De vraag

Is narcistische afweer een soort zelfbescherming?

Beste Frans Schalkwijk,
Hoe voorkom je als therapeut dat iemand met een narcistische afweer een minderwaardigheidscomplex krijgt of depressief wordt als je hem of haar bewust maakt van die afweer? Want die afweer is toch een soort bescherming?
Job

Het advies

Frans Schalkwijk

Psychoanalyse

 

Beste Job,
Je vraag is zeer terecht, want dit is inderdaad de grote valkuil voor een therapeut. Het is verleidelijk je inzicht in de persoonlijkheidsstructuur van de cliënt aan de cliënt voor te leggen en zo te laten zien hoe goed je hem begrijpt. Begrip van het functioneren van afweermechanismen helpt om te zien waarom dit niet mag gebeuren. De optie dat iemand depressief wordt of zich bewust wordt van zijn lage zelfwaardering, is maar een van de mogelijke slechte aflopen van zo’n interventie. De kans is ook heel groot dat iemand gekrenkt afhaakt en de therapie beëindigt.

Methodisch zijn er meerdere antwoorden op jouw vraag. Iemand met een narcistische persoonlijkheidsstructuur die al depressief is en kwetsbaar is, wordt gesteund in zijn narcistisch belevingswereld. Met andere woorden, de afweer van lage zelfwaardering middels narcistische fantasieën en wensen, wordt ‘weer op sterkte gebracht’. Dit wordt gedaan om te vermijden dat iemand verder wegzakt in de depressie.

Methodisch wordt dit gedaan door niet de krenkingen te benadrukken, maar dat wat iemand heeft gedaan om een situatie toch de baas te worden. De cliënt wordt ook als het ware gevraagd boven de situatie te gaan staan en weer de houding aan te nemen ‘Wat kan dat mierengedoe me ook eigenlijk schelen; ik weet zelf gewoon wel dat ik…’

Narcisme bewerken in een therapie is zeer lastig. Meestal is de invalshoek het naar boven halen van mogelijke schaamte over de grootheidsfantasieën (schaamte is de vijand van het narcisme), of het voorzichtig benoemen van de leegte en de eenzaamheid die veel narcisten kennen. Wat dan wordt benoemd, is de prijs die de narcist betaalt. Mogelijk kan hij door het voelen van de lijdensdruk zelf zijn narcistische grootheid opgeven. Hierbij wordt vermeden om de dynamiek van het narcisme als afweer van zelfdevaluatie, leegte of depressie te benoemen. Je tast dus inderdaad de bescherming niet aan, maar probeert de cliënt te laten ervaren dat hij lijdt onder de gevolgen van de bescherming.

vriendelijke groet,
Frans Schalkwijk

  • Frans Schalkwijk is vrijgevestigd psychotherapeut/psychoanalyticus en heeft in zijn praktijk regelmatig te maken met narcistische problematiek. De ervaring die hij daarmee heeft, leest u ook terug in zijn boeken Het diepst van je gevoel en Vrouwenlevens, beide uitgegeven bij Uitgeverij Balans.
Meer weten over dit thema? Bekijk Narcisme
Deel dit artikel:
14 december 2002 | Laatst gewijzigd op 4 maart 2020

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Stapje voor stapje naar de behandelstoel

Elke maand doet Psychologie Magazine een training op het gebied van persoonlijke ontwikkeling
Lees verder
Artikel

Stapje voor stapje naar de behandelstoel

Elke maand doet Psychologie Magazine een training op het gebied van persoonlijke ontwikkeling
Lees verder
Branded content

Privé: Carrière in quarantaine? Ontwikkel jezelf met een t...

Drie maanden aan huis gekluisterd zijn doet veel met een mens. Zo houd je opeens tijd over. Bijvoorb...
Lees verder
Branded content

Privé: Carrière in quarantaine? Ontwikkel jezelf met een t...

Drie maanden aan huis gekluisterd zijn doet veel met een mens. Zo houd je opeens tijd over. Bijvoorb...
Lees verder
Artikel

Ouders met AD(H)D: Rust, reinheid en regelmaat

Rondslingerend speelgoed, een half aangeklede peuter en vergeten afspraken: het zal vrijwel alle pri...
Lees verder
Artikel

Ouders met AD(H)D: Rust, reinheid en regelmaat

Rondslingerend speelgoed, een half aangeklede peuter en vergeten afspraken: het zal vrijwel alle pri...
Lees verder
Advies

Het geluid van een boor maakt me panisch

Beste Dyonne Broers en Ad de Jongh, Ik ga braaf twee keer per jaar naar de tandarts en vier keer per...
Lees verder
Advies

Last van agressieve dwanggedachten

In tijden van stress krijg ik soms agressieve dwanggedachten waar ik iedere keer weer van schrik. Ze...
Lees verder
Artikel

Herstel je balans

Altijd rugpijn of zere schouders. Komt het door verkeerd bewegen of zit het ‘tussen de oren’? Ee...
Lees verder
Artikel

Had ik maar minder faalangst

Jitske Coenen (34) ‘Sinds mijn jeugd heb ik last van faalangst. Ik doe iets liever niet, dan dat i...
Lees verder
Artikel

Zo overleef je een paniekaanval: 4 praktische tips

Hoe stop je een paniekaanval? Niet met je je hoofd, maar met je lijf. Er zijn vier snelle methoden o...
Lees verder
Verhaal

‘Ik was de hele dag bang. Hij was overal’

In een geheim opvanghuis wonen vrouwen die zijn gevlucht voor hun man. Thuis zijn ze jarenlang misha...
Lees verder
10555