We spreken graag van de wrede natuur, maar wreedheid is zeldzaam. Een krokodil – met ­hersenen ter grootte van een erwt – is prima in staat pijn te veroorzaken, maar echt gemeen kan hij nooit zijn: een dier dat niet weet wat het aanricht, is alleen maar ongevoelig. Om expres angst en vrees op te roepen of zelfs plezier te hebben in de misère van anderen, moet je heel wat meer hersenen onder de pan hebben.

Olifanten, dolfijnen en mensapen – dieren met grote hersenen – lijken inderdaad inlevingsvermogen te hebben. Wanneer chimpansees elkaar doodbijten of een arm uit de kom draaien, zoals wel gebeurt tijdens ‘oorlogen’ tussen verschillende groepen, is er dus een goede kans dat ze weten hoe dat overkomt.

Er is bijvoorbeeld een verhaal over chimpansees in gevangenschap, die een gemeen spelletje ontwikkeld hadden met kippen die buiten hun verblijf vrij rondscharrelden. Ze lokten de kippen met de kruimels van hun eigen brood naar zich toe, maar zodra de dieren in de buurt kwamen, prikten de apen ze met puntige stokken. Na verloop van tijd gingen de chimps zelfs zo ver dat ze de taken verdeelden. Een van hen deed het lokwerk, terwijl de hit man verscholen zat met zijn stok, wachtend op het juiste moment om toe te slaan. De kippen waren te dom om het spel te doorzien en bleven ­terugkomen.

Een ander geval betreft een proef waarbij wij een paar chimps een kist met appels lieten ontdekken in hun binnen­verblijf. De rest van de groep zat buiten, maar kon door een kleine opening zien wat er binnen gebeurde. Ons doel was te zien hoe de ontdekkers op hun vondst reageerden. Chimps zijn heel uitbundig en er werden heel wat vreugdevolle kreten geslaakt, die wij trouw opnamen. Maar we zagen ook dat de mazzelaars niet ongevoelig waren voor de buitenstaanders, die de kreten natuurlijk hadden gehoord en zich voor de opening stonden te verdringen om te zien wat er gaande was.

Sommige apen gaven appels weg door het raampje, alsof ze een take-out hadden. Maar de jongere apen maakten er een spel van. Ze gingen met handen vol appels voor de opening zitten, net buiten bereik van de wachtende meute. Traag brachten ze dan een appel naar de mond, en zwaaiden de vrucht soms in de richting van de andere apen om die meteen weer terug te trekken wanneer zij ernaar graaiden.

Dit is de keerzijde van inlevingsvermogen. Wij, en een handjevol andere dieren, kennen leedvermaak. Hoe menselijk![/wpgpremiumcontent]