Verwondering

In de prachtige film Boyhood vraagt het jongetje Mason: ‘Papa, sprookjes zijn niet echt, hè? Ik bedoel, zoals elfjes enzo. Dat hebben mensen gewoon verzonnen.’ ‘Och, dat weet ik niet,’ antwoordt papa. ‘Wat denk je van… bijvoorbeeld een walvis? Wat als ik een verhaaltje vertelde over een zoogdier dat onder water leeft, in de zee, en dat dier gebruikt sonar en zingt liedjes en is zó groot; zijn hart is even groot als een auto, en je zou door zijn aderen kunnen zwemmen. Dat is net zo sprookjesachtig als elfjes, toch?’

Het fragment raakte me. De verwondering over het leven op aarde: hadden maar meer volwassenen dat. De natuur is zo vol van wonderen, veel meer nog dan wij kunnen waarnemen. Het ultrasone geluid waarmee walvissen communiceren, kunnen wij überhaupt niet horen. Voor hen is echo-onderzoek (wat wij in het ziekenhuis doen) de gewoonste zaak van de wereld. Door echolocatie weten ze waar vissen naartoe zwemmen en waar de grens van het zwemgebied is. Ze weten hoe een soortgenoot zich voelt, want gespannen spieren geven een andere echo dan ontspannen spieren.
Met ons beperkte waarnemingsveld hebben we vaak niet in de gaten wat we aanrichten in die wondere wereld. Als wij hier voor de kust een paal in de grond heien, hoort een walvis onder water dat tot in Schotland. Een bruinvis binnen een kilometer van zo’n klap is direct doof.1 Onlangs bleek uit onderzoek2 dat veel walvissen, met hun zeer gevoelige sonarzintuigen, van slag raken door de sonar van onze marine; ze stoppen met eten en zwemmen naar de kust, waar ze stranden. Wie weet wat de boodschap is die zíj horen in onze sonarsignalen.

‘Gewoon’ jezelf zijn

Thuis gedragen we ons anders dan op het werk. En onder vrienden zijn we anders dan bij familie. Dat ...

Lees verder

We weten niet alles. Dat besef is precies wat maakt dat je ontzag kunt voelen, het wonder kunt zien van de wereld om je heen. Als we opgroeien – en we hebben niet zo’n vader als Mason – leren we steeds meer verklaren en beheersen; we leren dat mensen intelligent zijn en andere dieren niet (volgens de mens zelf dan – dus eigenlijk een soort ‘wij van wc-eend’), we leren geloven in technologie en overheersing door de mens. We leren sprookjes uit ons hoofd zetten en gaan idealen over een betere wereld ook als sprookjes beschouwen. Idealen worden gezien als kinderachtig, zegt Susan Neiman3, omdat we het moeten doen met de echte wereld. De wereld waarin Bolsonaro het regenwoud in de Amazone wil kappen. Waarin Trump een muur bouwt die een ramp wordt voor het hele ecosysteem op de grens van de VS en Mexico.
Zo is het nu eenmaal, zegt de volwassene; wen er maar aan. Maar écht volwassen is juist dat je blijft streven naar een betere wereld, zegt Neiman. Ook als je merkt dat je idealen moeilijk te realiseren zijn; ook als je spanning voelt tussen de werkelijkheid en je ideaal. Echt volwassen is: je blijven verwonderen over het sprookje dat onze planeet is. En erin blijven geloven dat ’ie dat blijft, met onze zorg en bescherming. //

1 Anne Geene, De bruinvis, De Volkskrant, 2015 / 2 B. L. Southall e.a., Behavioral responses of individual blue whales (Balaenoptera musculus) to mid-frequency military sonar, Journal of Experimental Biology, 2019 / 3 S. Neiman, Waarom zou je volwassen worden?, 2014
Roos Vonk is hoogleraar psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en schrijft over psychologie op www.facebook.com/roosvonk1

auteur

Roos Vonk

Roos Vonk verwondert zich graag over menselijke eigenaardigheden. In haar column voor Psychologie Magazine schrijft ze over de psychologie van het dagelijks leven. Ze doet dat door persoonlijke ervaringen en observaties te verbinden aan wetenschappelijke theorieën en onderzoeksresultaten.

» profiel van Roos Vonk

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

Checklist: Hoe gevoelig ben je voor sociaal voorgeschreven p...

Een leuke baan hebben, naar de mooiste plekken reizen, hippe festivals bezoeken en in een esthetisch...
Lees verder
Kort

Checklist: Hoe gevoelig ben je voor sociaal voorgeschreven p...

Een leuke baan hebben, naar de mooiste plekken reizen, hippe festivals bezoeken en in een esthetisch...
Lees verder
Interview

Marieke over coaching: ‘Ik ga zuiniger om met mijn energie...

Marieke (50) zit in het managementteam van een onderwijsorganisatie. Ze ging naar een coach toen ee...
Lees verder
Interview

Marieke over coaching: ‘Ik ga zuiniger om met mijn energie...

Marieke (50) zit in het managementteam van een onderwijsorganisatie. Ze ging naar een coach toen ee...
Lees verder
Interview

Hun eerste verkering: drie jonge stellen over échte liefde

Ze vinden elkaar superlief en knap, en kunnen niet van elkaar afblijven: tiener-stelletjes. In hun e...
Lees verder
Training

Van angst naar lef

In de prachtige film Boyhood vraagt het jongetje Mason: ‘Papa, sprookjes zijn niet echt, hè? Ik b...
Lees verder
Artikel

Makers depresssie-podcast: ‘We moeten weer leren praten’

In de nieuwe podcast ‘Praten over Depressie’ vertellen vrienden Anneleen van der Kolk (30) en Ma...
Lees verder
Interview

Ralf over coaching: ‘Ze hielp mijn gedachten ontwarren...

Ralf (36) is planner bij een brouwerij en leerde bij een coach om zijn homoseksualiteit te acceptere...
Lees verder
Artikel

Coaching populairder dan ooit: bijna kwart Nederlanders gaat...

Bij één op de vijf Nederlanders speelt een vraag of probleem waar ze professionele hulp bij zouden...
Lees verder
Video

Marianne over coaching: ‘Ik solliciteerde eerst op de ...

Marianne (44) is vrijwilligerscoördinator en had moeite met alle ballen in de lucht houden. Coachin...
Bekijk video