Wonderpillen

In vitamineshops, supermarkten, drogisterijen, op websites: overal kun je tegenwoordig breinpilletjes kopen. Veel mensen zijn er gek op. Ze kopen er intelligentie, concentratie, geheugenverbetering, een positieve stemming of kalme gedachten mee. Maar werkt het wel?

Heeft u dat nou ook? Dat u uit de trein komt en bent vergeten waar in die zee van staal u uw fiets heeft neergezet? Dat u niet meer weet hoe de cursus heet die uw partner volgt? Of dat u niet meer op de naam van het dochtertje van uw collega kunt komen? Ik ben nu 35 en bovenstaande situaties overkomen mij steeds vaker. Als kind dreunde ik moeiteloos rijtjes Duitse woorden en jaartallen op, en later, tijdens mijn studie, onthield ik met gemak de details uit vuistdikke boeken over psychofysiologie. Maar nu lijkt het monster van de vergeetachtigheid mij stevig in zijn greep te krijgen. Het is even pijnlijk als verontrustend.

Het grote breinboek

Bestel nu het grote breinboek in onze webshop!

Daarom: op naar de vitaminewinkel, naar een aardige mevrouw die een bril met gouden randjes draagt. Haar winkel is een wereld van gedempt licht, riekend naar een mengeling van esoterische olieën. ‘Deze zijn heel fantastisch’, zegt ze, terwijl ze me stralend aankijkt en als een goede fee het potje met ‘Brain Modulators’ omhooghoudt. ‘Veel klanten gebruiken dit middel en ze onthouden opeens veel en veel meer.’ Ze overhandigt me het donkere glazen potje: 83 euro voor een handjevol pillen, zie ik. ‘Het is ook voor jonge mensen

hoor. Niet alleen oude mensen hebben last van vergeetachtigheid en concentratiestoornissen.’

Elastische hersenvaten

De vitaminevrouw kruipt achter haar computerscherm en draait lange lijsten uit van de aminozuren, vitamines en kruiden die in de pillen zitten: fosfatidyl-choline, acetyl-l-carnitine, vitamine B12, foliumzuur, fosfatidyl-serine, docosahexaeenzuur, ginkgo biloba extract, er lijkt geen einde aan te komen. Op het potje zie ik niets staan over de werking. ‘Daar kan de fabrikant niet aan beginnen’, zegt mijn goede fee. ‘Brain Modulators heeft zóveel positieve uitwerkingen, dat past gewoon nooit allemaal op de verpakking.’ Ze wijst op haar hoofd, en maakt met haar vinger een draaiende beweging: ‘Je hersenvaten worden er ook elastischer van. En je hersendoorbloeding maak je er soepeler mee.’

Ze heeft nog meer stofjes voor me op haar schappen staan, want ik heb als overbelaste westerse mens natuurlijk ook stress, hoge werkbelasting en droef stemmende privé-problemen: L-5-hydroxytryptofaan voor meer serotonine in mijn brein, ‘Vitals Stress-X’ met Siberische ginseng, opdat ik weer wat veerkrachtiger word, en het kruid Rhodiola, dat ‘waarschijnlijk bij bijna alle bekende aandoeningen inzetbaar is’, zo lees ik in de informatie die ik bij het verlaten van de winkel krijg toegestopt. Ik beloof alles serieus te zullen doorlezen.

250 Miljoen euro

De vele merken breinpillen hebben prachtige namen: ‘Higher Mind’, ‘Positive Thoughts’, ‘Anxiety Control’, ‘Mega Mind’, ‘Calm Thoughts’, ‘Intellect Plus’ en ‘Memory Fuel’. Ze kosten minimaal een paar tientjes per potje en schijnen ons intelligenter te maken, te helpen tegen angst en negatieve gevoelens, en concentratiestoornissen en leer- en geheugenproblemen tegen te gaan. Uit gegevens van Neprofarm, de Nederlandse vereniging van de famaceutische industrie, blijkt dat in ons land jaarlijks ongeveer 250 miljoen euro wordt gespendeerd aan ‘vitaminen en mineralen’, de voedingssupplementen-categorie waartoe de breinpillen behoren. Eén op de vier Nederlanders blijkt dagelijks een ‘gezond pilletje’ te slikken. Voeden al deze mensen zich met een illusie? Of is het juist slim om deze middelen in te nemen? Of eerder gevaarlijk?

Volgens woordvoerder Bert Hendriks van de Keuringsdienst van Waren is vorig jaar één breinpil van de markt gehaald in verband met gevaar voor de volksgezondheid; verder werden geen verdachte middelen aangetroffen. Hendriks legt uit dat het de taak van de Keuringsdienst is om steekproefsgewijs in winkels te controleren of de aangeboden breinpillen gevaarlijk hoge doseringen van bepaalde stoffen bevatten. Voorts let de dienst erop dat er geen genezende werking wordt beloofd op de verpakking, want dat is verboden in Nederland. Hendriks: ‘Er mag niet op staan: ‘Deze pil herstelt geheugenverlies’, maar wel: ‘Deze pil draagt bij aan het geheugen.’

Ook de wetenschap volgt de ontwikkelingen in de breinpillenhandel. De Nijmeegse psychoneurofarmacoloog Alexander Cools meent dat er niet te veel moet worden verwacht van breinpillen: doping voor de hersenen bestaat niet, zegt hij. ‘Eigenlijk zijn al die pillen onzin, met uitzondering van enkele middelen, waarvan is aangetoond dat ze de concentratie een klein beetje kunnen verbeteren.’ Cools legt uit dat iedereen die een gezond voedingspatroon heeft, vanzelf genoeg stoffen binnenkrijgt om uit z’n hersenen te kunnen halen wat erin zit. ‘Je hebt daarnaast helemaal geen pillen nodig. Je kunt met dit soort middeltjes geen extra hersencellen kweken, zoals sporters een dopingpreparaat nemen om meer spierweefsel te krijgen. Je hersenen gaan niet beter presteren van breinpillen. Alle breinstofjes die je ten overvloede inneemt, worden door het lichaam linea recta afgevoerd.’

Toch zijn ook weer niet alle breinpillen onzin. Wat tot nu toe bijvoorbeeld is aangetoond, is dat bepaalde stoffen, zoals L-5-hydroxytryptofaan en Sint-Janskruid, de stemming soms een klein beetje lijken te verbeteren. En voedingssupplementen als vitamine B3 en en het aminozuur tyrosine zouden de werking van het geheugen onder bepaalde omstandigheden kunnen stimuleren, zo bleek uit onderzoek van de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Zwangere ratten

Maar wat betekent dit nu allemaal voor de argeloze consument die met een potje ‘Brain Modulators’ in zijn hand in de winkel staat en zijn geheugen wil verbeteren? Hoe goed werken al die verschillende stoffen die op de ingrediëntenlijsten van breinpillen staan vermeld? Theoretisch gezien zouden de meeste stoffen de bloedvaten moeten verwijden, waardoor er meer zuurstof en andere hulpstoffen in onze hersenen terecht zouden komen en onze geheugenneuronen het een stuk makkelijker zouden moeten krijgen. Maar werkt dat in de praktijk ook zo?

Volgens de goede fee in de vitaminewinkel bestaat daar allang geen twijfel meer over: breinpillen wérken, en hóe! Ze print als bewijs een lange lijst met onderzoeksliteratuur voor me uit, met daarop veel experimenten onder meestal oudere mensen, vaak met hersenaandoeningen. Of zou dat onderzoek bij zwangere ratten die het voedingssupplement choline kregen toegediend, en waarvan de babyratjes een beter geheugen bleken te krijgen, mij over de streep kunnen trekken? Wetenschapper Alexander Cools glimlacht: ‘Bij mensen is inderdaad aangetoond dat het toedienen van stoffen als choline en lecithine een tijdelijke verbetering kan geven van bepaalde geheugenfuncties. Maar dan ging het wel om Alzheimerpatiënten, en de mensen in hun omgeving merkten niet eens zo heel veel van dat effect! Je kunt zo’n onderzoeksresultaat niet zomaar generaliseren naar normaal functionerende mensen zonder hersenaandoening. Breinpillen zouden misschien alleen interessant kunnen zijn voor mensen bij wie het geheugen is achteruitgegaan door bijvoorbeeld een beroerte. Bij hen zijn hersencellen afgestorven en zij zouden met behulp van deze middelen hun overgebleven hersencapaciteit wellicht kunnen optimaliseren. Ze kunnen dan wat langer hun aandacht ergens bij houden.’

Maar wat moet een normaal etend, niet-hersendeficiënt mens als ik dan doen om zijn fiets terug te kunnen vinden op een overvol station? Ik denk dat er niets anders op zit dan mij te houden aan de eeuwige slogan van breindeskundigen: use it or lose it. Zolang ik maar bezig blijf met het ontwikkelen van interesses, iets nieuws blijf leren, die 83 euro besteed aan mooie boeken, en vaak genoeg Memory en Pictionary blijf spelen met het dochtertje van mijn vrienden, kan ik de gênante braindrain wellicht nog enigszins stelpen. n

Wat zit er zoal in breinpillen?

Ginkgo biloba

Kruid dat het geheugen en leervermogen zou verbeteren. Bleek in sommige studies een beetje te werken bij Alzheimerpatiënten, maar het effect was slechts tijdelijk.

Vitamine B, C en E

Zouden het geheugen helpen. Maar het is onwaarschijnlijk dat mensen die gezond eten, hun geheugen kunnen verbeteren door vitaminepillen te slikken.

Choline

Zit in de meeste levensmiddelen, vooral in vlees en groente. Helpt bij vele processen in het lichaam, onder andere bij de aanmaak van acetylcholine, een neurotransmitter die bijdraagt aan het geheugen. Alzheimerpatiënten en ratten lijken er wat aan te hebben, maar of gezonde volwassenen er ook baat bij hebben, is nog maar de vraag.

DHA Docosahexaeenzuur

Zou cognitieve functies verbeteren bij baby’s en bepaalde patiëntengroepen, maar bij gezonde volwassenen is daarvan nog niets aangetoond.

Fosfatidylserine

Sommige onderzoeken wijzen erop dat deze stof een beetje kan helpen bij de behandeling van de ziekte van Alzheimer, maar het is onduidelijk of het ook het geheugen van gezonde mensen kan verbeteren.

Ginseng

Kruid dat onder andere het geheugen zou helpen. Onderzoeksresultaten spreken elkaar vooralsnog tegen.

Acetyl-l-carnitine

Zou een positieve uitwerking hebben op het geheugen en het denken bij oude mensen en Alzheimerpatiënten.

Huperzine A

Komt uit Chinees mos. Momenteel wordt onderzocht of het werkt tegen de ziekte van Alzheimer. Effecten bij gezonde mensen zijn nooit aangetoond.

L-5-hydroxytryptofaan en Sint-Janskruid

Stoffen die de hoeveelheid serotonine in het brein bevorderen, en daarmee de stemming gunstig zouden kunnen beïnvloeden.

auteur

Edwin Oden

Ik schrijf heel graag. Het liefst mooie interviews waarin je de geïnterviewde ten diepste leert kennen. Daarnaast ben ik erg geïnteresseerd in de ontdekkingen die worden gedaan in de psychologie. Neem bijvoorbeeld het breinonderzoek, waar revolutionaire technieken de laatste jaren geweldige inzichten hebben opgeleverd.

» profiel van Edwin Oden

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Breinscans voor de rechter

Hersenscans beginnen door te dringen in de rechtszaal. Of ze werkelijk bruikbaar zijn bij het vastst...
Lees verder
Artikel

Breinscans voor de rechter

Hersenscans beginnen door te dringen in de rechtszaal. Of ze werkelijk bruikbaar zijn bij het vastst...
Lees verder
Branded content

Echt ontspannen op vakantie

Weten we nog wel wat ervoor nodig is om goed uitgerust thuis te komen van vakantie? Auteur Peggy van...
Lees verder
Branded content

Echt ontspannen op vakantie

Weten we nog wel wat ervoor nodig is om goed uitgerust thuis te komen van vakantie? Auteur Peggy van...
Lees verder
Artikel

5 mensen over hun aseksualiteit – ‘Seks? Nee, bedank...

Mensen met een aseksuele geaardheid moeten dat vaak uitleggen. Want dat je geen erotische en misschi...
Lees verder
Artikel

5 mensen over hun aseksualiteit – ‘Seks? Nee, bedank...

Mensen met een aseksuele geaardheid moeten dat vaak uitleggen. Want dat je geen erotische en misschi...
Lees verder
Artikel

Een brein met draadjes

In de thriller The terminal man (1972) van Michael Crichton plaatsen artsen elektroden diep in het b...
Lees verder
Artikel

Ouderen

Voor de ouderen die hun weg naar het net gevonden hebben - maar niet alleen voor hen - is dit een si...
Lees verder
Interview

Eveline Crone: ‘Pubers zijn extreem gevoelig voor afwijzin...

Haar nieuwe boek verklaart hoe tieners de fijne kneepjes leren van de omgang met anderen, en wat er ...
Lees verder
Kort

Oogcontact maakt autisten bang

In vitamineshops, supermarkten, drogisterijen, op websites: overal kun je tegenwoordig breinpilletje...
Lees verder
Artikel

Even een kwabje lamleggen

We zouden stukken creatiever zijn als we een deel van ons brein zouden uitschakelen. Althans, dat is...
Lees verder
Artikel

Hechte familiebanden

De vergrijzing bereikt in het jaar 2040 de top. Ongeveer één op de vier personen in Nederland zal ...
Lees verder