg beter is het om dit vaker te doen: in onderzoek waarin de proefpersonen drie weken lang elke week een brief verstuurden, stapelde het geluk zich op naarmate er meer brieven de deur uit waren.

Authentiek en welgemeend

Deze oefeningen werken zo goed omdat ze je trainen om het goede in je leven te zien, zegt de gerenommeerde dankbaarheidsonderzoeker Philip Watkins van de Eastern Washington-universiteit. Dankbaarheid werkt als een vergrootglas: het vergroot de goede dingen uit. Daarnaast maakt zo’n oefening je er beter van bewust welke dingen en mensen belangrijk voor je zijn. Daardoor ben je geneigd daar meer aandacht en tijd aan te besteden, met een fijner leven als gevolg. Om deze manier van kijken in je leven in te bedden is het volgens Watkins wel nodig om regelmatig dergelijke oefeningen doen.

Is het dan niet een beetje egoïstisch: anderen te bedanken zodat je zelf gelukkig wordt? Het werkt dan ook alleen als het een authentiek gevoel is, zegt Watkins, en als je het echt meent.
En is dankbaarheid inderdaad authentiek en welgemeend, dan kan ze een welkome opsteker zijn voor de ontvanger, zo blijkt. Een simpel bedankje voor hun hulp maakte al dat proefpersonen zich sociaal waardevol gingen voelen: ze ervoeren dat hun inspanningen ertoe deden en werden gewaardeerd door anderen. Ze waren vervolgens dubbel zo vaak geneigd om weer te helpen als wanneer ze geen bedankje hadden gekregen.

‘Een opkikker voor relaties,’ zo noemt de Amerikaanse onderzoekster Sara Algoe dankbaarheid dan ook. In haar onderzoek bleken partners zich duidelijk beter te voelen over zichzelf en hun relatie op dagen dat hun geliefde hen voor iets had bedankt. ‘Als iemand je bedankt, voel je je gezien en gewaardeerd.’ Zo straalt dankbaarheid niet alleen af op jezelf, maar op je hele omgeving.

Brieven van drie Psychologie Magazine-medewerkers

Een dankbaarheidsbrief aan een goede vriendin

Lieve Deborah,

We zijn nu 27 jaar vriendinnen. En ja, ik geef je weleens een compliment. Je weet dat ik om je geef, maar misschien nog niet hoeveel. En hoe dankbaar ik je ben voor onze vriendschap.

Dankbaar omdat je het altijd voor me opneemt. Niet alleen bij gedoe met anderen, maar vooral ook als ik mezelf dingen verwijt. Laatst nog. Een collega haalde een oude koe uit de sloot. Ik was te direct tegen haar geweest. Te negatief. Dat raakte me en ik vroeg me af of ik wel een goede collega was. Jij draaide het om en zei: ‘Je bent inderdaad altijd eerlijk. Dat vind ik een goede eigenschap van je, want daardoor weet ik wat ik aan je heb. En je had toch al sorry gezegd!?’ Ik voelde me meteen stukken lichter.
Lichtheid is wat jou typeert. Als het leven je te grazen neemt, vecht je terug, zonder het zwaar te maken. Je lijf doet vaak niet wat je wilt, maar je plooit je dagen daar omheen. Te lang achter elkaar schilderen te zwaar? Dan ga je anderen les geven. Niet in staat om te zeilen op zee? Dan maar een weekendje kamperen op de boot, in de haven.
Ik heb het je vaak zien doen en kan het daardoor zelf ook steeds beter. Mijn lijf werkt, zoals je weet, ook lang niet altijd mee. Van jou leerde ik om mezelf dan geen slachtoffer te voelen, maar gewoon andere keuzes te maken. Loop ik toch vast, dan ga je samen met me op zoek naar mogelijkheden. Mede dankzij jou weet ik waar ik het geluk kan vinden.
Het feit dat je altijd echt luistert, me aan het lachen maakt, oprecht blij bent als ik succes heb; ik kan nog wel honderd redenen verzinnen waarom je mijn leven lichter maakt. Maar ik sluit af met een wens: blijf.

Catelijne Elzes ging bij haar vriendin op bezoek om haar de brief zelf voor te lezen. ‘Het was een bijzondere ervaring. We voelden ons allebei een beetje ongemakkelijk omdat het toch iets formeels heeft, zo’n brief. Ik kreeg een brok in mijn keel toen ik wilde beginnen en zag dat Deborah ook vochtige ogen had. Tijdens het lezen was ik rustig, daarna hebben we elkaar langdurig geknuffeld. Ze vond het erg fijn wat ik geschreven had. En zei dat het precies op het goede moment kwam. Ze vroeg zich juist af of ze nog wel zo “plooibaar” was. Zelf merkte ik dat het verwoorden van mijn dankbaarheid iets veranderde in hoe ik naar haar kijk. Doordat ik de schijnwerper richtte op al het goede in onze vriendschap, zag ik dat deel ineens veel beter. Kleine ergernissen verdwenen naar de achtergrond. Ik voel me nu nóg sterker met haar verbonden.’

Een dankbaarheidsbrief aan je ouders

Lieve mama, lieve papa,

Onvoorstelbaar hè, dat dit ongeleide projectiel van een dochter jullie ooit nog eens een brief zou schrijven uit dankbaarheid… Dat hadden jullie waarschijnlijk niet verwacht.
Onze geschiedenis ging lange tijd niet over rozen en we hebben ieder onze eigen kneuzingen opgelopen. Een wond is zo geslagen, de heling duurt vaak veel langer. Naar hoe diep jullie wonden waren, kan ik slechts gissen. En ik kan alleen maar hopen dat de tijd ze heeft geheeld.
Ruzie met je ouders, welke puber heeft dat nou niet? Hoe oud was ik toen het tussen ons de verkeerde kant op ging, veertien? Vijftien? Bizar hoe je elkaar in een paar jaar tijd volledig kunt kwijtraken. We botsten flink. Jullie zagen mij waarschijnlijk vooral als een opstandig kind, zo anders ook dan jullie andere dochter. Ik voelde me niet gezien en beknot.
Op je zeventiende het huis uit gaan, net voor het eindexamenjaar gymnasium – niet iets om blij over te zijn, al voelde het waarschijnlijk voor ons allemaal als een opluchting. Hadden jullie er vertrouwen in dat het goed zou gaan? Misschien wel niet. Toch namen jullie het wijze en moedige besluit om me op dat moment los te laten, vermoedelijk een van de moeilijkste beslissingen die je als ouders kunt nemen.
Daar ben ik jullie nu nog dankbaar voor. Want het gaf me de ruimte om te ademen en de liefde die er wel degelijk was, kreeg weer zuurstof.
Ook later stonden jullie altijd voor me klaar, zelfs als jullie mijn keuzes niet begrepen. Over bepaalde dingen zullen we waarschijnlijk nooit hetzelfde denken, maar dat hoeft ook niet. Ik heb het gevoel dat jullie me zijn gaan respecteren en waarderen om wie ik ben (en ik jullie), ondanks onze verschillen. Verbondenheid vanuit een diepere laag – meer kan een mens zich eigenlijk niet wensen.

Een dikke knuffel,
Vivian

Vivian de Gier las de brief aan haar ouders voor. ‘Applaus!” riep mijn vader toen ik klaar was. Hij maakte er een grapje van, maar wilde hem toch nog eens lezen. Mijn moeder was er stil van. “Dit raakt me,” zei ze. “Het heeft toen heel wat traantjes gekost.” Ik haalde opgelucht adem, want een beetje gespannen was ik wel. Het feit dat ze zichtbaar blij waren met de brief deed me goed. We praatten weer over de gebeurtenissen van toen. “We hadden veel respect voor je, dat je dat jaar goed bent doorgekomen en je eindexamen hebt gehaald,” zei mijn moeder – en dat vond ík dan weer fijn om te horen. Ik ben blij dat ik mijn dankbaarheid hardop heb uitgesproken. Want áls er nog iets dwars zat, verwijt of verdriet, dan kan dat nu waarschijnlijk oplossen.’

Een dankbaarheidsbrief aan je ex-man 

Man van vroeger,

Herinner je je onze woonboot nog? Eigenlijk was het meer een kartonnen bak met een dakje erop. Er was geen verwarming, behalve een oliekachel. Het maakte niet uit of de ramen open of dicht stonden, de wind blies er van alle kanten doorheen. We droegen zeven truien over elkaar die je oma voor ons breide in grappige jarentachtigkleuren. Het leven was ijskoud, maar goed.
Inmiddels wonen we in een huis met vijf verdiepingen in wat makelaars ‘de mooiste straat van de stad’ noemen. We hebben het aan alle kanten dichtgemaakt zodat de wind nergens doorheen kan. Het leven is heerlijk warm. We zijn inmiddels gescheiden, dat wel. Twee voordeuren onder één dak.

TEST
Doe de test »

Hoe dankbaar ben je?

Soms zou ik willen dat ik terug kon naar die half zinkende boot. Ik zou ons door elkaar schudden en roepen: pas op! Blijf van elkaar houden. Blijf elkaar vasthouden.
Maakt het uit? Ik denk het niet. We hebben het verkeerd gedaan. Onze liefde voor onze ogen laten verdampen. Gelukkig hebben we nog twee kinderen als levend bewijs van hoeveel we van elkaar gehouden hebben. En natuurlijk ben ik je oneindig dankbaar voor die kinderen, maar net zo dankbaar ben ik je voor al die jaren dat we samen waren. We zijn nu vijftig en statistisch gezien hebben we elk nog dertig jaar te gaan. Jij misschien iets minder omdat je rookt. En van die zestig jaar volwassen leven zijn we dan toch maar mooi de helft samen geweest. We hebben huizen verbouwd, feesten gegeven en heel veel gelachen.

Ik was nooit geworden wie ik nu ben als ik jou niet had gehad. Zelfs het feit dat we uit elkaar gingen heeft me uiteindelijk veel moois gebracht. Een nieuwe liefde en het inzicht dat ik kan overleven, ook met een gebroken hart. Maar het meest dankbaar ben ik je voor de liefde die we hadden. Dankjewel voor hoe het was.

Vrouw van nu

Manon Sikkel twijfelde: langsbrengen of een mailtje sturen? ‘Natuurlijk, het effect was vast het grootst geweest als ik de brief zelf had voorgelezen. Bibberend stond ik met dat printje in mijn handen. Je dankbaarheid uiten betekent ook: je kwetsbaar opstellen. En laat dat nou net iets zijn waar ik niet zo goed in ben. Ik zag mezelf al staan, huilend tegenover de man die mij verlaten had, of ik hem. Laf als ik ben, mailde ik mijn brief. Alle ruzies die we hadden sinds we vier jaar geleden uit elkaar gingen, de misverstanden, het wennen aan uit elkaar zijn: het leek ineens allemaal zo onbelangrijk. Gewoon zeggen dat ik hem dankbaar ben, ondanks het verdriet. Hij schreef een half uur later al terug en ook daar ben ik hem dankbaar voor: ‘Wow wat mooi. En wat ben ik blij dat je het niet hebt voorgelezen. Maar ik ga er ook een “voorlezen”. Nu even niet want ik moet rennen… die kinderen waar je over schrijft moeten gevoed worden en zo… maar heel snel.’ Ik weet zeker dat deze brief heeft bijgedragen aan dat hele langzame proces van steeds milder worden voor elkaar wanneer je elkaar verdriet hebt gedaan.’

Zelf een dankbaarheidsbrief schrijven: zo werkt het

De volledige briefschrijfoefening van psycholoog Martin Seligman gaat zó:

  • Kies een belangrijk persoon die een groot positief verschil in je leven heeft gemaakt en die je nooit eens goed hebt bedankt. Schrijf een lofrede van ongeveer een pagina. Neem de tijd om je dankbaarheid goed te formuleren.
  • Het is belangrijk om je dank persoonlijk uit te spreken en niet per telefoon of e-mail. Maak dus een afspraak, maar vertel niet van tevoren wat het doel van je bezoek is. Neem een geplastificeerd exemplaar van je brief mee als cadeau.
  • Als je rustig zit, lees je de brief langzaam en met gevoel voor, terwijl je oogcontact houdt. Geef de ander ruim de tijd om te reageren. Haal herinneringen op aan de gebeurtenissen waardoor deze persoon zo belangrijk voor je is geworden.
Bron: M. Seligman, Gelukkig zijn kun je leren, Het Spectrum, 2002

Lees door via 100% Digitaal

  • Toegang tot álle online artikelen
  • Altijd het nieuwste magazine
  • Korting op onze trainingen
Al vanaf €4,- per maand!
Al abonnee? Log in
auteur

Janneke Gieles

Werken op de redactie Psychologie Magazine is alsof ik nog steeds psychologie studeer, maar dan leuker en diepgaander. Steeds weer een ander onderwerp uitpluizen, speuren naar nieuw interessant onderzoek, praten met onderzoekers en auteurs over hun ideeën, en lekker filosoferen en eigen ervaringen uitwisselen met collega’s.

» profiel van Janneke Gieles
auteur

Manon Sikkel

» profiel van Manon Sikkel
auteur

Vivian de Gier

» profiel van Vivian de Gier
auteur

Marieke de Wit

» profiel van Marieke de Wit

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Zo’n kind loopt op zijn tenen

Lees verder
Interview

Schrijver Arnon Grunberg: ‘Ik heb het nut van relatietherapie ontdekt’

Vroeger schaamde hij zich voor zijn oude vader. Toch zou schrijver Arnon Grunberg (47) nu met zijn v...

Lees verder
Verhaal

Mijn vader was een drugsbaron

Lees verder
Artikel

Achter een muur van zwijgen

Lees verder
Advies

Ik wil mijn gevoelens met mijn ouders delen

Lees verder
Advies

Moeder ziet me als mantelzorger

Lees verder
Advies

Mijn moeder houdt van mijn agressieve vader

Lees verder
Artikel

Lieve rivalen

Lees verder