Vaderloos en gevaarlijk

Zolang jonge kerels nog onder de duim zitten, houden ze hun fysieke kracht doorgaans in toom. In deze cruciale levensfase leren ze zichzelf te beheersen. Wat er gebeurt als ieder gezag ontbreekt, was te zien in een Afrikaans wildpark waar volgroeide olifanten­stieren massaal waren afgeschoten.

De jonge stieren begonnen allerlei andere dieren, zoals neushoorns en gnoes, aan te vallen, alsook wijfjes van hun eigen soort. Vaak was de afloop dodelijk. In de mensenmaatschappij spreken we over het belang van rolmodellen en kennen we het probleem van vaderloze zonen.

In dit licht bekijk ik een recent geval van chimpansees die onze eigen soort hebben aangevallen. Het gebeurde in een Zuid-Afrikaans reservaat dat apen opvangt die op de zwarte markt in beslag genomen zijn, meestal op jonge leeftijd. Maar kleintjes worden groot.

Twee volgroeide chimps vielen een Amerikaanse student aan. Andrew Oberle was over een barrière gestapt en kwam dus dichter bij de apen dan de bedoeling was. De chimps zaten achter een tweede hek, maar konden hier onderdoor zijn voeten grijpen. Ze sleurden hem naar binnen en takelden hem meedogenloos toe op een manier die we ook kennen van vijandige groepen chimps. De jongeman had enorme wonden op zijn hoofd, een gebroken arm, afgebeten vingers en tenen en een weggerukte zaadbal. Hij werd door een parkopziener ­bevrijd en zal hopelijk in leven blijven.

Dit is niet de eerste keer dat chimps mensen aanvallen. Daardoor kennen we een aantal bijzonderheden, zoals het feit dat chimps sterker

zijn dan wij. Er is gewoon geen verweer mogelijk. Niet alleen is hun spierkracht een stuk groter, ze hebben ook vier ‘handen’ en enorme hoektanden. Een ander bekend aspect is hun territoriale neiging, vooral onder de mannen. Dus een mannelijke student die zich begeeft op wat de apen als hun ­terrein beschouwen, vraagt om moeilijkheden.

Naderhand kwamen er merkwaardige mensenprocessen op gang. De leiding van het reservaat beweerde doodleuk dat de chimps geen kwade bedoelingen hadden, mogelijk om de dieren als onschuldig af te schilderen. Er waren ­namelijk stemmen gerezen om de aanvallers af te schieten. Ik kreeg zelfs een telefoontje van een journalist met de vraag of de chimps niet ‘schuldig’ ­waren en de doodstraf verdienden.

Het lijken de Middeleeuwen wel, waarin een stier die een boer had gedood voor de rechtbank gesleept kon worden. Natuurlijk hadden de chimps kwade bedoelingen, dat is wat hun territoriale neiging hun nu eenmaal ingeeft. En natuurlijk delen we geen doodstraf uit. Deze apen doden zou alleen gerechtvaardigd zijn als het de enige manier was om verdere ongelukken te voor­komen. Maar gelukkig zijn er andere oplossingen, zoals beter hekwerk en goede instructie van het personeel.

Er is echter één probleem waar we niet zomaar onderuit komen. Opvangcentra scheppen een wereld zonder volwassenen. De jonge apen zijn wezen, die nooit leren zich in te houden. Los­geslagen gedrag is het gevolg. Ze laten hun vernielzucht en agressie de vrije loop. Afrika telt steeds meer van dit soort reservaten: een noodzakelijke, maar levensgevaarlijke situatie.[/wpgpremiumcontent]

auteur

Frans de Waal

Frans de Waal is bioloog en een van 's werelds bekendste deskundigen op het gebied van apengedrag.

» profiel van Frans de Waal

Dit vind je misschien ook interessant

Column

De beste leugenaar

Hoe kun je aan een politicus zien dat hij liegt? Het antwoord – ‘Aan zijn bewegende lippen’ ...
Lees verder
Column

De beste leugenaar

Hoe kun je aan een politicus zien dat hij liegt? Het antwoord – ‘Aan zijn bewegende lippen’ ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Kort

Waar je vindt dat heden eindigt, heeft invloed op je financi...

Wanneer eindigt voor jouw gevoel het heden en begint de toekomst?
Lees verder
Kort

Waar je vindt dat heden eindigt, heeft invloed op je financi...

Wanneer eindigt voor jouw gevoel het heden en begint de toekomst?
Lees verder
Artikel

De evolutie van de hysterische verlamming

Verstijven van angst, lijkt het onhandigste wat je kunt doen als je wordt aangevallen: het geeft de ...
Lees verder
Kort

Minder gestrest door een geitje

Dat huisdieren astma en allergieën helpen voorkomen, was al bekend.
Lees verder
Artikel

Lang leve de werkstress

Het werd een dag die verrassend veel opleverde, de eerste workshopdag van Psychologie Magazine en Sc...
Lees verder
Column

Spiegelbeest: Zorginstinct

Een aap die een jong poesje onder haar hoede neemt, een leeuwin die een antilopenkalf beschermt, een...
Lees verder
Advies

Mijn ex wil helaas weinig contact met zijn zoons

Zolang jonge kerels nog onder de duim zitten, houden ze hun fysieke kracht doorgaans in toom. In dez...
Lees verder
Artikel

Boekentip: De kat onder de duim

Kattengedragsonderzoekers Sarah Ellis en John Bradshaw beschrijven helder en praktisch hoe je je kat...
Lees verder