Het verhaal gaat dat een hoteleigenaar hier in Jigokudani (vlak bij Nagano, waar in 1998 de Olympische Winterspelen zijn gehouden), medelijden met de apen kreeg en besloot ze in de winter bij te voeren en een warm bad te geven. Er zijn hier natuurlijke bronnen, die al eeuwen voor stoombaden worden gebruikt. Dus leerde deze man de apen een bad te nemen door graan rond te strooien en het geleidelijk aan ook in het water te gooien, zodat de apen erin gingen om het op te pikken. Sindsdien gaan ze spontaan te water.

Het is nu enige decennia later en de makaken zitten in groepjes in het bad, net zichtbaar door de warme mist, de koppen droog, maar de rest lekker warm in het sop. Ze vlooien elkaar, jonge apen spelen en duiken, en menig volwassene heeft de ogen halfgesloten in een roes, die ik maar al te goed

begrijp. ’s Avonds in het hotel zat ik in een vergelijkbaar bad voordat ik, zoals traditioneel gebruikelijk, in kamerjas bij het avondeten verscheen.

Wij mensen zijn gewend aan culturele verschillen, dus zijn we niet verbaasd als we bij de maaltijd op een kussentje op de grond zitten (hetgeen niet zo eenvoudig is voor iemand die nooit zijn benen heeft leren vouwen) en met stokjes al dat verrukkelijke eten naar de mond brengen. Maar het idee dat ook apen culturele verschillen kennen, kwam voor het eerst op bij Japanse onderzoekers. Dit idee is enorm aangeslagen. De badgewoontes in Jigokudani zijn hiervan een mooi voorbeeld, want tegenwoordig dragen moederapen deze gewoonte over op hun jongen zonder dat er beloningen aan te pas komen.

De bekendste traditie is echter al zestig jaar oud: het aardappelwassen op het zuidelijke eiland Koshima. Daar gingen we dus ook heen, maar tot mijn ontzetting stond er midden op het strand een groot granieten beeld dat het fenomeen van ‘de honderdste aap’ beschreef. Alhoewel het van geen kanten klopt, is dit verhaal nog steeds populair. Toen honderd apen hadden geleerd hun aardappels te wassen zou er een kritische massa zijn bereikt, waarna de gewoonte spontaan naar andere eilanden oversprong. Een soort telepathie dus. Dit verhaal wordt alom op managementcursussen gebruikt.

Wat er werkelijk gebeurd is, is eenvoudiger. Onderzoekers gaven de apen zoete aardappelen, waarop Imo, een jong vrouwtje, als eerste leerde om ze te wassen voordat ze er haar tanden in zette. Haar leeftijdgenootjes namen de gewoonte over, waarna alle moeders hetzelfde deden. De volwassen mannetjes waren de laatste om dit te leren.

Ik vond het leuk terug te zijn op Koshima, de bakermat van diercultuurstudies, en te zien hoe de apen hun traditie nog steeds volgen. Op andere eilanden hebben ze het helaas nooit geleerd, dus de enige die echt een standbeeld verdient, is Imo.[/wpgpremiumcontent]