Van je moeder moet je het hebben

Geen vrouw is zo belangrijk in je leven als je moeder. Want door de band met haar, kun jij je eigen identiteit ontwikkelen. Tegelijkertijd kan die relatie ook best ingewikkeld zijn. Hoe zit dat bij jullie?

‘Vraag je moeder weer om hulp of raad. Misschien draaien de rollen dan om – al is het voor even – en kun je weer haar dochter zijn,’ luidde het advies van de studentenpsycholoog die ik bezocht toen ik 20 was. Ik was net begonnen met studeren; het jaar daarvoor had ik in Granada de grenzen van mijn vrijheid verkend en tussen het feesten door Spaans geleerd. Daar in Zuid-Spanje hoorde ik via de telefoon dat mijn ouders gingen scheiden. Mijn vader schreef me een lange brief waarin hij uitlegde waarom hij wegging bij ons gezin.

Waarom dochters niet zonder moederliefde kunnen

Als één vorm van liefde vanzelfsprekend is, dan is dat wel moederliefde – zou je denken. Toch kr...

Lees verder

Toen ik terugkwam, trof ik de puinhopen aan; mijn moeder was een hoopje verdriet die het emotioneel en financieel allemaal niet kon bolwerken. Mijn broer en ik probeerden te helpen; we luisterden naar haar verhalen, betaalden de boodschappen van onze bijbaantjes en knikten geduldig wanneer onze moeder weer boos afgaf op onze vader. Toen ik na een lange zomer ging studeren, leek het alsof mijn veilige thuisbasis voorgoed was verdwenen en voelde ik hoe het verdriet zich had vastgezet in mijn lijf.
Gesprekken met de studentenpsycholoog moesten weer lucht geven. Haar advies bleek een gouden greep. Ik weet niet eens meer precies waarbij ik mijn moeder om hulp vroeg, maar wel hoe fijn het was om weer op háár te leunen. En dat zij zelf ook opbloeide toen ze weer in haar moederrol schoot.

Hechte band

Ze voedt en koestert je als je klein bent en begeleidt je daarna op het hobbelige pad naar volwassenheid. Maar de moeder-dochterband gaat verder dan dat – er is iets speciaals mee aan de hand, blijkt uit stapels psychologisch onderzoek. Ze is belangrijk voor het ontwikkelen van een eigen identiteit, voor het aangaan van gezonde relaties, een algeheel gevoel van welzijn en voor het zelfvertrouwen. Zo zijn jonge meisjes die een goede relatie met hun moeder hebben tevredener met hun lichaam – de relatie met hun vader heeft daar veel minder invloed op. Ze beginnen later aan seks, waardoor ze het ook vaker veilig doen en op een manier die fijn voor hen is. In de psychologische literatuur wordt de band tussen een dochter en haar moeder gezien als de meest fundamentele die je als vrouw hebt. En voor moeders is de relatie met een dochter vaak hechter dan die met een zoon. Uit een Amerikaans onderzoek onder 381 oudere moeders blijkt dat driekwart van de moeders met meer kinderen, met één kind een hechtere emotionele band heeft – vaak een dochter. Contextueel en systeemtherapeut Gerrie Reijersen van Buuren besteedt in haar therapieën veel aandacht aan de invloed van familiebanden op iemands leven. De relatie tussen moeders en dochters is vaak een belangrijk onderwerp. ‘Voor dochters is hun moeder – immers ook een vrouw – het belangrijkste voorbeeld, hun rolmodel. Ze spiegelen zich qua vrouw-zijn aan hun moeder en dat maakt het anders dan de band die jongens met hun moeder hebben. Een gezonde band geeft dochters vertrouwen in het leven. Een betrouwbare moeder is er als haar dochter haar nodig heeft en vanuit dat basale vertrouwen kan een kind de wereld gaan ontdekken. Tegelijkertijd projecteren moeders hun eigen angsten, dromen en wensen op hun dochters, in wie ze zichzelf herkennen.’

Bagage uit het verleden

Juist doordat de band belangrijk is, kan deze ingewikkeld zijn en zelfs pijn met zich meebrengen. En als de band verstoord raakt, bijvoorbeeld doordat opgekropte boosheid niet wordt uitgesproken of doordat de moeder pijn uit háár verleden onbewust doorgeeft, kan dat een groot effect hebben op het leven van haar dochter. Omdat de invloed van moeders zo groot is, kunnen oud zeer of onuitgesproken wrijvingen, bijvoorbeeld over hoe je je leven leidt of je kinderen opvoedt, volwassen dochters flink dwars zitten. Door een gecompliceerde band met haar moeder kan het zelfvertrouwen van de dochter een knauw oplopen. Of ze komt in een loyaliteitsconflict omdat ze graag aan haar moeders verwachtingen wil voldoen, maar tegelijkertijd haar leven op haar eigen manier wil leiden. Moeder-dochterrelaties kunnen gelukkig best een stootje hebben, blijkt uit onderzoek van de Pennsylvania State University. Onderzoekster Karen Fingerman sprak hiervoor met 48 moeder-dochterparen. Ondanks dat er sprake was van conflicten en gecompliceerde emoties, bestempelde zo’n 80 procent van de volwassen dochters de relatie als ‘goed’.

Julie Cwikel, directeur van het Center for Women’s Health Studies van de Israëlische Ben Gurion Universiteit, doet onderzoek naar de verschillende aspecten van de moeder-dochterband. Ze ontwikkelde een uitgebreide wetenschappelijke vragenlijst waarmee dochters kunnen meten hoe die band nu is, hoe die tijdens hun jeugd was, of ze veel boosheid naar hun moeder voelen (en of ze dat met haar kunnen bespreken of juist niet) en hoe afhankelijk ze als volwassene nog is van haar moeder. (Doe de test op pagina 24.) Therapeuten en psychologen krijgen veel te maken met verstoorde moeder-dochterrelaties, zegt Cwikel. ‘Oud zeer, rollen die ineens worden omgedraaid of een gebrek aan zelfvertrouwen doordat moeders hun dochters hebben bijgebracht dat hun lichaam alleen goed genoeg is als het perfect is: het speelt allemaal mee met hoe volwassen dochters in het leven staan.’

Eigen identiteit

In de puberteit moeten dochters zich losmaken en de ruimte nemen – en krijgen – om hun eigen identiteit als vrouw te ontwikkelen. Daarna kunnen ze een nieuwe, volwassen band met hun moeder opbouwen. Een waardevolle relatie die zich kenmerkt door een diep besef van verbondenheid, zegt Gerrie Reijersen van Buuren. ‘Dat besef is er zelfs op momenten dat moeders en dochters elkaar in de weg zitten. Want ze zien altijd iets van zichzelf in elkaar weerspiegeld, ze reflecteren elkaar.’ Bij het ouder worden is het belangrijk dat de moeder haar dochter gaat zien als een individu met een eigen identiteit. Dat geeft de dochter vertrouwen in haar eigen kunnen. Wanneer er iets misgaat bij dat proces, kan dat het zelfvertrouwen een knauw geven. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een onderzoek onder ruim vierhonderd Turkse studentes. Zij kregen een vragenlijst voorgelegd over de band met hun moeder, en over hoe afhankelijk zij nog van haar waren, zowel praktisch als emotioneel. De studentes (die tussen de 20 en 36 jaar oud waren) kregen vragen en stellingen voorgelegd als: ‘Mijn moeder bemoeit zich vaak met mijn beslissingen’, ‘Ik overleg het liefste met mijn moeder voordat ik een moeilijke beslissing neem’ en ‘Mijn moeders mening doet ertoe, maar ik neem uiteindelijk de beslissing’. Naar aanleiding van hun antwoorden bekeken de onderzoekers hoe (emotioneel) afhankelijk de studentes van hun moeder waren. Was die afhankelijkheid groot, dan bleek hun zelfvertrouwen aanzienlijk lager dan wanneer zij meer hun eigen gang gingen.

‘Voor tienerdochters is afhankelijkheid – tot op zekere hoogte – goed; het geeft hun een gevoel van eigenwaarde omdat ze het gevoel hebben dat ze het “waard” zijn om gesteund te worden,’ zegt onderzoeker Julie Cwikel. ‘Maar in de puberjaren moeten zij wel hun eigen identiteit kunnen vormen. Zijn eenmaal volwassen dochters nog afhankelijk van hun moeder, financieel of praktisch, dan kunnen zij om wat voor reden dan ook niet goed voor zichzelf zorgen. Dat doet het zelfvertrouwen op de lange termijn juist geen goed.’

Dat lastige loslaten

Een moeder geeft haar dochter vertrouwen in haar eigen kunnen door haar los te laten. En juist dat vinden moeders vaak lastig. ‘Ouders willen hun kinderen van nature zoveel mogelijk beschermen,’ vertelt Gerrie Reijersen van Buuren. ‘Vooral moeders kunnen daardoor gaan overbehoeden – ze blijven bemoederen en vinden het fijn om nodig te zijn. Maar je kunt niet alle problemen en pijn voorkomen bij je kinderen. Als een moeder te beschermend blijft, kan het kind zich niet vrij ontwikkelen.’ Overbehoeding kan voortkomen uit traumatische ervaringen en onverwerkt leed van de moeder; die kunnen de band tussen moeder en dochter gecompliceerd maken. ‘Trauma’s bij een moeder – bijvoorbeeld doordat zij een ouder heeft verloren, een ongeluk heeft gehad of als kind nooit geknuffeld werd – kunnen ervoor zorgen dat haar dochter die pijn ook met zich gaat meedragen.’ Reijersen van Buuren ziet het effect daarvan vaak in haar praktijk. ‘Moeders willen voorkomen dat hun kinderen hetzelfde overkomt. Het gevolg kan zijn dat het kind zich aanpast en wordt zoals hij denkt dat zijn moeder hem graag ziet. Kinderen zijn heel gevend aan hun ouders, en dochters bij uitstek aan hun moeder.’

Training

Positief opvoeden voor puberouders

  • Positief contact maken met je kind
  • Omgaan met je eigen emoties én die van je kind
  • Afspraken maken en grenzen stellen
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Als een dochter het gevoel heeft dat ze niet aan de eisen van haar ouders voldoet, kan dat haar in het volwassen leven nog flink dwars zitten. Bijvoorbeeld als haar ouders gelovig zijn, maar zij zelf niet meer, of wanneer haar moeder regelmatig tegen haar zegt ‘hoeveel ze wel niet voor haar heeft gedaan’ en verwacht dat ze elke week langskomt. Julie Cwikel: ‘Openlijk tegen je moeder zeggen dat je het anders wilt, kan moeilijk zijn – het kan voelen alsof je haar afvalt. Maar dit soort dingen voor je houden kan zorgen voor wrijving, waardoor jullie band misschien juist afstandelijker wordt.’

Loyale dochters

Onuitgesproken boosheid en irritaties spelen in veel moeder-dochterrelaties een rol. Cwikel ziet in haar onderzoeken dat wanneer ze daar niet samen over kunnen praten, het blijft broeien en de relatie verslechtert. ‘Juist omdat de relatie met je moeder zo belangrijk en intiem is, zijn negatieve emoties als boosheid ook heftiger.’ Los van grotere kwesties als identiteitsvorming en loyaliteit kunnen ook kleine dingen de relatie stevig in de weg zitten. Dochters kunnen bijvoorbeeld lang boos blijven over een broer of zus die werd voorgetrokken, voelen zich niet meer trots op hun moeder omdat zij zo afhankelijk is geworden van haar kinderen, zijn boos omdat ze vroeger vaak verhuisden of voelen wrok na een echtscheiding.’ Allemaal zaken die kunnen voorkomen in de beste en meest liefdevolle moeder-dochterrelaties. ‘Als die boosheid blijft sudderen, infecteert dat de relatie. Soms komt het dan tot een breuk.’

Hoe kan een volwassen dochter zo’n negatief patroon doorbreken? Op een goede manier het gesprek aangaan kan veel verhelderen en de band flink verbeteren. Maar het gesprek aangaan is niet gemakkelijk. Gerrie Reijersen van Buuren: ‘Je moeder aanspreken op iets wat je vroeger anders had gewild of wat je nu wilt veranderen, is lastig. Vaak hebben we geleerd dat je je moeder niet afvalt. Je bent loyaal aan haar en wilt haar geen pijn doen. Ze heeft ook zoveel voor je gedaan. Vertellen welke pijn en ballast je uit je jeugd met je meedraagt, kan voelen als een aanval op haar, ook al bedoel je dat niet zo. Toch is uitspreken wat je pijn heeft gedaan en je verlangen over wat je nodig hebt, helend.’ //

Bronnen o.a.: J. Suitor e.a., My pride and Joy? Predicting favouritism and disfavoritism in mother-adult child relations, Journal of Marriage and Family 2017 / Kathryn E. Bojczyk e.a., Mothers’ and their adult daughters’ perceptions of their relationship, Journal of family issues, 2013 / Selin Onayli, Mother-daughter relationship and daughter’s self esteem, Procedia – Social and Behavioral Sciences, 2013 / Julie Cwikel, Development and evaluation of the adult daughter-mother relationship questionnaire (ADMRQ), The Family Journal, 2016.
Van je moeder moet je het hebben, van je dochter kun je het krijgen. Openhartige gesprekken over relaties, seksualiteit en vrouw-zijn, uitgeverij De Brouwerij Brainbooks, € 20
Dit is een vertaling van de Adult daughter-mother relationship questionnaire (ADMRQ), ontwikkeld door Julie Cwikel, hoogleraar sociale integratie en directeur van het Center for Women’s Health Studies and Promotion aan de Ben Gurion University in Negev, Israël.
Vertaling/bewerking: Marloes Blom. Met dank aan Saskia Beeser.

[/wpgpremiumcontent]

auteur

Mensje Melchior

Mensje Melchior is journalist, coördinator, eindredacteur en trainer.

» profiel van Mensje Melchior

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Hij is ook zwanger

Hij schuift een kussentje onder haar voeten, vraagt bezorgd of ze wel fruit heeft gegeten vandaag en...
Lees verder
Artikel

Hij is ook zwanger

Hij schuift een kussentje onder haar voeten, vraagt bezorgd of ze wel fruit heeft gegeten vandaag en...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Kort

Je geslacht heeft niets te maken met je rekenkunsten

Het hardnekkige vooroordeel dat meisjes geen ‘bèta’s’ zijn, is al vaker door wetenschappers o...
Lees verder
Kort

Je geslacht heeft niets te maken met je rekenkunsten

Het hardnekkige vooroordeel dat meisjes geen ‘bèta’s’ zijn, is al vaker door wetenschappers o...
Lees verder
Interview

Familiegeheim: ‘We vonden zijn trouwring onder de auto-mat...

In de jaren zestig durfde de vader van Kim (36) niet voor zijn homoseksualiteit uit te komen, het wa...
Lees verder
Advies

De kinderen van mijn vriend accepteren mij niet

Geen vrouw is zo belangrijk in je leven als je moeder. Want door de band met haar, kun jij je eigen ...
Lees verder
Kort

De broers en zussen van de dwangstoornis

Iemand met een obsessieve-compulsieve stoornis heeft veel last van dwanghandelingen en -gedachten. Z...
Lees verder
Advies

Mijn demente schoonmoeder claimt ons enorm

Geen vrouw is zo belangrijk in je leven als je moeder. Want door de band met haar, kun jij je eigen ...
Lees verder
Kort

Is het vreemd om eigenschappen toe te kennen aan je fiets?

Mensen die zich eenzaam voelen, hebben een sterkere neiging om menselijke eigenschappen toe te kenne...
Lees verder
Artikel

‘Ik wist al snel dat ik mensen kan treffen door scherpe di...

- Geboortedatum: 27 april 1965- Groeide op in: Bussum- Gezinssamenstelling: vader, moeder, broer en ...
Lees verder