‘Ik was de hele dag bang. Hij was overal’

In een geheim opvanghuis wonen vrouwen die zijn gevlucht voor hun man. Thuis zijn ze jarenlang mishandeld en geterroriseerd. Hier vinden ze rust en krijgen ze zelfvertrouwen.

Het is een voormalige kerk in een grote stad, op een winderige, afgelegen plek die geheim moet blijven. Als je de elektronische beveiliging en de portier bent gepasseerd, kom je in een grijze, hoge, gemeenschappelijke ruimte. Er is een poging gedaan het gezellig te maken met wat vlaggetjes, kindertekeningen en een plastic glijbaantje. Aan een tafel midden in het immense vertrek zitten twee jongetjes van een jaar of negen stilletjes te spelen met een gameboy.

De slaapkamers zijn simpel. Een stapelbed, een kast, een wastafel. Maar de vrouwen die hier komen, klagen niet. ‘Ze zijn al blij dat ze eindelijk rust hebben. Niemand die zegt: “Ik had liever een betere matras,” zegt de dienstdoende sociaal pedagogisch medewerker. De tijdelijke bewoonsters zijn jarenlang geslagen door hun man, geterroriseerd, vernederd, bedreigd. Zoals Sara (52), die tien jaar geleden uit Syrië vluchtte voor haar man die haar en haar kinderen sloeg en misbruikte. ‘Hij is als een steen. Hij heeft geen gevoel.’

Hier, op de locatie voor langer verblijf van de Blijf Groep, voelt ze zich eindelijk veilig. Tien jaar zat ze ergens in de provincie verborgen, maar zelfs daar wist haar ex haar te vinden. ‘Dan werd ik gebeld en hoorde ik plotseling

zijn stem: “Ken je me nog? Heb je gehoord van dat Engelse meisje dat in stukken is gesneden? Zo ga ik jou ook vermoorden.” Ik was de hele dag bang. Hij is overal, hij heeft een diplomatenpaspoort.’

De meeste vrouwen in het huis zijn bang. Schichtig lopen ze op straat – als ze al buiten komen – en hun hart staat even stil als een auto langszij komt rijden. In het Blijfhuis hangt met grote letters een waarschuwing op het prikbord: ‘Als je geld gaat pinnen, moet je eerst zorgen dat er geen afschriften meer naar je oude huis gaan. Dit omdat op je afschrift staat op welke locatie je hebt gepind. Zo kan je ex erachter komen waar je bent!’ En boven de telefoon: ‘NIET opnemen als je zelf geen telefoon verwacht. Als iemand vraagt of die-en-die hier woont, alleen zeggen dat je het niet weet.’

Niet stiekem meer

Eigenlijk wil de vrouwenopvang af van die geheimzinnigheid. Het plan is om in Noord-Holland een nieuwe voorziening te gaan bouwen die, wel met de nodige beveiliging, duidelijk zichtbaar is voor de buiten­wereld. Directeur Aleid van den Brink van de Blijf Groep: ‘We willen huiselijk geweld uit de taboesfeer halen. Laten zien dat het bestaat, en dat je je er niet voor hoeft te schamen als het jou overkomt.’ De politie krijgt landelijk 60.000 meldingen per jaar. En dat cijfer is het topje van de ijsberg.

De Blijf Groep is ontstaan door fusie van Blijf van mijn Lijf-huizen en Vrouwenopvang Amsterdam. In andere regio’s dan Noord-Holland en Flevoland zijn vergelijkbare organisaties met een andere naam. Als een vrouw het landelijke nummer van het Steunpunt Huiselijk Geweld belt, krijg ze diezelfde dag nog advies. Ze kan komen praten met een maatschappelijk werkster en ondersteuning krijgen, ook voor de dader en eventuele kinderen. Als een vrouw acuut het huis uit moet, kan ze terecht in de crisisopvang. Hierna kan ze terecht bij het langer verblijf, zoals in deze reportage, of in begeleid wonen. Nog beter is als het niet zover hoeft te komen dat een vrouw in de opvang belandt.

Er bestaan steeds meer mogelijkheden waardoor vrouwen thuis kunnen blijven wonen. Zoals het experimentele Aware-systeem: een mobiele alarmknop die een directe verbinding geeft met de politie. Of de aanstaande Wet op het huisverbod, waardoor een man tien dagen niet in de buurt van zijn huis mag komen. In een vroeg stadium, zodat kan worden voorkomen dat de situatie totaal uit de hand loopt. In die tien dagen kan de hulpverlening aan de dader en eventuele kinderen alvast beginnen. Aleid van den Brink: ‘Niet de vrouw hoeft haar huis uit, de man moet dat. Hiermee laat je zien dat de dader verantwoordelijk is. Niets in het geheim, niets stiekem.’

In de dertig jaar dat Blijf van mijn Lijf-huizen ­bestaan, is er veel veranderd. Van den Brink: ‘De eerste twintig jaar zijn besteed aan het aantonen dat huiselijk geweld bestaat, en dat het een probleem van jewelste is. Het doel was toen ook dat vrouwen hun relatie zouden verbreken. Het werk was pas ­geslaagd als de vrouw op zichzelf ging wonen. Inmiddels weten we dat de helft van de vrouwen binnen een week teruggaat naar hun man. Je hebt ook veel te verliezen als je weggaat: soms je huis, je sociale contacten, je kinderen. Nu is het een van de doelen om ook de daders hulp te laten zoeken.’

Ook het soort bewoonsters is totaal veranderd. Tegenwoordig zijn het bijna allemaal allochtone vrouwen die nergens anders heen kunnen. ‘Ze hebben op elkaar gestapelde problemen: verblijfsstatus, schulden, taal, opvoedingsproblemen, psychische klachten.’ Ze krijgen wel psychische hulp – er is een psycholoog en ze krijgen cursussen weerbaarheid en zelfvertrouwen – maar een groot deel van de hulp gaat uit naar de praktische regelzaken. In een van de kamertjes in de oude fabriek zit een vrouw in knalblauwe kaftan, met hoofddoek, op slippers, haar hoofd in haar handen. De maatschappelijk werkster tegenover haar werkt zich door een rommelige berg papieren. Af toe houdt ze een formulier omhoog. ‘Dit,’ zegt zij duidelijk articulerend, ‘is belasting. Belangrijk! Dit: declaratie ziekenfonds. Belangrijk! Dit: ziekenhuisopname van je man. Belangrijk!’ De vrouw kijkt serieus en knikt begrijpend.

Veel vrouwen in dit opvanghuis zijn uitgehuwelijkt en daarna naar Nederland gekomen; zonder de taal te spreken, geheel afhankelijk van hun man. Dat is een grote risicofactor voor huiselijk geweld. Een andere factor, zo is gebleken uit onderzoek, is een controlerende man. Zo’n vriend die altijd wil weten waar je bent, met wie je uitgaat. Veel vrouwen hebben zelf in hun jeugd huiselijk geweld meegemaakt – de daders trouwens ook – en vinden het in het begin wel prettig, zo’n man die hun lekker veel aandacht geeft. Totdat de overmatige aandacht bijna ongemerkt blijkt te zijn overgegaan in totale controle.

Bang voor het diepe

Ook Sara was in Syrië uitgehuwelijkt. ‘Hij was een vriend van mijn broer. Hij is met mij getrouwd om mijn geld. Dat zei hij ook altijd: “Ik hou van je geld, niet van jou.”’ Stapje voor stapje probeert ze te genezen van haar trauma’s, zoals haar angst voor water. ‘Hij nam me mee naar een dam in de buurt, zogenaamd voor een picknick. “Kom eens hier kijken,” riep hij, “hier is het heel mooi.” Toen ik kwam, greep hij me bij mijn haar en dreigde me over de rand te gooien. Het water lag honderden meters onder me. “Daar hoor je thuis,” zei hij.’ Langzaam overwint ze haar angst voor diep water door in het zwembad steeds een beetje verder te lopen. ‘Volgende week ga ik in het diepe,’ glimlacht ze een beetje triest.

Ook krijgt ze een cursus om haar geknakte zelfvertrouwen te vergroten. Elke ochtend en avond oefent ze voor de spiegel. ‘Dan moet ik positieve dingen tegen mezelf zeggen: ik ben waardevol, slim, ik heb kracht, ik ben niet naïef, ik ben mooi.’

Sara werkt hard aan zichzelf, maar niet iedereen is te porren voor de verschillende trainingen. Trainer Margreet van den Heuvel heeft er deze avond een zware dobber aan om de vrouwen te motiveren voor de weerbaarheidstraining. Een handjevol vrouwen is samengekomen in de gezamenlijke ruimte. Een beeldschone, piepjonge Somalische zit diep weggedoken in haar capuchon. Haar drie jonge kinderen liggen net in bed en ze is te moe om nog een stap te verzetten. De Iraanse vrouw naast haar dan misschien? Die lacht niet-begrijpend. ‘Weerbaarheid!’ Margreet maakt wat boksbewegingen. Vriendelijk lachend zegt de Iraanse: ‘Nee, niet leuk, sport.’ Dansen dan? ‘Ja, heel leuk. Maar sport, niet goed.’

Met veel moeite krijgt Margreet twee vrouwen mee, onder wie de Iraanse. Het doel van de training is vooral de vrouwen mentaal sterker te maken. Weerbaarder, zodat ze meer kracht hebben voor de verwerking van hun trauma’s. Vanavond oefenen ze een truc om los te komen wanneer iemand hen bij de pols vastpakt. Margreet doet voor: dan maak je met de desbetreffende hand een vuist, pakt die vuist met je andere hand en maakt een snelle draai, alsof je op je horloge kijkt.

De Iraanse betwijfelt echter of dit soort trucs haar had kunnen helpen. Hoofdschuddend zegt ze: ‘Man hele grote handen. Ik hele kleine.’ Ze steekt als bewijs haar handen in de lucht. Margreet blijft onverwoestbaar optimistisch: ‘Als hij je zo stevig vastpakt, kom je misschien niet los. Maar kijk wat je nog wél los hebt: je voeten, je stem.’ Ze wil de cursisten laten voelen dat ze niet helemaal weerloos zijn.

Dit uur blijkt vooral een aanleiding om over oude trauma’s te kunnen vertellen. ‘In Teheran, altijd bang.’ Gebarend laat de Iraanse zien dat er, als ze make-up droeg of een haarlok onder haar hoofddoek uitpiepte, altijd de dreiging bestond te worden opgepakt door de politie. Ze lacht verontschuldigend. ‘Niet leuk voor mij.’

Hulp bij het opvoeden

In de keuken maken de moeders zelf een maaltje voor hun kinderen. Een paar jongetjes van een jaar of vijf rennen door elkaar. Officieel is de voertaal Nederlands en de kinderen zijn hier geboren, maar uit hun brabbeltaaltje valt alleen het woord ‘krokodil’ op te maken. Na het eten, tijdens de koffie om half negen, rent een vierjarig Nederlands jongetje met knalrode wangen nog rondjes om de tafel tot hij er bijna bij neervalt. Zijn moeder lacht er een beetje om. ‘Officieel horen de kinderen in bed te liggen. Maar ja, ik moet toch mijn was doen,’ zegt ze terwijl ze nog een koekje in haar mond steekt.

Extra aandacht heeft de Blijf Groep tegenwoordig voor de opvoeding van kinderen. Het wordt steeds meer duidelijk hoeveel kinderen getuige zijn van huiselijk geweld: jaarlijks rond de 400.000, aldus nieuw onderzoek. ‘En dat gaat niet om een ruzietje af en toe, want iedereen heeft weleens ruzie’, zegt Aleid van den Brink, ‘het gaat erom dat kinderen zien dat hun moeder wordt geschopt, geslagen, dat er wordt gegooid met spullen.’ Deze kinderen hebben een grotere kans later zelf ook weer slachtoffer of dader te worden.

Voor kinderen van gezinnen die nog (of weer) thuis wonen, heeft de organisatie een nieuw project opgezet, ‘En nu ik…!’, waarin ze met behulp van kleien, schilderen en toneelspelen leren omgaan met hun ervaringen. In het Blijfhuis worden cursussen kinder­yoga en babymassage gegeven om het vertrouwen en de interactie tussen ouders en kinderen te herstellen. Moeders leren positieve aandacht te geven aan hun kinderen en ze rust en structuur te bieden. Ook is er een cursus opvoedingsondersteuning. Veel moeders zijn jarenlang zo in beslag genomen door het geweld dat ze niet zijn toegekomen aan opvoeden. Safiya (40) zegt in een interview in het jaarverslag: ‘Mijn zoon profileerde zich als mijn gelijke. Van het geweld thuis is hij vaak getuige geweest. Hij voelde zich de beschermer van mij en zijn zusjes. Als opvoeder stond ik steeds aan de zijlijn.’ In het Blijfhuis zijn hij en zijn zussen veranderd. ‘Ze zijn brutaler en rebelser geworden. Mijn opvoedingsondersteuner feliciteerde mij toen ik hierover klaagde. Ze zei: “Je hebt ze de ruimte gegeven om weer kind te zijn.”’

Safiya is inmiddels mentaal zo sterk dat ze met haar kinderen naar een zelfstandige woonruimte verhuist. Ook Sara hoopt binnen afzienbare tijd een flat te krijgen, ‘waar niet zomaar iedereen binnen kan komen’. Ze is veranderd door haar verblijf in de vrouwenopvang. ‘Voor het eerst voel ik me veilig. Ik voel me niet thuis, maar wel ondersteund. De afgelopen tien jaar had ik een masker over mijn gezicht, over mijn hersenen. Hij had alles geblokkeerd. Nu krijg ik wat meer vertrouwen in mezelf. Ik heb geleerd nee te zeggen. Ik begin weer te zien wie ik was vóór mijn huwelijk. Toen ik jong was en gelukkig.’

Meer informatie

– Steunpunt Huiselijk Geweld: 0900-1262626, http://shginfo.nl

auteur

Heleen Peverelli

» profiel van Heleen Peverelli
auteur

Heleen Peverelli

» profiel van Heleen Peverelli

Dit vind je misschien ook interessant

Interview

‘Mijn ex gaat mij vermoorden’

Mariëtte Frericks (49) werd gestalkt, gewurgd en neergeschoten door haar ex-man. Hij komt in septem...
Lees verder
Interview

‘Mijn ex gaat mij vermoorden’

Mariëtte Frericks (49) werd gestalkt, gewurgd en neergeschoten door haar ex-man. Hij komt in septem...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Interview

Sanny Verhoeven-Ruis over de boeken die haar hebben geraakt

Presentatrice en YouTuber Sanny Verhoeven-Ruis kiest de boeken uit haar kast die haar het meest hebb...
Lees verder
Advies

Ik kan mijn moeder haar gewelddadige en liefdeloze gedrag ni...

In een geheim opvanghuis wonen vrouwen die zijn gevlucht voor hun man. Thuis zijn ze jarenlang misha...
Lees verder
Interview

‘Liefde is de beste therapie’

Sommige kinderen maken zulke vreselijke dingen mee dat ze voorgoed psychisch beschadigd lijken. Toch...
Lees verder
Artikel

Francien Lamers-Winkelman: ‘Mishandelde kinderen mág je n...

Als gymjuf ging ze lesgeven aan verwaarloosde en misbruikte kinderen. Daarna heeft het thema haar no...
Lees verder
Artikel

Kanker door kindermishandeling

In een geheim opvanghuis wonen vrouwen die zijn gevlucht voor hun man. Thuis zijn ze jarenlang misha...
Lees verder
Kort

Geweld achter de voordeur

In een geheim opvanghuis wonen vrouwen die zijn gevlucht voor hun man. Thuis zijn ze jarenlang misha...
Lees verder
Artikel

Mannen die hun vrouwen slaan

In een geheim opvanghuis wonen vrouwen die zijn gevlucht voor hun man. Thuis zijn ze jarenlang misha...
Lees verder