Psycholoog & politicus Jan Boelhouwer: ‘Ik ben net een scharrelkip.’

Hij deed onderzoek naar gezichtsexpressies, leugendetectors en oogknipperreflexen. Maar na dertig jaar psychologisch onderzoek verruilde hij in één klap de universiteit voor de politiek. Nu is hij Tweede Kamerlid voor de PvdA.

Heeft de Tweede Kamer een psycholoog nodig?

‘Jazeker. Alleen weten ze het zelf niet allemaal, ha ha ha. Een uitgangspunt van de psychologie is: wil je tot genezing komen, dan moet je eerst inzicht in je klachten hebben.

‘Politici gaan vaak uit van gemiddelden, bijvoorbeeld: gemiddeld gaan uitkeringsgerechtigden er niet op achteruit. Een psycholoog kijkt meer naar het individu. Hij is vaak op individuele basis bij mensen betrokken geweest, en weet dat die gemiddelden niet altijd opgaan.’

Dus u kijkt nog steeds met een psychologische bril?

‘Ja, dat raak je nooit meer kwijt. Ik heb bijvoorbeeld jaren onderzoek gedaan naar de werking van gelaatsspieren. Daar ben ik wel door vertekend: ik let heel goed op de gezichtsuitdrukking van mensen, want daarmee drukken ze veel meer uit dan ze zelf weten. Soms valt me op dat er een tegenspraak zit tussen wat mensen zeggen en wat ze met hun gezicht proberen uit te drukken. Ook zendt het gezicht regelmatig dubbele signalen uit. Mensen proberen dan bijvoorbeeld hun walging over een vraag of een persoon met een lach te onderdrukken. Ik kan daar in de politiek soms mijn voordeel mee doen. Als mensen iets uitleggen – als iemand namens zijn partij een

bepaald standpunt moet innemen of ze moeten iets verdedigen waar ze het niet mee eens zijn – dan zie je dat in hun gelaat. Die kennis kan heel zinvol zijn.’

U heeft duidelijk nog passie voor de psychologie. Waarom bent u dan weggegaan?

‘Ik werd in 1999 volkomen verrast door de vraag of ik de overstap wilde maken naar politiek bestuur, en ik ben toen gedeputeerde geworden in Brabant. Het was voor mij een verrassing, want mijn plaats op de lijst was niet zodanig dat ik dacht dat ik het zou worden. Ik heb acht uur bedenktijd gekregen en heb de psychologie zonder meer achter me gelaten. Van de ene op de andere dag. En in die acht uur moest ik het ook nog met m’n vrouw bespreken.

‘Dertig jaar ben ik bij de universiteit bezig geweest met psychologisch onderzoek. Ik vond het fantastisch om fundamenteel onderzoek te doen, maar wanneer krijg je op je 49ste de mogelijkheid om een keer totaal iets anders te gaan doen?

‘Vorig jaar was ik in gevecht gewikkeld met een Brabantse politicus om lijsttrekker van de PvdA in Brabant te worden. Midden in die strijd werd ik gebeld, of ik me alsjeblieft wilde kandideren voor de Tweede Kamer. Fantastisch natuurlijk, iets mooiers bestaat er niet. Prachtig.’

Waarom bent u liever politicus?

‘Het is het mooiste beroep dat er is. Zoals een collega van me zei, je bent een soort scharrelkip. Overal pik je wat op, krijg je informatie, en in de Kamer moet je dan je ei leggen. Dat vind ik mooi.

‘Ik ben een spons. Ik heb me voorgenomen om per dag minstens zo’n vijftien mensen aan te spreken, buiten op straat, of in een treincoupé: wat beweegt u nou, waar gaat u naar toe, vindt u het ook zo’n rotzooi op de stations? Ik krijg meestal heel leuke reacties. Op die manier komt van alles je kop in. En dat gebeurt bij al die honderdvijftig mensen hier in de Kamer. Uiteindelijk leidt dat tot besluitvorming.’

Nooit spijt gehad?

‘Nee. Terwijl ik toch van de vrijheid van de universiteit overstapte op de lange dagen van de provinciale politiek. Ik vertrok ineens om kwart over acht van huis en was meestal rond halfelf terug. En dan nog al dat papierwerk in het weekend. Ik woog op vrijdagavond m’n koffers, en ik wist dat een kilo ongeveer stond voor een uur werk. Mijn koffers wogen dan vaak zo’n zeven tot twaalf kilo. In de Kamer is het iets beter, maar nog steeds druk.’

Wat is u uit de psychologie het meest bijgebleven?

‘Ik vond het zo mooi dat de psycholoog Kahneman voor zijn beslissingsonderzoek de Nobelprijs voor de economie heeft gekregen. Hij ontdekte dat menselijke besluitvorming niet altijd rationeel verloopt. Ik herinner me nog dat ik in de zomer van ’69 les kreeg in zijn theorieën over het geheugen: in een heet collegezaaltje, dat bol stond van de sigarenrook van de hoogleraar.

‘Ik vind het fascinerend dat zijn werk in een heel andere discipline tot een Nobelprijs heeft geleid. En dat ikzelf dat al in ’69 heb meegekregen, dat vind ik van een bijna ontroerende schoonheid. Het idee dat ik op de een of andere manier zijn kennis in een heel pril stadium al heb opgezogen, en daar ook in mijn verdere carrière van alles mee heb gedaan. Zo’n man vormt je denken, je hebt het gevoel alsof je hem kent. Ik heb in mijn koffer altijd een krantenknipsel bij me met een interview met Kahneman. Waar heb ik hem nou, oh hier. Kijk naar de kop: “Wees sceptisch, doe weinig en heb geduld.” Dat vind ik een mooi levensmotto. Ik vat dat ‘doe weinig’ op als: je moet je capaciteit gericht gebruiken, niet met 85 verschillende dingen bezig zijn, omdat die kennis die je daarmee opzuigt, niet beklijft. Je kunt beter een ding goed doen dan honderd dingen slecht. Daarom ben ik nu helemaal in de politiek gedoken.’ n

auteur

Heleen Peverelli

» profiel van Heleen Peverelli

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Het mes-in-je-rug-gevoel psychologisch verklaard

Bedonderd. Bedrogen. In de steek gelaten. En je dacht nog wel dat je die ander kon vertrouwen. Waaro...
Lees verder
Artikel

Het mes-in-je-rug-gevoel psychologisch verklaard

Bedonderd. Bedrogen. In de steek gelaten. En je dacht nog wel dat je die ander kon vertrouwen. Waaro...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Artikel

Zeven types die nooit op tijd komen

Het ene type denkt niet zonder tijdsdruk te kunnen, het andere laat graag zien hoe onafhankelijk-ie ...
Lees verder
Test

Waarom vier je vakantie?

Wil je nieuwe dingen leren op vakantie, of juist lekker uitrusten? Gevaarlijke dingen doen? Jezelf o...
Lees verder
Artikel

Mannen zijn toch (iets) grappiger

Hij deed onderzoek naar gezichtsexpressies, leugendetectors en oogknipperreflexen. Maar na dertig ja...
Lees verder
Artikel

De wetten van de zwerm

Op de snelweg, bij popconcerten, in de Kalverstraat: in menigten gedragen we ons als kuddedieren. Do...
Lees verder
Artikel

Waar is ons vertrouwen gebleven?

Nederlanders mogen in hun handen knijpen: het gaat ons nog steeds heel goed. Maar zelf hebben we er ...
Lees verder
Artikel

Stemvast?

U weet prima waarom u wie kiest. Dénkt u. Want deze dingen beïnvloeden uw stemgedrag zonder dat u ...
Lees verder