De vraag

Is narcistische afweer een soort zelfbescherming?

Beste Frans Schalkwijk,
Hoe voorkom je als therapeut dat iemand met een narcistische afweer een minderwaardigheidscomplex krijgt of depressief wordt als je hem of haar bewust maakt van die afweer? Want die afweer is toch een soort bescherming?
Job

Het advies

Expert

Frans Schalkwijk

Psychoanalyse

 

Beste Job,
Je vraag is zeer terecht, want dit is inderdaad de grote valkuil voor een therapeut. Het is verleidelijk je inzicht in de persoonlijkheidsstructuur van de cliënt aan de cliënt voor te leggen en zo te laten zien hoe goed je hem begrijpt. Begrip van het functioneren van afweermechanismen helpt om te zien waarom dit niet mag gebeuren. De optie dat iemand depressief wordt of zich bewust wordt van zijn lage zelfwaardering, is maar een van de mogelijke slechte aflopen van zo’n interventie. De kans is ook heel groot dat iemand gekrenkt afhaakt en de therapie beëindigt.

Methodisch zijn er meerdere antwoorden op jouw vraag. Iemand met een narcistische persoonlijkheidsstructuur die al depressief is en kwetsbaar is, wordt gesteund in zijn narcistisch belevingswereld. Met andere woorden, de afweer van lage zelfwaardering middels narcistische fantasieën en wensen, wordt ‘weer op sterkte gebracht’. Dit wordt gedaan om te vermijden dat iemand verder wegzakt in de depressie.

Methodisch wordt dit gedaan door niet de krenkingen te benadrukken, maar dat wat iemand heeft gedaan om een situatie toch de baas te worden. De cliënt wordt ook als het ware gevraagd boven de situatie te gaan staan en weer de houding aan te nemen ‘Wat kan dat mierengedoe me ook eigenlijk schelen; ik weet zelf gewoon wel dat ik…’

Narcisme bewerken in een therapie is zeer lastig. Meestal is de invalshoek het naar boven halen van mogelijke schaamte over de grootheidsfantasieën (schaamte is de vijand van het narcisme), of het voorzichtig benoemen van de leegte en de eenzaamheid die veel narcisten kennen. Wat dan wordt benoemd, is de prijs die de narcist betaalt. Mogelijk kan hij door het voelen van de lijdensdruk zelf zijn narcistische grootheid opgeven. Hierbij wordt vermeden om de dynamiek van het narcisme als afweer van zelfdevaluatie, leegte of depressie te benoemen. Je tast dus inderdaad de bescherming niet aan, maar probeert de cliënt te laten ervaren dat hij lijdt onder de gevolgen van de bescherming.

vriendelijke groet,
Frans Schalkwijk

  • Frans Schalkwijk is vrijgevestigd psychotherapeut/psychoanalyticus en heeft in zijn praktijk regelmatig te maken met narcistische problematiek. De ervaring die hij daarmee heeft, leest u ook terug in zijn boeken Het diepst van je gevoel en Vrouwenlevens, beide uitgegeven bij Uitgeverij Balans.
Meer weten over dit thema? Bekijk Narcisme
Vind een betrouwbare coach via Coachfinder
Coachfinder

Vind een betrouwbare coach via Coachfinder

Coaching is een belangrijke stap in zelfontwikkeling. Maar de juiste coach vinden blijkt nog niet zo eenvoudig. Coachfinder helpt je in je zoektocht naar een coach die bij je past.

Vind je ideale coach
Deel dit artikel:
14 december 2002 | Laatst gewijzigd op 11 augustus 2022

Lees ook deze artikelen

Een kijkje in de spreekkamer met dit boek
Recensie

Een kijkje in de spreekkamer met dit boek

Psychiater Esther van Fenema, psychodynamisch psychotherapeut, laat met levendige patiëntbeschrijvingen uit haar praktijk zien me...
Waarom de zon ons gezonder en gelukkiger maakt
Branded content

Waarom de zon ons gezonder en gelukkiger maakt

Hoera, de zon laat zich weer vaker zien. En dat is fijn, want een dagelijkse portie zon maakt ons gezonder, gelukkiger en vergroot...
Schaamte als opvoedmiddel: liever niet
Column

Schaamte als opvoedmiddel: liever niet

Je zit met je dochter aan tafel en door een onhandige beweging stoot ze per ongeluk een glas melk om. ‘Tjongejonge’ zeg je met...
Schaamte als opvoedmiddel: liever niet
Column

Schaamte als opvoedmiddel: liever niet

Je zit met je dochter aan tafel en door een onhandige beweging stoot ze per ongeluk een glas melk om. ‘Tjongejonge’ zeg je met...
Een open relatie – wanneer werkt dat?
Artikel

Een open relatie – wanneer werkt dat?

Als je samen besluit om intimiteit en seks ook met anderen te delen, weet je zeker dat je risico’s neemt. Maar een open relatie ...
De grenzen van de psychiatrie
Artikel

De grenzen van de psychiatrie

In de psychiatrie bepalen strenge regels hoe een arts zich moet gedragen tegenover cliënten. Zo geeft een psychiater geen antwoor...
Ziek van moeheid
Artikel

Ziek van moeheid

Vroeger heette het ME, nu chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS). Een omstreden ziekte, die diep ingrijpt in het leven van de pati...
Koopverslaving: ‘Je koopt die onzekerheid nooit helemaal weg’
Verhaal

Koopverslaving: ‘Je koopt die onzekerheid nooit helemaal weg’

Ze halen tien flessen shampoo tegelijk, kopen twee keer per week nieuwe kleren. Maar achter shopverslaving gaat altijd een dieper ...
Nieuwe inzichten in de behandeling van borderline
Artikel

Nieuwe inzichten in de behandeling van borderline

Lange tijd was borderline een van de minst begrepen persoonlijkheidsstoornissen. Bovendien leek behandeling van borderline onmogel...
Schrijven helpt niet altijd
Kort

Schrijven helpt niet altijd

Psychotherapie is gebaseerd op het principe dat het heilzaam is om over de eigen moeilijkheden te praten. In het verlengde hiervan...
10555