Vraag aan ouders wat ze liever hebben, dat hun kind op school gepest wordt of slecht presteert, dan kiest het overgrote deel voor het laatste. Vraag je ze vervolgens of ze hun kind liever zouden zien in de rol van pestslachtoffer of van pestkop, dan kiezen ze, hoezeer ook tegen hun zin, waarschijnlijk voor pestkop. Niets erger dan gepest en buitengesloten worden: het kan tot groot psychisch leed en zelfs zelfmoord leiden. Pesten is van alle tijden en niet alleen voorbehouden aan mensen: ook op de apenrots is pesten schering en inslag. Maar waarom eigenlijk? Wat is het nut van pesten?

Dit soort vragen vormt de kern van het werk van evolutionair psycholoog Mark van Vugt: het traceren van ons gedrag naar de functie die het in de menselijke evolutie heeft gehad. Omdat die evolutie voor 99 procent heeft plaatsgevonden toen we in kleine groepjes jagers/verzamelaars over de Afrikaanse savanne zwierven, is het niet verwonderlijk, schrijft Van Vugt ‘dat ons mensenlichaam en -brein uitstekend is aangepast aan die context en dus niet aan die 1 procent die erna kwam.’ Het wemelt kortom van de evolutionaire mismatches: gedragingen die ooit zinvol waren, maar nu vooral lastig zijn. Zo pesten we al sinds het stenen tijdperk om onze dominantie, en daarmee populariteit, te onderstrepen – en zo een grotere kans op voortplanting te hebben – maar vinden we tegenwoordig de kosten daarvan voor de slachtoffers veel te hoog.

Lucy, Darwin en Lady Gaga is een verzameling van korte stukjes over evolutionaire restanten en mismatches. Wanneer we de oorsprong van hinderlijk gedrag beter begrijpen, kunnen we het ook beter aanpakken: de pester die hoopt zijn populariteit te verhogen, moet duidelijk gemaakt worden dat pesten allesbehalve cool is.
Van Vugt graaft niet diep, maar eindigt elk stukje met een literatuurverwijzing. Zijn boek is dan ook vooral een vlot geschreven en onderhoudende grabbelton van weetjes waarmee we ons eigen en andermans gedrag beter kunnen begrijpen.

Mark van Vugt, Lucy, Darwin en Lady Gaga. Hoe de evolutie onze kijk op de wereld verdiept, Lev., € 20,99