De vraag

Is narcistische afweer een soort zelfbescherming?

Beste Frans Schalkwijk,
Hoe voorkom je als therapeut dat iemand met een narcistische afweer een minderwaardigheidscomplex krijgt of depressief wordt als je hem of haar bewust maakt van die afweer? Want die afweer is toch een soort bescherming?
Job

Het advies

Frans Schalkwijk

Psychoanalyse

 

Beste Job,
Je vraag is zeer terecht, want dit is inderdaad de grote valkuil voor een therapeut. Het is verleidelijk je inzicht in de persoonlijkheidsstructuur van de cliënt aan de cliënt voor te leggen en zo te laten zien hoe goed je hem begrijpt. Begrip van het functioneren van afweermechanismen helpt om te zien waarom dit niet mag gebeuren. De optie dat iemand depressief wordt of zich bewust wordt van zijn lage zelfwaardering, is maar een van de mogelijke slechte aflopen van zo’n interventie. De kans is ook heel groot dat iemand gekrenkt afhaakt en de therapie beëindigt.

Methodisch zijn er meerdere antwoorden op jouw vraag. Iemand met een narcistische persoonlijkheidsstructuur die al depressief is en kwetsbaar is, wordt gesteund in zijn narcistisch belevingswereld. Met andere woorden, de afweer van lage zelfwaardering middels narcistische fantasieën en wensen, wordt ‘weer op sterkte gebracht’. Dit wordt gedaan om te vermijden dat iemand verder wegzakt in de depressie.

Methodisch wordt dit gedaan door niet de krenkingen te benadrukken, maar dat wat iemand heeft gedaan om een situatie toch de baas te worden. De cliënt wordt ook als het ware gevraagd boven de situatie te gaan staan en weer de houding aan te nemen ‘Wat kan dat mierengedoe me ook eigenlijk schelen; ik weet zelf gewoon wel dat ik…’

Narcisme bewerken in een therapie is zeer lastig. Meestal is de invalshoek het naar boven halen van mogelijke schaamte over de grootheidsfantasieën (schaamte is de vijand van het narcisme), of het voorzichtig benoemen van de leegte en de eenzaamheid die veel narcisten kennen. Wat dan wordt benoemd, is de prijs die de narcist betaalt. Mogelijk kan hij door het voelen van de lijdensdruk zelf zijn narcistische grootheid opgeven. Hierbij wordt vermeden om de dynamiek van het narcisme als afweer van zelfdevaluatie, leegte of depressie te benoemen. Je tast dus inderdaad de bescherming niet aan, maar probeert de cliënt te laten ervaren dat hij lijdt onder de gevolgen van de bescherming.

vriendelijke groet,
Frans Schalkwijk

  • Frans Schalkwijk is vrijgevestigd psychotherapeut/psychoanalyticus en heeft in zijn praktijk regelmatig te maken met narcistische problematiek. De ervaring die hij daarmee heeft, leest u ook terug in zijn boeken Het diepst van je gevoel en Vrouwenlevens, beide uitgegeven bij Uitgeverij Balans.
Meer weten over dit thema? Bekijk Narcisme
Deel dit artikel:
14 december 2002 | Laatst gewijzigd op 4 maart 2020

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Hoe vind ik een relatietherapeut?

Geachte mevrouw Visser / Beste Liselotte,Wij hebben meer dan drie en half jaar een relatie en wonen ...
Lees verder
Branded content

Waarom wandelen je dichter bij elkaar brengt

Wandelen helpt tegen depressieve gevoelens. En samen wandelen is als ‘sociale lijm’: je voelt me...
Lees verder
Artikel

Onzinvertellers vaker ontvankelijker voor bullshit

Mensen die vaak onzin vertellen, zijn daar zelf ook ontvankelijker voor, blijkt uit Canadees onderzo...
Lees verder
Artikel

Onzinvertellers vaker ontvankelijker voor bullshit

Mensen die vaak onzin vertellen, zijn daar zelf ook ontvankelijker voor, blijkt uit Canadees onderzo...
Lees verder
Artikel

‘Dieren brengen ons op een andere manier in contact me...

Honden reageren op de emoties in onze stem, paarden op onze lichaamstaal. Volgens klinisch psycholoo...
Lees verder
Artikel

Deze 5 fasen maak je door in iedere relatie

Een duurzame relatie gaat door vijf fasen van groei. Als je altijd maar vasthoudt aan hoe het was, b...
Lees verder
Recensie

Help mijn kind moet naar de psycholoog

Wanneer je hoort dat je kind een psychologisch onderzoek krijgt, bijvoorbeeld om uit te zoeken waaro...
Lees verder
Advies

Hoe krijg ik mijn partner zover dat hij zijn burn-out erkent...

Mijn partner is overspannen: hij heeft volgens mij een burn-out, al wil hij daar zelf niet aan. We p...
Lees verder
Verhaal

‘U hebt geen hartinfarct, het is iets psychisch’

Een paniekstoornis lijkt soms sterk op een hartaanval. Daardoor belanden veel patiënten ten onrecht...
Lees verder
Advies

Groepstherapie na chemokuur

Beste Anette, Bij mij is in september borstkanker geconstateerd. Ik heb net de laatste chemokuur geh...
Lees verder
10555