‘Ken je het verhaal van het kapje?’ vraagt psycholoog Jolet Plomp. ‘Gaat over een echtpaar dat al jaren getrouwd was. Bij het ontbijt gaf ze hem altijd het kapje van het brood. Uit liefde, want zij vindt het kapje heerlijk. Hij at het al die jaren braaf op. Ook uit liefde, want hij is er niet zo dol op, maar iemand moet toch het kapje eten. Pas na 25 jaar bleek hoeveel prettiger het was geweest als zij het kapje zelf had genomen. Dit klinkt misschien heel onbenullig, maar het staat voor iets groters: veel mensen doen niet wat ze echt willen, of het nu om hun boterham gaat, hun verlangen naar een parachutesprong of een andere manier van leven. En de grootste belemmering zit in mensen zelf.’

Jolet Plomp geeft via haar website e-mailcoaching aan mensen die hulp zoeken bij het veranderen van hun leven, en beantwoordt in Psychologie Magazine ook allerhande brieven van lezers. ‘Veel mensen zeggen graag iets bepaalds te willen, en ze twijfelen dan of ze het wel durven. Wat ik me vaak afvraag, is of dat wat ze noemen eigenlijk wel écht is wat ze willen. Veel mensen zijn gewend om anderen, zoals hun ouders of

hun partner, te pleasen. Ze hebben een diepe behoefte aan normen te voldoen, ze willen dat alles harmonieus en hetzelfde blijft, en kunnen daardoor hun eigen wens niet goed waarnemen. Mensen luisteren te weinig naar hun intuïtie. Wat ik ook zie, is dat mensen iets willen om de verkeerde redenen: ze dromen er bijvoorbeeld van therapeut te worden, omdat het ze wel wat lijkt om almachtig en door iedereen geliefd te zijn – maar echte interesse in mensen hebben ze niet. Terwijl het daar juist om gaat als je therapeut bent.’

Gestolde verlangens

Wat noemen mensen het vaakst als je ze vraagt wat ze niet durven? Voor een tijd naar het buitenland gaan, een heel ander beroep kiezen, je baan opzeggen terwijl je nog geen nieuwe hebt, een eigen bedrijf beginnen en optreden voor publiek: die dingen scoren het hoogst in een poll die Psychologie Magazine onlangs hield onder ruim tweeduizend lezers. Risico’s nemen op gebied van geld en werk is het engst. Achter de gestolde verlangens kunnen allerlei angsten schuilgaan: angst om je zekerheden kwijt te raken, angst om te mislukken, angst voor afwijzende reacties uit de omgeving. Ons leven is een heel bouwwerk van gewoontes, en die geven een gevoel van veiligheid waaraan we zeer gehecht zijn.

‘Heel logisch,’ zegt managementtrainer en gedragsonderzoeker Ben Tiggelaar, schrijver van het boek Dromen, durven, doen. ‘Angst is in principe heel gezond: de natuur heeft ervoor gezorgd dat we wegrennen als er nieuwe dingen op ons afkomen die gevaarlijk zouden kunnen zijn. Zodra iets pijn kan gaan doen, worden we voorzichtig – en gelukkig maar! Britse onderzoekers publiceerden vorig jaar over een aantal Pakistaanse kinderen die door een genetische afwijking geen pijn kunnen voelen. Die zijn dus ook bijna nergens bang voor: ze zitten onder de schrammen en sneeën; eentje was zelfs vlak voor het onderzoek van het dak gesprongen en overleden. Kortom, geen pijn voelen is desastreus. Het probleem met durven is echter dat ons angstsysteem hypergevoelig is. Alleen de overdreven ­angstige mensen hebben het namelijk gered in de evolutie. Met andere woorden: angst overdrijft altijd. We zijn veel banger dan eigenlijk nodig is, en daardoor doen we niet de dingen die ons leven juist veel leuker zouden kunnen maken.’

De psychologen Tversky en Kahneman toonden aan dat mensen veel gevoeliger zijn voor verlies dan voor winst. Honderd euro kwijtraken telt psychologisch ongeveer tweeënhalf keer zo zwaar als honderd euro winnen, zo bleek uit hun experimenten. Tiggelaar: ‘Omdat we verlies zo erg vinden, zijn we van nature risicomijders. Maar als je kijkt naar het onderzoek van Tversky en Kahneman, dan moet je concluderen dat onze angst het verlies tweeënhalf keer erger maakt dan dit in feite is. Neem je angst dus niet zo zwaar! Ik zeg altijd: Deel je angst door tweeënhalf, dan durf je veel meer in je leven.’

Maar ja, ook als we minder zwaar tillen aan onze angst, nemen we hem nog niet weg. Angst voor het nieuwe. Angst om het oude los te laten. We zijn bang dat we dat eigen bedrijf toch niet tot een succes zullen maken. We zijn bang dat onze familie en vrienden ons raar vinden als we switchen van aandelenhandelaar naar acteur. Komen we daar ooit van af?

Nee, is de stellige mening van de Amerikaanse psycholoog en angstexpert Susan Jeffers, auteur van de all time bestseller Feel the fear and do it anyway. Angst houd je je leven lang, aldus Jeffers; de truc is alleen dat je je angst moet leren begrijpen en vervolgens naast je neerleggen. Durft u niet zonder partner door het leven te gaan? Durft u geen vrienden te maken? Durft u geen nee te zeggen? Durft u de controle niet uit handen te geven? Bent u bang voor afwijzing? Hulpeloosheid? Falen? Succes misschien? Realiseer u dan dat achter al die soorten angsten slechts één basisangst schuilgaat: u bent bang dat u de dingen die op uw pad komen niet zult aankunnen. Volgens Jeffers moeten de bangeriken onder ons er meer op leren vertrouwen dat ze met alles wat in hun leven gebeurt, uiteindelijk best goed kunnen omgaan.

Training

Leer loslaten

  • Leer accepteren i.p.v. vechten
  • Leer de controle los te laten
  • Leer te leven volgens je waarden
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Punt is dat veel mensen controle willen houden over hun toekomst, terwijl het in het leven altijd anders loopt dan je denkt. Gooi je verwachtingen dus maar overboord, hoop nergens op, verwelkom alles wat het leven voor je in petto heeft, en vertrouw erop dat je daar prima mee kunt omgaan, is de filosofie van Jeffers.

Droog oefenen

Eitje, zou je denken. Maar nee: iets durven is toch ook wel hard werken. Een van de allermoeilijkste aspecten van een nieuwe stap zetten in je leven, is namelijk oude, diep verankerde gewoontes doorbreken en dat volhouden, zegt Ben Tiggelaar. ‘Gewoontes zijn grotendeels onbewuste gedragspatronen. Als je daarin iets wilt veranderen, is er een verandering in de omgeving nodig, óf je dient je nieuwe gedrag bewust en langdurig te oefenen. Zodra je er met je hoofd niet bij bent, val je weer terug in je oude gewoonte. Je moet geduld hebben als je wilt veranderen. Veel mensen lopen rond met het idee dat ze een eigen bedrijf willen beginnen, maar ze zien op tegen al die moeite en de tijd die het kost. Tja, wie iets wil, moet er ook iets voor overhebben. Mensen willen snelle beloningen, maar échte veranderingen ontstaan pas door langdurige, gespreide inspanning. Ik zeg dan: begin ermee, nu! Wat daarbij helpt, is je te realiseren dat motivatie meestal eerder voortvloeit uit actie dan andersom. Optimisme, durf en voldoening zijn bijproducten van ervaring.’

Volgens Susan Jeffers kunnen we op twee manieren reageren op onze angst voor verandering: eronder lijden en ons verlamd voelen, óf in actie komen. En in actie komen betekent leren denken in termen van mogelijkheden in plaats van problemen. ‘Negentig procent van waar we ons zorgen over maken, gebeurt nooit,’ schrijft Jeffers in haar boek. ‘Is het dan niet veel realistischer om je op alle positieve gevolgen van je beslissing te richten dan bang te zijn voor al die mogelijke negatieve gevolgen die nooit optreden?’

‘Ja,’ zult u denken, ‘maar wat als m’n beslissing toch fout uitpakt?’ Hier maakt u een denkfout, aldus Jeffers. ‘Er zijn geen foute beslissingen. Welke weg je in het leven ook kiest, overal kom je goede dingen tegen, ze zijn alleen verschillend.’

En wat als je straks niet tevreden bent met waar je terechtkomt? Jolet Plomp: ‘Dan zijn er te allen tijde aanpassingen mogelijk. Niemand bereikt in één keer zijn einddoel. Bovendien mag je jezelf ook toestaan iets terug te draaien. Niemand verplicht je om een eenmaal ingeslagen weg te vervolgen.’

Als u weet wat u wilt, maar u heeft toch moeite met die eerste stap, dan heeft Ben Tiggelaar een tip: bereid u intensief voor op de moeilijke momenten, door bijvoorbeeld een adviseur in de arm te nemen die u kan steunen. Een andere tip van Tiggelaar: deel uw plan op in kleine stappen. ‘Iemand die een eigen bedrijf wil beginnen, hoeft niet meteen zijn baan op te zeggen. Ik adviseer zo iemand in z’n vrije tijd alvast wat droog te oefenen. Zet in de avonduren je bedrijfsplan eens op een A4’tje en laat het aan een aantal mensen uit je netwerk zien: is het wat, volgens hen?’

Wat ook helpt, aldus Tiggelaar, is zo praktisch en concreet mogelijk zijn. ‘Stel jezelf een duidelijke termijn: dán ga ik mijn bedrijfsplan rondmailen. Uit onderzoek is gebleken dat mensen die zich van tevoren heel concreet voorstellen op welke plek en op welke dag ze iets gaan uitwerken, het ook écht doen, in tegenstelling tot anderen die alleen maar vage verlangens koesteren. En wat ook heel motiverend is: houd bij of je wel gedaan hebt wat je je had voor­genomen, en beloon jezelf als je weer iets dichter bij je doel bent gekomen.’

Gun uzelf tijd

Durft u na dit artikel nog steeds niet die ene beslissing te nemen omdat u bang bent voor de consequenties? Bedenk dan dat uw leven uit meer onderdelen bestaat dan alleen dat ene. En als u er vandaag écht niet uitkomt, gun uzelf dan de tijd. Jolet Plomp: ‘Ik heb weleens iemand meegemaakt die vijf jaar bezig was met plannen om ergens te vertrekken. Prima, denk ik dan, hij had het kennelijk nodig. We hebben allemaal een verschillende persoonlijkheid; extraverte, nieuwsgierige en onafhankelijke mensen zijn grotere durfallen dan degenen die heel zorgvuldig zijn en van tevoren allerlei beren op de weg zien. Die hebben een langere aanloop nodig. Maar weet dat als de tijd rijp is, dat ene wel gebeurt in uw leven. Of niet. En dan is het ook goed.’

Waar bent u bang voor?

Durft u de controle niet uit handen te geven? Wilt u bijvoorbeeld dat alles in uw huishouden precies zo gaat zoals u het wilt, en kunt u dat moeilijk loslaten? Maak dan een lijstje: wat vindt u het allermoeilijkst om los te laten, en wat het allermakkelijkst? Begin bij het makkelijkste, doe dan het op één na makkelijkste, enzovoort.

Durft u een relatie niet te verbreken? Het is een misvatting te denken dat u alleen mag opstappen als de ander niet deugt. Het kan zo zijn dat u elkaar gewoon niet genoeg te bieden heeft, ook al is de ander nog zo aardig. Besef dat het niet uw verantwoordelijkheid is om te voorkomen dat de ander verdrietig wordt. Vraag u af wat voor u persoonlijk het doel is van uw relatie: wat wilt u ermee? Vindt u tederheid het belangrijkst? Trouw? Of wilt u vooral veel lachen en avonturen beleven? Als u elkaar niet kunt geven wat u zoekt, kunt u beter uit elkaar gaan.

Durft u niet van mening te veranderen? Besef dat u van uw fouten kunt leren: dan wordt het iets positiefs om een andere opstelling te kiezen. De wereld verandert voortdurend, net als u – dus van mening veranderen is iets wat erbij hoort.[/wpgpremiumcontent]