Geen kwaad woord

Ik kan twee redenen bedenken. De eerste is: mensen die dood zijn, kunnen zich niet meer verdedigen. Dus we dénken nog wel aan hun zwak- en onhebbelijkheden, maar we houden dat voor ons, want ze kunnen niks terugzeggen. Een andere verklaring is dat we echt anders gaan denken en voelen over doden, doordat ze geen […]

Ik kan twee redenen bedenken. De eerste is: mensen die dood zijn, kunnen zich niet meer verdedigen. Dus we dénken nog wel aan hun zwak- en onhebbelijkheden, maar we houden dat voor ons, want ze kunnen niks terugzeggen.

Een andere verklaring is dat we echt anders gaan denken en voelen over doden, doordat ze geen kwaad meer kunnen. Dit heeft te maken met twee algemene beoordelingsdimensies die we gebruiken bij het waarnemen van anderen, The Big Two* genoemd. De eerste heet ‘liking’ en gaat over hoe aardig, warm en eerlijk mensen zijn, of ze goede bedoelingen hebben en of je graag in hun gezelschap wilt zijn. De tweede dimensie verwijst naar wat mensen kúnnen en wordt ‘power’ genoemd: hun kwaliteiten en vermogens, kracht en dominantie.

In het algemeen zorgt een hoge score op power ervoor dat iemands liking meer impact heeft, ten goede of ten kwade**: iemand die aardig en warm is en ook nog sterk en bekwaam, zien we als extra aardig vergeleken met een lief doetje dat niks kan en niks durft. En iemand die koud en vijandig is en ook nog sterk en bekwaam, zien we als nóg onaardiger en immoreler dan een koude loser die weliswaar lelijke bedoelingen heeft maar geen enkel talent om iets voor elkaar te krijgen.

Een wezenlijk kenmerk van dood is dat iemands power dramatisch zakt – tot nul, in feite. Dood kun je niks meer uitrichten. Dus als mensen tijdens hun leven soms onaangenaam waren – te dominant, agressief, brutaal, grof – worden de implicaties daarvan drastisch verminderd à la minute dat ze sterven. Dan kunnen ze geen kwaad meer. Dán kunnen we opeens mild en met compassie kijken naar hun zwak¬heden en hun worsteling met de wereld.

Dat kan een rare discrepantie geven tussen hoe we over mensen praten tijdens hun leven – bijvoorbeeld roddelend, als ze er niet bij zijn – en na hun dood – als ze er ook niet bij zijn. Tja, moeten we dan na hun dood onze kritische of smalende woorden maar gewoon blijven uiten, om in stijl te blijven? Nee, ik heb een beter idee.

We nemen een voorschotje op de dood en de positieve kanten daarvan. Laten we bij alle mensen om ons heen ons voorstellen dat ze er op zeker moment niet meer zijn; met ze omgaan alsof ze nog maar een paar maanden te leven hebben. Dat haalt de scherpe kantjes van hun onhebbelijkheden af. Net zoals wanneer je je voorstelt dat je zelf nog maar kort te leven hebt, maakt het dat je beter ziet waar het echt om gaat, je aandacht richt op de dingen die ertoe doen. Op die manier kunnen we met mildheid naar anderen kijken, onze liefde tonen, lovend en waarderend over ze spreken, stilstaan bij wat ze voor ons betekenen. Eeuwig zonde daarmee te wachten tot ze dood zijn.

Bronnen:
* T. Fiske, A. Cuddy, P. Glick, Universal dimensions of social cognition: Warmth, then competence, Trends in Cognitive Sciences, 2007
** R. Vonk, Negativity and potency effects in impression formation, European Journal of Social Psychology, 1996

auteur

Roos Vonk

Roos Vonk verwondert zich graag over menselijke eigenaardigheden. In haar column voor Psychologie Magazine schrijft ze over de psychologie van het dagelijks leven. Ze doet dat door persoonlijke ervaringen en observaties te verbinden aan wetenschappelijke theorieën en onderzoeksresultaten.

» profiel van Roos Vonk

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

Snel gekwetst?

‘Ik ben een gevoelig persoon.’ ‘Ik raak gepikeerd als iemand mij pest.’ Herk...
Lees verder
Column

Geen kwaad woord

Ik kan twee redenen bedenken. De eerste is: mensen die dood zijn, kunnen zich niet meer verdedigen. ...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Column

Column Roos Vonk: waarom we niet moeten streven naar geluk

Bij lezingen geef ik deelnemers weleens opdracht om te bedenken wat hun belangrijkste waarden zijn ...
Lees verder
Column

Geen kwaad woord

Ik kan twee redenen bedenken. De eerste is: mensen die dood zijn, kunnen zich niet meer verdedigen. ...
Lees verder
Interview

Meral Polat: ‘Ik wil niet alleen maar aan verwachtinge...

Door haar rol in De luizenmoeder weet iedereen opeens wie ze is. Maar dat is niet waar Meral Polat (...
Lees verder
Artikel

Een persoonlijkheidsanalyse: 107 vragen, te beantwoorden doo...

Elke maand doet Psychologie Magazine een training op het gebied van persoonlijke ontwikkeling. Anne ...
Lees verder
Interview

Overlevers: ‘De nacht dat hij stierf, verloor ik mijn drom...

Hoe ga je verder als niets ooit nog hetzelfde zal zijn? Monique Smeets (45) verloor vier jaar gelede...
Lees verder
Artikel

7 tekenen dat je slimmer bent dan gemiddeld

Natuurlijk zijn niet alle intelligente mensen hetzelfde. Toch blijken sommige persoonstrekjes opvall...
Lees verder
Advies

Ik heb nare herinneringen aan mijn overleden broer

Toen ik 12 was, overleed mijn 14-jarige broer door een ongeval. Hij had leer- en gedragsproblemen en...
Lees verder
Test

Wat zegt je persoonlijkheid over je interieur?

Ambitieuze mensen hebben een netter huis; kaarsen, kleurpotloden en landkaarten wijzen op een open g...
Lees verder