De vraag

Is narcistische afweer een soort zelfbescherming?

Beste Frans Schalkwijk,
Hoe voorkom je als therapeut dat iemand met een narcistische afweer een minderwaardigheidscomplex krijgt of depressief wordt als je hem of haar bewust maakt van die afweer? Want die afweer is toch een soort bescherming?
Job

Het advies

Frans Schalkwijk

Psychoanalyse

Beste Job,
Je vraag is zeer terecht, want dit is inderdaad de grote valkuil voor een therapeut. Het is verleidelijk je inzicht in de persoonlijkheidsstructuur van de cliënt aan de cliënt voor te leggen en zo te laten zien hoe goed je hem begrijpt. Begrip van het functioneren van afweermechanismen helpt om te zien waarom dit niet mag gebeuren. De optie dat iemand depressief wordt of zich bewust wordt van zijn lage zelfwaardering, is maar een van de mogelijke slechte aflopen van zo'n interventie. De kans is ook heel groot dat iemand gekrenkt afhaakt en de therapie beëindigt.

Methodisch zijn er meerdere antwoorden op jouw vraag. Iemand met een narcistische persoonlijkheidsstructuur die al depressief is en kwetsbaar is, wordt gesteund in zijn narcistisch belevingswereld. Met andere woorden, de afweer van lage zelfwaardering middels narcistische fantasieën en wensen, wordt 'weer op sterkte gebracht'. Dit wordt gedaan om te vermijden dat iemand verder wegzakt in de depressie.

Methodisch wordt dit gedaan door niet de krenkingen te benadrukken, maar dat wat iemand heeft gedaan om een situatie toch de baas te worden. De cliënt wordt ook als het ware gevraagd boven de situatie te gaan staan en weer de houding aan te nemen 'Wat kan dat mierengedoe me ook eigenlijk schelen; ik weet zelf gewoon wel dat ik...'

Narcisme bewerken in een therapie is zeer lastig. Meestal is de invalshoek het naar boven halen van mogelijke schaamte over de grootheidsfantasieën (schaamte is de vijand van het narcisme), of het voorzichtig benoemen van de leegte en de eenzaamheid die veel narcisten kennen. Wat dan wordt benoemd, is de prijs die de narcist betaalt. Mogelijk kan hij door het voelen van de lijdensdruk zelf zijn narcistische grootheid opgeven. Hierbij wordt vermeden om de dynamiek van het narcisme als afweer van zelfdevaluatie, leegte of depressie te benoemen. Je tast dus inderdaad de bescherming niet aan, maar probeert de cliënt te laten ervaren dat hij lijdt onder de gevolgen van de bescherming.

vriendelijke groet,
Frans Schalkwijk

  • Frans Schalkwijk is vrijgevestigd psychotherapeut/psychoanalyticus en heeft in zijn praktijk regelmatig te maken met narcistische problematiek. De ervaring die hij daarmee heeft, leest u ook terug in zijn boeken Het diepst van je gevoel en Vrouwenlevens, beide uitgegeven bij Uitgeverij Balans.

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Het leven van een narcist gaat niet over rozen

Een narcist zit vast in een vicieuze cirkel: hij blaast zichzelf op en stoot iedereen af die dreigt ...
Lees verder
Artikel

Het leven van een narcist gaat niet over rozen

Een narcist zit vast in een vicieuze cirkel: hij blaast zichzelf op en stoot iedereen af die dreigt ...
Lees verder
Training

Van angst naar lef

In deze basistraining leer je hoe je dagelijkse angsten overwint en meer lef ontwikkelt. Je leert je...
Lees verder
Training

Van angst naar lef

In deze basistraining leer je hoe je dagelijkse angsten overwint en meer lef ontwikkelt. Je leert je...
Lees verder
Artikel

Narcist neemt (en krijgt) sneller de macht

Hebt u een collega die… – opvallend extravert is? – nieuwkomers op de werkvloer d...
Lees verder
Advies

Is mijn ex een narcist?

Lees verder
Verhaal

Zo belangrijk is zelfliefde

Als je iemand bent die zijn eigen behoeften opzij zet en het moeilijk vindt om iets over zichzelf te...
Lees verder
Interview

Schrijfster Tatiana de Rosnay: ‘Anorexia is een gevangenis...

De oorlogsroman 'Haar naam was Sarah' werd negen miljoen maal verkocht en maakte schrijfster Tatiana...
Lees verder
Kort

Selfie-alarm

Dacht u altijd al dat er iets vreemds was met mannen die veel selfies plaatsen op sociale media? Vol...
Lees verder
Advies

Hoe word ik een minder dominante moeder?

Lees verder