Zo komt je kind tot bloei

Dat een kind geweldig kan tekenen of pianospelen valt meteen op. Maar er zijn ook kwaliteiten die je makkelijk over het hoofd ziet. Hoe herken je die en stimuleer je een kind om ze verder te ontwikkelen?

Dat wordt vast een Mozartje, zeggen we vertederd bij een tweejarige die vol enthousiasme op zijn speelgoedpianootje ramt. En de wijsneus die aan de lopende band waarom-vragen stelt, is natuurlijk voorbestemd om later een beroemde wetenschapper te worden. We willen nu eenmaal graag geloven dat onze kinderen bijzondere talenten hebben. Maar kun je echt talent inderdaad al vroeg signaleren?

Urenlang oefenen

Onderzoeker Jan de Lange van de Universiteit Utrecht ontdekte dat we veel kwaliteiten van kinderen over het hoofd zien. In samenwerking met verschillende universiteiten onderzocht hij welke talenten en vaardigheden kinderen van 3 tot 5 jaar hebben, met de nadruk op wiskunde, natuurwetenschap, techniek en logica. ‘Tijdens de eerste onderzoeken stonden we er versteld van hoeveel kinderen al kunnen op die leeftijd. Als je er maar naar vraagt en ze stimuleert om verder te denken,’ zegt De Lange.
Kinderen kunnen uitblinken op een specifiek gebied, maar er zijn ook algemene signalen van talent. Dat schrijft de Amerikaanse psychologe en onderzoekster Paula Olszewski-Kubilius in haar boek Early gifts. Zo hebben de meeste getalenteerde kinderen een rage to master: ze zijn enorm gemotiveerd om het gebied van hun talent onder de knie te krijgen. Een kind kan bijvoorbeeld urenlang geconcentreerd oefenen en experimenteren op de piano, zonder er flauw van te worden. Het valt bovendien op doordat het snel vorderingen maakt en beter presteert dan leeftijdgenootjes.

Onafhankelijk denken

Maar aanleg is nog maar het begin. Uit onderzoek blijkt dat de omgeving en het gezin een minstens zo belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van talent. Ouders zijn meestal degenen die hun kind laten kennismaken met een talentengebied en het de eerste beginselen bijbrengen. Ze kunnen het aanmoedigen of juist ontmoedigen, steun geven in de vorm van geld (lessen, materiaal, instrumenten) en tijd (kinderen naar de les brengen, helpen met oefenen, mogelijkheden uitzoeken). Bovendien krijgen kinderen belangrijke waarden mee van hun ouders, die van pas kunnen komen bij het ontwikkelen van talent: doorzettingsvermogen, onafhankelijk denken en oog voor het belang van muziek, kunst of wetenschap.

Artistiek talent

Wat zijn vroege signalen?
• Gemiddeld leren kinderen tekenen in verschillende stadia: eerst krassen (2-4 jaar), dan doelgericht vormen en personen tekenen (4-7 jaar), vervolgens meer personen of objecten die verband houden met elkaar (7-9 jaar). Een getalenteerd kind gaat sneller door deze stadia, misschien zelfs zo snel dat het lijkt of het ze overslaat.
• Opvallend veel ideeën (voor tekeningen, beeldjes, enz.), soms te veel om ze allemaal te verwezenlijken.
• Langere tijd experimenteren met een bepaald onderwerp (cowboys, huizen) of materiaal (bepaalde soorten verf, klei).
Hoe stimuleer je het?
• Reageer op het werk van je kind, zeg wat je er mooi aan vindt. Bij een krastekening van een tweejarige kun je bijvoorbeeld al zeggen dat de kleuren mooi bij elkaar passen.
• Bewaar de werkjes van je kind met datum, zodat het zijn eigen vorderingen kan volgen. Laat het regelmatig een of twee favorieten kiezen die bijvoorbeeld in een lijstje komen: zo leert het kritisch kijken naar zijn werk.
• Geef eens een open, uitdagende opdracht: kun je ook een dierentuin tekenen? Kun je dit ook in klei maken?

Lees meer over de andere kwaliteiten na aankoop van het artikel.//

Muzikaliteit

Wat zijn vroege signalen?
• Wijs kunnen houden bij het zingen van een liedje vóór het vijfde levensjaar.
• Complete liedjes kunnen onthouden en produceren vóór het vijfde levensjaar.
• Gevoel voor ritme. De meeste kinderen kunnen rond drie jaar snel en langzaam van elkaar onderscheiden en vanaf een jaar of zes een regelmatig ritme aanhouden. Als een kind dat al eerder kan, is dat een aanwijzing voor muzikale aanleg.
• Fascinatie voor muziek: aandachtig luisteren naar muziek, reageren door bijvoorbeeld mee te bewegen of te dansen, nieuwsgierigheid naar geluiden, zelf deuntjes en liedjes bedenken.
• Experimenteren. De meeste jonge kinderen die je achter een piano zet, zullen een poosje op de toetsen rammen zonder doel. Een getalenteerd kind probeert dingen uit, bijvoorbeeld hoe je tonen hard en zacht kunt laten klinken of welke tonen samen mooi klinken.
• Opvallend lang geconcentreerd bezig kunnen zijn met muziek.

Hoe stimuleer je het?
• Hoe eerder je begint, hoe beter: uit onderzoek blijkt dat muzikale aanleg zich tot een jaar of negen nog ontwikkelt, daarna stabiliseert het.
• Maak muziek al vroeg deel van de alledaagse omgeving, bijvoorbeeld door veel te zingen, verschillende soorten muziek op te zetten, te experimenteren met muziekinstrumenten.
• Kweek ritmegevoel, door samen te klappen en te bewegen op muziek.
• Als een kind genoeg fijne motoriek heeft om een instrument te kunnen bespelen, kan het muziek-lessen nemen. Maar alléén als je kind het zelf wil, anders krijgt het juist een negatieve associatie met muziekles. Het moet ook beseffen dat regelmatig oefenen erbij hoort.

Schrijftalent

Wat zijn vroege signalen?
• Vóór twee jaar al in complexe zinsstructuren praten, bijvoorbeeld: ‘Ik heb gisteren met de auto’s gespeeld’, en een opvallend goed geheugen voor gebeurtenissen.
• Op de schoolleeftijd: al lezen voordat het naar groep 3 gaat, makkelijk leren, een grote woordenschat, kunnen omgaan met abstracte begrippen, zich goed kunnen uitdrukken, boeken verslinden.
• Creatieve schrijvers zijn als kind meestal al fanatieke lezers en schrijvers. Hun kinderverhalen zijn opvallend beeldend, ze hebben gevoel voor het ritme en de klank van taal, en houden ervan te spelen met woorden.
Hoe stimuleer je het?
• Vooral veel (voor)lezen. Zo krijgt je kind veel correct taalgebruik mee, leert het nieuwe woorden en krijgt het een schat aan nieuwe ideeën en ervaringen mee. Lezen is het begin van schrijven.
• Praat met je kind over wat het leest. Laat het nadenken over de hoofdpersonen en de loop van het verhaal, en vergelijk verschillende boeken met elkaar.
• Stimuleer je kind om te schrijven: geef het bijvoorbeeld een dagboek of schrijf samen een brief aan oma.
• Vermijd kinderachtig taalgebruik als je tegen je kinderen praat.

BETA-talent

Wat zijn vroege signalen?
• Een goede taalvaardigheid, logisch en flexibel kunnen denken.
• Een verlangen naar kennis: je kind is nieuwsgierig en wil weten hoe dingen in elkaar zitten.
• Onafhankelijk denken: je kind denkt kritisch na over antwoorden die het krijgt, ook als die van een autoriteit (zoals de juf) komen. Met een ontwijkend of kinderachtig antwoord laat het zich niet afschepen.
• Volharding: je kind kan lang met hetzelfde vraagstuk doorgaan, ondanks tegenslag.

Hoe stimuleer je het?

• Denk niet te snel dat je kind te jong is om iets te begrijpen.
• Geef niet alleen complimenten als je kind een goed antwoord heeft, maar kijk ook hoe het tot een antwoord is gekomen. Vraag naar zijn gedachtegang en bedenk samen andere mogelijkheden.
• Zoek uitdagend speelmateriaal met een ‘open einde’, dus bijvoorbeeld geen kant-en-klare bouwdozen met een instructie van a tot z, maar iets waar het kind zijn eigen draai aan kan geven.
• Doe samen proefjes die relevant zijn voor je kind: hoelang gaan batterijen van verschillende merken mee en hoe zou je dat kunnentesten?
• Laat je kind vroeg kennismaken met wetenschap, bijvoorbeeld door een bezoekje aan het wetenschapsmuseum Nemo.

auteur

Janneke Gieles

Werken op de redactie Psychologie Magazine is alsof ik nog steeds psychologie studeer, maar dan leuker en diepgaander. Steeds weer een ander onderwerp uitpluizen, speuren naar nieuw interessant onderzoek, praten met onderzoekers en auteurs over hun ideeën, en lekker filosoferen en eigen ervaringen uitwisselen met collega’s.

» profiel van Janneke Gieles

Dit vind je misschien ook interessant

Interview

Benjamin Spock

Dokter Benjamin Spock, goeroe op het gebied van de opvoeding, mag dan niet meer in leven zijn, zijn ...
Lees verder
Interview

Benjamin Spock

Dokter Benjamin Spock, goeroe op het gebied van de opvoeding, mag dan niet meer in leven zijn, zijn ...
Lees verder
Advies

Ik wil positieve feedback

Klinisch psycholoog en HSP-expert Elke van Hoof en Esther Bergsma, onderzoeker, HSP-coach en schrijv...
Lees verder
Advies

Ik wil positieve feedback

Klinisch psycholoog en HSP-expert Elke van Hoof en Esther Bergsma, onderzoeker, HSP-coach en schrijv...
Lees verder
Kort

Doe zelf proefjes met uw kind

Heeft u thuis een jong kind rondlopen? Dan kunt u via eenvoudige experimentjes veel te weten komen o...
Lees verder
Advies

Ik weet niet wat mijn talenten zijn

Dat een kind geweldig kan tekenen of pianospelen valt meteen op. Maar er zijn ook kwaliteiten die je...
Lees verder
Artikel

‘Ik wilde mijn baby ombrengen’

Kort na een zware bevalling werd Karin den Oudsten (43) acuut psychisch ziek. Een kraambedpsychose, ...
Lees verder
Kort

Rouwverwerking bij kinderen, hoe kun jij helpen?

Voor kinderen is het begrip 'dood' moeilijk te begrijpen, vooral wanneer ze ermee geconfronteerd wor...
Lees verder
Artikel

Waarom blinken sommige kinderen al vroeg uit?

Vroegbloeiers zijn efficiënter in redeneren, en hun zelfreflectie stelt hen in staat betere keuzes ...
Lees verder
Advies

Agressief gedrag bij kinderen

Dat een kind geweldig kan tekenen of pianospelen valt meteen op. Maar er zijn ook kwaliteiten die je...
Lees verder