Ik gaap, jij gaapt

Het is moeilijk niet te gapen wanneer we een ander zien gapen. Het werkt langs alle kanten. We lezen over iemand die gaapt, we zien het op televisie, we horen onze hond geeuwen: in de meeste gevallen kunnen we er niet onderuit, we doen eraan mee. Het klinkt eenvoudig, maar is een heel merkwaardig verschijnsel. […]

Het is moeilijk niet te gapen wanneer we een ander zien gapen. Het werkt langs alle kanten. We lezen over iemand die gaapt, we zien het op televisie, we horen onze hond geeuwen: in de meeste gevallen kunnen we er niet onderuit, we doen eraan mee. Het klinkt eenvoudig, maar is een heel merkwaardig verschijnsel.

TEST
Doe de test »

Slaap je wel voldoende?

Allereerst blijft gapen zelf een raadsel voor de wetenschap. Er zijn tegenwoordig hele conferenties over chasmologie – gaapkunde –, waarop je kunt horen over foetaal gapen en over gapen tijdens het voorspel (sekstherapeuten horen cliënten vaak klagen over gebrek aan belangstelling van hun partner, maar sommige mensen gapen uit verlangen). Heel veel dieren gapen, van hagedissen tot olifanten en van vissen tot vogels.

Ik weet niet of insecten gapen, maar het is een miljoenen jaren oude reflex, waarover nogal wat theorieën bestaan. Gapen zou dienen om zuurstof naar de hersenen te brengen, oververhitte hersenen af te koelen, de spieren te strekken (want gapen gaat samen met pandiculeren – het zichzelf uitrekken), of om de bedtijd binnen de groep te synchroniseren. Dat laatste dus via aanstekelijkheid.

Un bon bâilleur en fait bâiller dix, zoals de Fransen zeggen: ‘Een goede gaper brengt er tien aan het gapen.’ Bij de mens is dit inmiddels onderzocht en we weten dat het samenhangt met empathie: personen met een hoog empathisch vermogen zijn gevoeliger voor het gapen van anderen. Omgekeerd hebben autistische personen die gevoeligheid niet. Dit laatste past in het idee dat gapen zich via de identificatie met anderen verspreidt.

We begonnen ons onderzoek naar gapen bij apen met een soort tekenfilms. Dit omdat we onvoldoende videobeelden van gapende chimpansees hadden. We toonden ze drie­dimensionale animaties die er goed uitzagen, maar toch geen echte apen voorstelden. De apen gaapten echter als gekken als ze naar de filmpjes keken en toonden dus dat aanstekelijkheid van dit gedrag niet puur menselijk is. Andere onderzoekers vonden hetzelfde bij bavianen en honden. U moet dit thuis eens uitproberen: sommige honden gapen zodra ze hun baasje zien gapen.

Bij bavianen was al opgemerkt dat ze vooral gaapten nadat een familielid of nauwe vriend of vriendin het gedaan had. Dit duidt erop dat de aanstekelijkheid met empathie te maken heeft, want ook empathie is meer gebruikelijk onder individuen die elkaar goed kennen. Het gaat dus niet alleen om de waarneming dat iemand anders de mond opent en sluit, maar ook om wie het doet. Ik vertaal het nu even naar de mens, maar in feite is dit soort onderzoek bij onze soort nog nooit gedaan.

Training

Beter slapen

  • Herken verstorende patronen
  • Laat piekergedachtes los
  • Verbeter je slaapritme
bekijk de training
Nu maar
€ 95,-

Toen wij voldoende video’s hadden geschoten, lieten we onze chimpansees beelden zien van gapende groepsgenoten of gapende vreemden. Chimpansees houden niet van vreemden, maar ze hadden volop belangstelling voor de video’s. Ze gaapten echter alleen bij de video’s van groepsleden, dus ze negeerden al het gegaap van apen die ze niet kenden.

Niet dat dit een antwoord geeft op de vraag wat het nut kan zijn van een reflex die de gemiddelde mens een kwart miljoen maal tijdens zijn leven vertoont. Maar het bevestigt wel dat gapen zich via sociale relaties verspreidt.

auteur

Frans de Waal

Frans de Waal is bioloog en een van 's werelds bekendste deskundigen op het gebied van apengedrag.

» profiel van Frans de Waal

Dit vind je misschien ook interessant

Column

Spiegelbeest: Zorginstinct

Een aap die een jong poesje onder haar hoede neemt, een leeuwin die een antilopenkalf beschermt, een...
Lees verder
Column

Spiegelbeest: Zorginstinct

Een aap die een jong poesje onder haar hoede neemt, een leeuwin die een antilopenkalf beschermt, een...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Recensie

Boekreview: Oud hoofd, jong brein

Wijsheid komt met de jaren, maar onze hersenen worden er niet jonger op. Gelukkig kunnen we veel doe...
Lees verder
Recensie

Boekreview: Oud hoofd, jong brein

Wijsheid komt met de jaren, maar onze hersenen worden er niet jonger op. Gelukkig kunnen we veel doe...
Lees verder
Verhaal

Eerst maar eens genoeg slapen

Waarom was ze toch zo moe? Redacteur Anne Pek onderwierp haar nachtrust aan een onderzoek en ontdekt...
Lees verder
Recensie

Boekrecensie: Slaap als nachtelijke therapie

Dit boek is anders dan de meeste boeken over slaap. Naast de gebruikelijke slaaptips, geeft auteur e...
Lees verder
Recensie

Boekentip voor nachtdwalers – ‘De slaaprevolutie...

Sinds Arianna Huffington, oprichter van nieuwssite The Huffington Post, van vermoeidheid omviel en h...
Lees verder
Column

Aandacht trekken

We doen veel dingen alleen maar om indruk te maken. Dat begint al heel jong, wanneer een kleuter roe...
Lees verder
Advies

Ik kijk elk half uur op de wekker

Lees verder
Artikel

Wat zeggen mijn dromen over mij?

Elke maand doet Psychologie Magazine een training op het gebied van persoonlijke ontwikkeling. Anne ...
Lees verder