Het is ochtendpauze op de Noorderhoeve. De dertig vrijwilligers die vandaag op de boerderij werken, drinken samen koffie of thee in de kantine. Er wordt gepraat en gelachen; de sfeer is ongedwongen en vrolijk. Als de pauze voorbij is, waaieren de medewerkers in groepjes uit over het terrein. Iedereen heeft zijn eigen taak: eieren rapen in het kippenhok, kwark afvullen in de kaasmakerij, de koeien verzorgen, peultjes plukken, wieden.

TEST
Doe de test »

Is het tijd voor een nieuwe baan?

De Noorderhoeve, een biologisch-dynamische boerderij op de rand van het duingebied van Schoorl, is geen gewoon boerenbedrijf. Het is een zorgboerderij, waar mensen met een verstandelijke handicap, ex-verslaafden en mensen met een burn-out in alle rust met hun handen kunnen werken om weer in evenwicht te komen. Onder leiding van zeven ervaren boeren en tuinders werken ze mee in de veehouderij, de tuinbouw, de akkerbouw en de kaasmakerij. Of ze helpen bij het onderhoud van de houtwallen, de schooltuinen en de camping.

Wat er vandaag precies moet worden gedaan, is afgesproken tijdens het werkoverleg om kwart over negen. ’s Morgens wordt er een uur gewerkt tot aan de koffiepauze, die tot elf uur duurt. Tussen de koffiepauze en de lunch wordt er ­anderhalf uur gewerkt. Het zijn korte spanningsbogen, afgewisseld door royale pauzes.

‘Aan die pauzes wordt strikt de hand gehouden,’ vertelt vrijwilliger Hans Schenkels (50). ‘Dat is voor iedereen belangrijk, maar vooral voor mensen met een burn-out. Die weten in hun gewone werk vaak van geen ophouden. Ze moeten weer leren om grenzen te stellen. Dan is het heilzaam om van buitenaf een structuur opgelegd te krijgen.’

Vastgelopen

Vijf jaar geleden belandde Schenkels zelf met een burn-out op de Noorderhoeve. Inmiddels is hij hersteld. Maar nog steeds werkt hij, bij wijze van preventief onderhoud, op gezette tijden op de boerderij.

We zitten in de schaduw van een wilg, waarin een winterkoninkje uit alle macht probeert het gesprek te overstemmen. Af en toe doen ook de haan, de schapen en de paarden een duit in het zakje. In de verte klinken menselijke stemmen. Maar verder is het stil: een ideale plek om een dolgedraaid hoofd tot rust te laten komen.

Schenkels vertelt hoe hij als trainer en loopbaanbegeleider het hele land had doorgereisd, tot zijn burn-out. Hij begeleidde mensen die vastgelopen waren in hun werk, maar merkte niet dat hij zelf ook vastliep. Toen hij eenmaal in de gaten had dat het mis was met hem, besloot hij zijn heil te zoeken op de Noorderhoeve.

‘Jaren geleden was ik er al eens geweest. In 1983 raakte ik werkloos en moest ik me her­oriënteren op de toekomst. Het ritme en de ­lichamelijkheid van het boerenwerk hebben me toen erg goedgedaan. Dat wilde ik nu weer ervaren,’ vertelt Schenkels.

‘Die weldadige werking voel je niet wanneer je in je eentje in een tuin zou gaan werken. Op een zorgboerderij help je voorzien in een primaire behoefte: jouw werk voedt mensen. Het was goed voor me om mee te gaan in de stroom van het gezamenlijke werk. Ik kwam weliswaar hondsmoe thuis, maar het bracht me terug in mijn lijf. Ik liet me niet meer beheersen door mijn hoofd en mijn angsten. Ik sliep beter.

Het werk verbindt je met de aardse werkelijkheid. Als zo’n koe je aankijkt met die grote, trouwe ogen, dan zórg je voor een extra baal stro, hoe veel moeite dat ook kost. Dan heb je niet het gevoel dat je een grens hebt overschreden, maar dan vervult het werk je met warmte. Het trage ritme van koeien doet sowieso iets met dat wieltje dat maar doordraait.’

Ook andere burn-out-patiënten ondervinden hier de weldadige invloed van lichamelijk werk in de buitenlucht. Cees de Ridder (niet zijn echte naam): ‘In plaats van te malen, te herkauwen en te piekeren, wilde ik weer in beweging komen. Ik ben hier een dag in de week. Ik ben financieel manager en doe dit om de spinraggen uit mijn hoofd te blazen. Hier kan ik me weer één voelen met de wereld om me heen. Het gaat allemaal heel relaxed, heel anders dan in de hectische omgeving van het Amerikaanse bedrijf waar ik werk. Hier werk je in je eigen tempo, niets hoeft direct af. Ik merk dat het werkt: ik kom thuis met een goed gevoel, ik heb ontspannen samengewerkt en voel me voldaan.’

Kringetjes doorbreken

Iedere burn-out-patiënt heeft een verleden van ‘altijd hollen en nooit stilstaan’. Maar het is niet gezond om je voortdurend druk te maken en je leven te runnen alsof het een volcontinubedrijf is. Door een combinatie van persoonlijke eigenaardigheden, gewoontes, omstandigheden op het werk en spanningen in de privé-sfeer, kunnen mensen uitgeput raken – met een dol­gedraaid hoofd tot gevolg. Het is de kunst die gedachtekringetjes te doorbreken, want alleen dan is herstel mogelijk.

Vrijwel alle deskundigen onderkennen dat ­lichamelijk werk in een natuurlijke omgeving bij een burn-out genezend werkt. Toch maken reïntegratiebureaus en arbeidsongeschiktheidsverzekeraars nog maar weinig gebruik van de diensten van zorgboerderijen. En ook de burn-out-patiënten zelf hebben soms vooroordelen.

Caroline van Middelkoop van Bureau Land-Schap in Wageningen, dat Gelderse zorgboeren ondersteunt: ‘Sommige mensen associëren een zorgboerderij enkel met de psychiatrie of mensen met verstandelijke beperkingen. Maar er komen ook kinderen met adhd en ouderen. Daarnaast zijn er zorgboeren die bij voorkeur werken met ex-gedetineerden of met mensen uit de verslavingszorg. De doelgroepen lopen behoorlijk uiteen. Maar telkens wanneer ik bemiddel tussen zorgboeren en welke doelgroep dan ook, verrast het me hoe de cliënten op een zorgboerderij opknappen.’

Is het lastig om samen te werken met verstandelijk gehandicapten? Schenkels: ‘Toen ik opgebrand was, vond ik het juist heerlijk. Als zij een hand op je knie leggen, wordt er iets in je opgetild. Hun werkelijkheid is een spontane, bruisende werkelijkheid. Dat was een weldaad in een periode dat ik te ingewikkeld voor mezelf was geworden. Mensen met een verstandelijke handicap reageren heel primair. Hun emoties zijn ongefilterd. Als je dat meemaakt, kom je even met beide benen op de grond. Dan vraag je je af waar je je eigenlijk druk over maakt.’

Leren accepteren

Vorig jaar waren er 432 zorgboerderijen in bedrijf, en dat aantal groeit nog steeds. De financiering van deze vorm van zorg is een verhaal apart. De zorgboeren zijn veel tijd kwijt aan begeleiding van hun cliënten. Bovendien ligt het werktempo op een zorgboerderij laag, vanwege het therapeutische karakter. Voor een rendabele exploitatie moeten de cliënten daarom betalen voor hun aanwezigheid. Gehandicapten krijgen daarvoor bijvoorbeeld een budget mee uit de awbz (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten), geld dat anders binnen de reguliere gezondheidszorg aan hen zou worden besteed. Maar tot nu toe zijn er voor burn-out-patiënten weinig vergoedingsmogelijkheden. Dank­zij de cliënten voor wie wél wordt betaald, kunnen zij toch op de boerderijen terecht.

De laatste tijd worden van verschillende kanten initiatieven ontplooid om de genezende invloed van boerenwerk voor mensen met een burn-out onder de aandacht te brengen. Op een miniconferentie over dit onderwerp onderstreepte een zorgboer het grote verschil tussen boerenwerk en het moderne bedrijfsleven. ‘Bij ons wordt het ritme in hoge mate bepaald door de omstandigheden, het weer en de beesten. De koe roept. Wanneer het plotseling gaat regenen, moet het programma worden aangepast. Iedereen legt zich daarbij neer.’

Door in de natuur te werken en de natuur te respecteren, leren mensen met een burn-out accepteren dat er soms zaken zijn waarop ze geen invloed hebben. Dat is een lastige, maar nuttige les. Zeker voor mensen die jarenlang in opperste staat van paraatheid hebben verkeerd, omdat ze probeerden volledige controle over hun leven te houden.

Leren loslaten is vrijwel altijd een essentieel onderdeel bij het genezen van een burn-out. Vaak wordt daarbij verwezen naar een uitspraak van managementgoeroe Stephen Covey: ‘Geef mij de moed te veranderen wat ik kan en moet veranderen. Het inzicht te accepteren wat ik niet kan veranderen. En de wijsheid om het verschil te zien.’ Voor veel genezen burn-out-patiënten is het een lijfspreuk geworden.

Wie door het werk op een zorgboerderij leert de onvoorspelbaarheid van het leven te accepteren, herstelt niet alleen van zijn burn-out, maar krijgt ook de sleutel in handen om gezond en effectief verder te gaan.

Meer informatie

Op www.zorgboeren.nl staat een korte presentatie van ruim 220 zorgboerderijen. Meer achter­grondinformatie en informatie over financiering is te vinden op www.landbouwzorg.nl.[/wpgpremiumcontent]