Wat je kunt leren van irritante types

Kun je slecht tegen bazige mensen? Erger je je aan die vriendin die afspraken steeds op het laatste moment afzegt? Grote kans dat ze eigenschappen hebben waar je juist zelf best iets van kunt gebruiken. Dit is wat je kunt leren van je ergernissen.

Die collega die altijd alles beter weet, ook over dingen waar je zelf deskundig in bent. Een vriendin die telkens het gespreksonderwerp naar haarzelf buigt. Een familielid dat voortdurend klaagt over wat hem is aangedaan door de boze buitenwereld.
Werkelijk iedereen kent minstens één persoon die hij of zij ergerlijk vindt, blijkt uit recent onderzoek door het Amerikaanse Elmhurst College. Gemiddeld kennen we vier irritante mensen in onze omgeving, van wie meestal één familielid en drie niet-familieleden. Vrouwen blijken zich net iets vaker aan andere mensen te ergeren dan mannen.
Niet iedereen ergert zich aan dezelfde types. Persoon A vindt het niet zo erg wanneer iemand anders de beslissingen neemt, terwijl B diegene beschouwt als bazig en dominant.  Het interessante van onze irritaties is dat ze ons daardoor veel over onszelf kunnen leren, zegt de Nederlandse managementcoach Daniel Ofman. Want degene aan wie je je ergert, heeft vaak eigenschappen waar je zelf juist wel iets van kunt gebruiken; als je daar inzicht in krijgt, ga je automatisch soepeler om met je irritaties. Dat is, samengevat, de filosofie achter Ofmans bekende ‘kernkwadranten-methode’.
Na zijn ingenieursstudie besefte Ofman dat hij inmiddels veel technische kennis had, maar niets over mensen wist. Hij wilde achterhalen waarom mensen doen wat ze doen, en begon dat in eerste instantie bij zichzelf te onderzoeken met hulp van een therapeut en later een coach. Op basis van die zoektocht en zijn ervaring als organisatieadviseur bedacht hij een methode om de persoonlijke kwaliteiten van personen en teams vast te stellen. Begin jaren negentig schreef hij er het boek Bezieling en kwaliteit in organisaties over, dat een bestseller werd. Ofman geeft nu wereldwijd workshops over persoonlijke kwaliteiten en kernkwadranten, heeft via zijn organisatie enkele duizenden trainers opgeleid en zijn model komt terug in zowat elk managementboek en in elke bedrijfsopleiding.

TEST
Doe de test »

Ben je een klager?

Opvallend uitblinken

Wie aan de slag wil met zijn eigen kernkwadranten – alleen of met hulp van een coach – begint met bedenken wat zijn belangrijkste kwaliteiten zijn. ‘Dat zijn eigenschappen waarin je opvallend uitblinkt,’ zegt Ofman, ‘aangeboren kwaliteiten die je zó makkelijk afgaan dat je denkt dat iedereen ze heeft. Er bestaan honderden kernkwaliteiten, van daadkracht, humor en empathie tot zorgvuldigheid en zorgzaamheid.’
Bij elke kernkwaliteit die je bezit, krijg je automatisch drie cadeautjes. Het eerste is je valkuil, oftewel een doorgeschoten variant van je kernkwaliteit: ‘te veel van het goede’. Zo kan de kernkwaliteit ‘flexibiliteit’ doorschieten naar ‘wispelturigheid’ of ‘met alle winden meedraaien’. En iemand die zorgvuldig is, kan in doorgeschoten vorm pietluttig worden. ‘Zo’n valkuil of zwakte hoort onlosmakelijk bij de kwaliteit; je hebt het maar te accepteren’, aldus Ofman.
Het tweede cadeautje is je uitdaging. Die is het tegenovergestelde van je valkuil. Een daadkrachtig iemand heeft meestal als valkuil drammerigheid. De tegenovergestelde eigenschappen van drammerigheid zijn geduld en terughoudendheid. Het is dan voor een daadkrachtige persoon de uitdaging om te proberen wat geduldiger en terughoudender te reageren.
Tot slot het derde cadeautje: je allergie. Volgens Ofmans model zijn mensen allergisch voor een teveel van hun eigen uitdaging. Een daadkrachtig iemand, die als valkuil drammerigheid heeft en als uitdaging geduld, zal zich vreselijk ergeren als hij stuit op een teveel aan geduld – namelijk passiviteit. En door die allergie schiet hij in zijn valkuil: de daadkrachtige persoon reageert op passiviteit met drammerigheid.

Naar jezelf kijken

Je kunt ook op een andere manier een kernkwadrant maken; namelijk door je ergernis als uitgangspunt te nemen.
Stel, je ergert je aan een vriendin die steevast afspraken last-minute afzegt. Bedenk dan eerst waar je je precies aan ergert. Je vindt haar achteloos, of onberekenbaar? Dan is dat je allergie. Vervolgens kun je gaan nadenken over wat dat zegt over je eigen kwaliteiten. Je komt dan bijvoorbeeld uit bij betrouwbaarheid – omdat je zelf altijd precies op tijd komt.
Denk je wat verder door, dan zie je wat er gebeurt als die kwaliteit doorschiet: je wordt er star van – en die starheid maakt dat je je zo ergert aan je vriendin. Op deze manier zegt je allergie iets over jezelf. Dat is je valkuil. Vervolgens wordt je uitdaging: proberen met meer souplesse te reageren. Door er zo over te denken maak je van de ander als het ware je leermeester, zegt Ofman. En die houding leidt er dan weer toe dat je milder in je oordeel wordt over de ander, waardoor je vriendin je minder irriteert.
Met dit model kun je niet alleen meer inzicht krijgen in je allergieën en waar die vandaan komen, maar ook de kwaliteiten leren zien van mensen aan wie je je ergert. Je ziet bijvoorbeeld opeens helder in dat je bemoeizieke buurvrouw eigenlijk ook een heel zorgzaam iemand is. Zorgzaamheid is dan haar kernkwaliteit, en bemoeiziek de doorgeslagen vorm of schaduwkant ervan. Of je beseft dat die negatief ingestelde collega wel heel goed is in het inschatten van mogelijke obstakels, zodat die op tijd weggeruimd kunnen worden.
‘Het is niet altijd makkelijk om andermans kernkwaliteiten te zien, vooral als je er veel last van hebt,’ zegt Daniel Ofman daarover. ‘Maar realiseer je dat ze er altijd zijn.’

In balans

De inzichten die je via deze aanpak opdoet over je kwaliteiten en bijbehorende valkuilen en allergieën, én die van anderen, kunnen je helpen om milder om te gaan met je ergernissen. Maar ook het ontwikkelen van je uitdaging draagt daar volgens Ofman aan bij. Dat werkt zo: als je heel daadkrachtig bent, is ongeduld meestal je valkuil, en geduldiger worden je uitdaging. Wanneer je dat weet van jezelf kun je daar rekening mee houden, en je best doen om geduldiger te reageren. En misschien word je gaandeweg dan ook iets geduldiger.
Andermans passiviteit – de doorgeschoten vorm van geduld – zal dan niet meer zo’n rode vlag voor je zijn. En je bent zelf als mens ook meer in balans. Uiteindelijk kun je in allerlei situaties misschien zowel je kernkwaliteit als je uitdaging aanspreken. Dan lukt het je als empathische persoon bijvoorbeeld om in een lastig gesprek met een collega tegelijk inlevend en assertief te zijn.

Hulp bij persoonlijke groei

Volgens Ofman is op deze manier naar jezelf kijken een basis voor persoonlijke groei, en iets waarmee je een leven lang bezig kunt zijn. Je zult er allereerst meer door gaan relativeren. ‘Je realiseert je dat mensen sterktes en zwaktes hebben, dat niemand perfect is en dat dat ook helemaal niet hoeft. Mijn worsteling is toevallig een andere dan de jouwe, maar daarmee zijn wij niet beter of slechter dan de ander. Dat resulteert in meer respect voor diversiteit en in een liefdevollere houding naar anderen en jezelf.’
Ten tweede leidt het ertoe dat je jezelf beter gaat accepteren. Je leert dat je valkuil verbonden is met je kwaliteit en dat ze niet zonder elkaar kunnen bestaan. Dat aanvaarden van jezelf in al je onvolmaaktheid maakt dat je ook anderen laat zijn wie ze zijn; dat gaat dan automatisch. In die zin is jezelf kennen en accepteren een van de grootste bijdragen die je aan de wereld kunt leveren, zegt Ofman.
Je nooit meer ergeren, dat is natuurlijk een utopie. En dat belooft Ofman ook niet met zijn aanpak. Maar je kunt wel leren om met een glimlach naar je irritatie te kijken, en daardoor haal je de angel eruit. ‘Zelf ga ik ook nog regelmatig uit de bocht,’ zegt hij. ‘Ik ken niemand die immuun is voor irritaties. Maar ik houd me vast aan wat een wijze leraar ooit zei: “Ik ben voortdurend in onbalans, maar ik herstel zo snel dat niemand het in de gaten heeft.” Dat is precies waar het om gaat: snel zien dat je allergie getriggerd wordt. Het lukt me steeds beter om daar rustiger in te blijven en om niet reactief in mijn valkuil te schieten. Ik laat de allergie er gewoon zijn, zonder me schuldig te voelen of eindeloos te gaan analyseren. En dat maakt van mij een steeds gelukkiger mens.’

Zo voel je je prettiger in lastige sociale situaties

Meer weten?
Daniel Ofman, Hé, ik daar…?! Ontdek en ontwikkel je persoonlijke kernkwaliteiten met het kernkwadrant, Servire, € 25
Daniel Ofman, Het kernkwadrantenspel, met 128 kaarten en een speelbord, € 27,99, www.corequality.nl
Bert van Dijk, Relaxed omgaan met lastige types, € 12,95; Beïnvloed anderen, begin bij jezelf, € 24,95; uitgeverij Thema

Bronnen o.a.: C. Miller, Social allergens, Wiley Online Library, 2015 / M. Cunningham e.a., Social allergens and the reactions that they produce (…), in: R. M. Kowalski, Aversive interpersonal behaviors, Plenum Press, 1997

auteur

Sarina Wijnen

» profiel van Sarina Wijnen

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

‘Ik ben een zondagskind’

Jan Mulder (1945) is ex-profvoetballer, commentator, auteur en columnist. Momenteel is hij vooral be...
Lees verder
Artikel

‘Ik ben een zondagskind’

Jan Mulder (1945) is ex-profvoetballer, commentator, auteur en columnist. Momenteel is hij vooral be...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Column

Wanneer verwen je kinderen te veel?

Steven Pont schrijft columns en boeken over opvoeding, het gezin en de ontwikkeling van kinderen. Ki...
Lees verder
Column

Wanneer verwen je kinderen te veel?

Steven Pont schrijft columns en boeken over opvoeding, het gezin en de ontwikkeling van kinderen. Ki...
Lees verder
Advies

Zal ik een time-out nemen?

Kun je slecht tegen bazige mensen? Erger je je aan die vriendin die afspraken steeds op het laatste ...
Lees verder
Advies

Fantaseer ik te veel?

Kun je slecht tegen bazige mensen? Erger je je aan die vriendin die afspraken steeds op het laatste ...
Lees verder
Advies

Ik vermijd situaties waarin ik kan falen

Kun je slecht tegen bazige mensen? Erger je je aan die vriendin die afspraken steeds op het laatste ...
Lees verder
Artikel

Checklist: Dit heb je nodig voor een tevreden leven

Met dit zelfonderzoek, opgesteld door Remo Largo, ga je op zoek naar de ‘fits’ en ‘misfits’ ...
Lees verder
Verhaal

Feedback is een cadeautje

We vinden weinig zo moeilijk als anderen wijzen op fouten of aanspreken op storend gedrag. Terwijl f...
Lees verder
Artikel

De (on)veranderlijke mens

Op oude foto's zie je al een glimp van de persoon die je later zult worden. Maar zit dat er ook echt...
Lees verder