De vraag

Ik durf anderen niet aan te kijken

Hoe kan ik me bewust worden van de lichaamstaal van anderen?

Ik let meestal niet op anderen: ik durf/wil de ander niet aankijken. Ik mis dus signalen en kom daardoor wel eens in de problemen. Als iemand boos wordt bijvoorbeeld, zie ik dat pas als het te laat is. Hoe kan ik dit veranderen?

Het advies

Expert

Frank van Marwijk

Lichaamstaal deskundige

Bijzonder aan jouw vraag is dat je de lichaamstaal van anderen beter wilt leren lezen, terwijl het antwoord te vinden is in het gebruik van je eígen lichaamstaal.

Als iemand je niet durft aan te kijken

Net als jij vinden veel mensen het moeilijk om anderen aan te kijken. Ze vinden het bedreigend omdat ze niet weten wat anderen (over hen) denken als zij ze aankijken. Daar hebben ze vaak ideeën over die niet altijd waar zijn. Ze voelen zich angstig of verlegen. Daarom kijken ze liever de andere kant op. Helaas missen ze daarmee een belangrijke vorm van non-verbale communicatie.

Het belang van aankijken

Aankijken en wegkijken zijn essentiële elementen van lichaamstaal. Door je gesprekspartner aan te kijken en naar hem te knikken, nodig je hem uit om verder te praten over een onderwerp dat hij heeft aangesneden. Je gesprekspartner kan aan jou zien dat je naar hem luistert en dat je het interessant vindt. Dit moedigt hem aan. Alleen al door te kijken geef je dus positieve feedback die bevorderend is tijdens de communicatie. Als spreker kun je door het maken van oogcontact bepaalde woorden accentueren of laten weten dat je de beurt overgeeft. Oogcontact is dus belangrijk om een interactie vloeiend te laten verlopen.

Zelf geef je aan dat oogcontact ook belangrijk is om signalen van anderen te kunnen opvangen en begrijpen. Daar hoef je in principe niet altijd oogcontact voor te maken. Meer naar anderen kijken is al voldoende. Oogcontact is het pas als de ander ook terugkijkt. Het is misschien geruststellend te weten dat mensen niet voortdurend oogcontact hoeven te hebben als ze samen zijn.

Tijdens een gemiddeld tweegesprek kijkt de spreker slechts 40 % van de tijd naar de luisteraar, toonde de Amerikaanse psycholoog Michael Argyle in onderzoek. De luisteraar kijkt 75% van de tijd. Dat is wel meer, maar ook nog niet de hele tijd. In veel andere situaties is het helemaal niet zo gebruikelijk elkaar zomaar aan te kijken.

Als je iemand aankijkt zonder dat hij spreekt of dat je hem iets wilt zeggen, duurt de gemiddelde blik maar enkele seconden. Daarna wordt er meestal ontwapenend geglimlacht en weer weggekeken. Veel mensen die denken dat ze anderen niet durven aan te kijken, scoren gek genoeg vaak niet lager dan het gemiddelde oogcontact – ze denken alleen van wel.

Wat je mist als je iemand niet aan durft te kijken

Terug naar je vraag: je vindt het vervelend de lichaamstaal van anderen te missen (omdat je ze niet aan durft te kijken) omdat je anders niet ziet dat iemand boos wordt en je dan te laat bent. Ik vind het bijzonder dat je dat laatste expliciet noemt. Als je niet naar iemand kijkt, en ook niet naar hem luistert, mis je misschien dat hij boos wordt. Maar je mist nog veel meer signalen die overigens veel vaker voorkomen en veel waard zijn, zoals deze:

  • Je mist dat mensen behulpzaam willen zijn
  • Je mist dat iemand zich wil verontschuldigen
  • Je mist dat mensen enthousiast zijn
  • Je mist dat mensen je aardig vinden

Last but not least: je mist ook alle signalen die jou duidelijk maken dat aankijken veel minder eng is dan je verwacht. Misschien is het juist jouw verwachting dat mensen boos op je zullen zijn die ervoor zorgt dat je mensen niet aankijkt. Jouw voorspelling maakt zichzelf dan waar. Mensen kunnen zich eraan gaan irriteren dat je schijnbaar geen aandacht aan hen schenkt. Als je leert om mensen meer aan te kijken, word je toegankelijker. Je toont er belangstelling mee voor anderen. Daardoor zul je ontdekken dat mensen ook aardiger op jou gaan reageren.

Moeite met oogcontact: dit doe je eraan

Mijn advies is om te gaan oefenen met het aankijken van de mensen om je heen. Doe dat eerst met vrienden; vertel hen gewoon dat je dit wilt doen. Dat maakt het minder bedreigend. Doe het later opnieuw als je het niet hebt aangekondigd. Doe het vervolgens eens bij andere mensen die ook niet zo bedreigend voor je aanvoelen. In het begin zal dit nieuwe gedrag onwennig zijn. Maar na verloop van tijd wordt het een tweede natuur. Het wordt iets van jezelf. Je zult merken dat jouw aankijkgedrag positieve reacties bij anderen oproept. Dit zal je ook stimuleren het vaker te doen.

Wat het oplevert als je iemand wel durft aan te kijken tijdens een gesprek

Als je mensen beter leert aankijken zul je automatisch veel signalen van lichaamstaal gaan herkennen – zonder dat je daar een uitgebreide studie voor hoeft te volgen. Het aan de gezichtsuitdrukking kunnen herkennen van de basisemoties boosheid, vreugde, verdriet, angst, walging en verrassing is bijvoorbeeld aangeboren. Boosheid zal je dus niet ontgaan als je gewoon naar anderen kijkt.

De uitzondering: personen met ASS

De enige uitzondering daarop vormen mensen met een stoornis in het autistische spectrum (ASS): zij hebben moeite met het herkennen van gezichtsuitdrukkingen. Ze moeten zich aanleren om uit andere signalen – zoals concrete taal en duidelijke gebaren – te interpreteren welke emotie de ander toont. Ze zullen ook moeten leren vragen naar de onderliggende bedoelingen van anderen, omdat zij die niet altijd kunnen afleiden uit hun mimiek of lichaamshouding.

Ik wens je veel succes met de nieuwe ontdekkingen die je zult doen!

Hier lees je meer over omgaan met sociale angst

Meer weten over dit thema? Bekijk Communicatie
Deel dit artikel:
1 februari 2010 | Laatst gewijzigd op 3 februari 2023

Lees ook deze artikelen

Ik voel me zo’n kneus
Advies

Ik voel me zo’n kneus

Beste Frans, Vorig jaar nog had ik een leuk beroep met extra’s, bijvoorbeeld een jurylidmaatschap. Nu ben ik gepensioneerd e...
Dit is waarom de natuur ons kalm maakt
Branded content

Dit is waarom de natuur ons kalm maakt

Voel je je onrustig? Ga de natuur in, dat is met stip de beste plek om te ontstressen. Daarom organiseerden we in het voorjaar sam...
Kleine moeite, groen effect
Artikel

Kleine moeite, groen effect

Waarom wil het maar niet vlotten met een klimaatvriendelijke leefstijl? Omdat we moedeloosmakend vaak te horen krijgen wat we alle...
Kleine moeite, groen effect
Artikel

Kleine moeite, groen effect

Waarom wil het maar niet vlotten met een klimaatvriendelijke leefstijl? Omdat we moedeloosmakend vaak te horen krijgen wat we alle...
Op zelfhulp: wat kun je leren van een paard?
Artikel

Op zelfhulp: wat kun je leren van een paard?

Elke maand bezoekt Psychologie Magazine een cursus op het gebied van persoonlijke ontwikkeling. De vraag 'Wat heb ik eraan?' staat...
Hoe begin en eindig ik een gesprek?
Advies

Hoe begin en eindig ik een gesprek?

Beste mevrouw Dijk, Hoe maak je een praatje met iemand die mij wil vermijden? Ik wil graag weten wat de reden hiervan is. Hoe pak ...
Hoogleraar Gerben van Kleef: ‘Met blijdschap krijg je veel voor elkaar’
Interview

Hoogleraar Gerben van Kleef: ‘Met blijdschap krijg je veel voor elkaar’

Wie lacht, wordt niet alleen als warmer gezien, maar ook als competenter. Emotie-expert Gerben van Kleef over hoe emoties ons beï...
Frank Furedi: ‘Opvoedboeken staan vol klinkklare onzin’
Interview

Frank Furedi: ‘Opvoedboeken staan vol klinkklare onzin’

Socioloog Frank Furedi windt er geen doekjes om: kinderen worden tegenwoordig hopeloos betutteld. Ouders trouwens ook. ‘Zomaar t...
Tactvol reageren: hoe doe je dat?
Artikel

Tactvol reageren: hoe doe je dat?

Een collega stoort je steeds bij je werk; andermans kind breekt de tent af; de ‘bob’ van de avond blijkt tóch te drinken. Tac...
Lichaamstaal verraadt ware emotie
Kort

Lichaamstaal verraadt ware emotie

Dat lichaamshouding en gezichtsuitdrukkingen ons vaak meer vertellen over de emotionele toestand van een ander dan wat hij zelf ze...
5703