Delen of delegeren/Wie doet wat in het huishouden?

In het hedendaagse gezin is moeder wat tijd betreft niet zwaarder belast dan vader; gemiddeld houden fulltime werkende vaders zelfs iets minder vrije tijd voor zichzelf over dan hun vrouwelijke partners. Toch zijn er nog maar heel weinig mannen die thuis daadwerkelijk poetsen en boenen. De verdeling van het huishoudelijke werk geschiedt veelal langs traditionele weg: zij wast, strijkt en doet het elementaire schoonmaakwerk, hij neemt de reparaties, de auto, de tuin en het vuilnis voor zijn rekening.

Mannen zijn nog altijd op hun hoede voor de dweil. En vrouwen vinden het nog altijd moeilijk de eindverantwoordelijkheid uit handen te geven. Als beiden het erover eens zijn, hoeft dat geen probleem te geven. Maar er zit een addertje onder het gras: de ‘vrouwelijke’ taken bezorgen een toch al druk bezette, werkende vrouw meer stress dan de ‘mannelijke’ taken haar partner.

Saaie klussen zijn voor de vrouw

‘Mannen willen, om het even zwart-wit te stellen, liever geen trage, saaie, ondankbare klusjes doen aan de onderzijde van de prestatie-piramide,’ schreef ik in 1995 in het boek Werk en Moederschap. Dit commentaar was gebaseerd op de uitkomsten van een enquête in het tijdschrift VB Magazine, getiteld: Wat Doet Hij? We vroegen lezeressen om aan te geven welke huishoudelijke taken tot hun vaste takenpakket behoorden, en welke meestal of altijd door hun mannelijke partner werden verricht. Het leverde de volgende dubbele top-vijf op.

Zij doet 1. de was, 2. de boodschappen, 3. koken, 4. strijken, 5. schoonmaken.

Hij doet: 1. klussen in huis, 2. koken, 3. boodschappen, 4. vuilnis, kattenbak, 5. de tuin.

Het was maar een kleine enquête, beantwoord door een zelf-geselecteerd lezerspubliek, zeker niet representatief voor de Nederlandse bevolking in zijn geheel – hooguit illustratief voor een groep

hoogopgeleide tweeverdieners met vooruitstrevende opvattingen. Maar onlangs hielden twee Amerikaanse wetenschappers, R.C. Barnett van Radcliffe College en Y.C. Shen van Harvard University, een onderzoek onder 264 tweeverdienende echtparen in Boston en hun bevindingen komen overeen met onze top-vijf.

De mannen verrichten thuis vooral werk dat niet op vaste tijden hoeft te worden gedaan: per week besteden zij 7,7 uur aan reparaties, onderhoud van de auto en de tuin, terwijl vrouwen daar maar drie uur per week aan besteden. Daarentegen kosten de dagelijks terugkerende, dwingende taken zoals wassen, opruimen en koken vrouwen 20,4 uur en mannen twaalf uur per week. Dit is wat men noemt ‘lage-controle-arbeid’: het moet gebeuren, het moet op een bepaalde tijd gebeuren en je hebt maar weinig vrijheid in de manier waarop je de taak invult. Juist deze lage-controle-arbeid blijkt stress op te leveren. Hoge-controle-arbeid, waarbij je zelf bepaalt hoe en wanneer je doet wat je moet doen, levert beduidend minder stress op. Uit het onderzoek van Barnett en Shen bleek zelfs dat het stress-effect van de lage-controle-arbeid minder groot is wanneer iemand daarnaast ook veel hoge-controle-arbeid verricht.

Koken en boodschappen zijn voor de man

In de top-vijf van de VB-enquête valt op dat moderne Nederlandse mee-zorgende mannen relatief vaak koken en boodschappen doen.

In emancipatie-opzicht is dat reële winst te noemen. Een lezeres schreef bijna verontschuldigend dat de taken bij haar thuis traditioneel verdeeld waren, ‘maar hij kookt altijd, en dat is toch wel roldoorbrekend.’ Binnen de groep VB-lezeressen en hun aanhang was het echter juist rolbevestigend: koken stond immers nummer twee op het lijstje voor mannen en nummer drie voor vrouwen.

Het is opmerkelijk dat zich emanciperende mannen blijkbaar het eerst afkomen op dit onderdeel van het huishouden. Van alle dagelijks terugkerende taken is koken en boodschappen doen toch wel de taak met de hoogste controlefactor. Degene die kookt, heeft meestal ook grote invloed op keuze, bereidingswijze en tijdstip van de maaltijden. Je kunt veel meer creativiteit en variatie leggen in het verzorgen van het eten dan bijvoorbeeld in het verzorgen van de was of het boenen van de keukenvloer. De bekende Amerikaanse sociologe Arlie Hochschild, die veel onderzoek gedaan heeft naar de verdeling van taken thuis, vertelt in haar boek De Late Dienst over een man die haar staande hield in een hotel-lobby en uitriep: ‘Ik kook bij ons thuis! Maar mijn vrouw is daar helemaal niet blij mee. Ze denkt dat ik kook omdat ik wil bepalen wat er gegeten wordt… Want ik houd van vis en zij niet.’

Blijkbaar hebben mannen de neiging om telkens de arbeid met de hoogste controlefactor naar zich toe te trekken en bewust of onbewust roept dat verzet in vrouwen op.

Graag op mijn eigen manier

Dit fenomeen verklaart ongetwijfeld ook waarom opvallend veel vrouwen zo weinig happig zijn om de eindverantwoordelijkheid thuis uit handen te geven. Mannen klagen daar wel eens over: ze willen zeker wel meer de handen uit de mouwen steken thuis, maar dat zouden ze graag op hun eigen manier willen doen. Dikwijls stuiten ze op een onzichtbare muur van onwil en afkeuring bij hun vrouwelijke partners. Die willen wel meer mannelijke inbreng in het huishouden, maar dat mag niet ontaarden in andere methodes, nieuwe regels of alternatieve (mannelijke) opvattingen over hygiëne, orde en netheid. Begrijpelijk. Want als je die eindverantwoordelijkheid – lees controle – uit handen geeft en vervolgens achterblijft met het merendeel van de saaie, dagelijks terugkerende en weinig dankbare klussen in je takenpakket, verlies je te veel je greep op het leven thuis. Het is duidelijk dat dit eentonige en weinig creatieve werk tot stress leidt.

Er speelt nog een ander aspect: de angst van mannen en vrouwen dat een man minder mannelijk wordt door het doen van nederig huishoudelijk werk. Mannen van nu hebben het niet makkelijk wat dat betreft – aan de ene kant knaagt het besef dat ze het niet meer kunnen maken om hun vrouwelijke partner met de huishoudboel op te zadelen; aan de andere kant ligt het gevreesde predikaat van ‘watje’ op de loer. De situatie roept om een mentaliteitsverandering: huishoudelijk werk en zorg in de brede zin moeten een sekse-neutrale status krijgen. Met het verplicht stellen van het vak ‘Verzorging’ voor jongens en meisjes in de basisvorming, de eerste drie jaar van de middelbare school, is een belangrijke stap gezet.

Hoe bereid je jongens voor op een actievere en eerlijker deelname aan de zorgtaken?

Jongens en zorg

‘Om meisjes te emanciperen kun je ze direct aanspreken en wijzen op de verrijking die het oplevert,’ zegt Mick Hansen, onderwijskundig medewerker aan het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum en uitvoerder van het project ‘Jongens en Zorg’. ‘Maar als je jongens wilt emanciperen, moet je gebruik maken van de context van de groep. Kwaliteiten die traditioneel vrouwelijk heten zoals zorgzaamheid, zijn op die leeftijd bedreigend voor jongens. Om boud te stellen dat ze moeten werken aan zorg, voor zichzelf, voor de ander en voor hun omgeving, wekt weerstand op. Je moet ze dus in discussie brengen met de meiden, zodat ze die als klankbord hebben. Die meisjes hebben een ander toekomstbeeld dan het traditionele, waarbij de zorg automatisch aan de vrouwelijke partner toevalt; en met die meisjes hebben ze zich te verstaan.’

Met andere woorden: jongens moeten van meisjes horen dat ze geen aantrekkelijke partners zijn zolang ze er traditionele opvattingen over zorg op na houden. Dit komt overeen met de bevindingen van psycholoog Vincent Duindam, die een groep van 180 meezorgende vaders onderzocht. Bij veel mannen bleek hun partner een beslissende invloed te hebben gehad op de keuze voor het betrokken vaderschap.

Het project ‘Jongens en Zorg’ was een initiatief van Vrouwenkontakt (Emancipatiebureau Basisvorming/VBO), gestart in 1992 met subsidie van het Ministerie van Onderwijs en Emancipatiebeleid en is inmiddels afgerond. Dat het geen overbodige luxe is om speciale aandacht aan jongens te besteden waar het zorg en de voorbereiding op zorgtaken betreft, bewezen de uitkomsten van een Nibud-onderzoek uit 1992. Er blijkt een flinke discrepantie te bestaan in de toekomstverwachtingen van jongens en meisjes ten aanzien van de verdeling van betaalde arbeid en huishoudelijke taken. De helft van alle jongens vindt nog altijd dat hun toekomstige partner het huishouden maar voor haar rekening moet nemen, terwijl van de meisjes niet meer dan een kwart zich bereid verklaart het huishouden later alleen te doen. ‘We kunnen hieruit concluderen dat jongens meer realiteitszin moet worden aangeleerd,’ schrijft sociologe Marianne Grünell in haar boek Mannen die zorgen zijn de kerels van morgen, ‘het ‘kostwinner-thuisvrouwmodel’ is ‘uit’ onder de meisjes.’

‘We moeten toe naar een zorg-ethiek en zelfs een zorg-politiek,’ vindt Mick Hansen. ‘Zorg moet een belangrijk thema worden in onze maatschappij. Zorg is sekse-neutraal. Het is niet meer nodig om je traditioneel seksespecifiek te gedragen – voor mannen is het zelfs ziekmakend. Typisch machogedrag is risicovol – veel roken, te hard rijden, vaak over je grenzen heengaan om die mannelijke drive te bevredigen. Dat houd je vol tot je eerste hartinfarct. Komende generaties kunnen daar veel relaxter mee omgaan. Op scholen laten we leerlingen praten en nadenken over de keuzes die ze gaan maken. Jongens winnen er alleen maar bij als ze zich richten op zorg en dat kunnen ze leren inzien. De verdeling van tijd is een belangrijk punt in deze maatschappij; die verdeling heeft alles met zorg te maken.’

Eerlijke zullen we alles delen: zij de was en hij de tuin? De weg naar een rechtvaardige verdeling van onbetaalde arbeid zit vol valkuilen.

auteur

Lisette Thooft

» profiel van Lisette Thooft

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Nederlandse vrouwen zijn te mannelijk

In het hedendaagse gezin is moeder wat tijd betreft niet zwaarder belast dan vader; gemiddeld houden...
Lees verder
Artikel

Delen of delegeren/Wie doet wat in het huishouden?

In het hedendaagse gezin is moeder wat tijd betreft niet zwaarder belast dan vader; gemiddeld houden...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Kort

Parental burn-out: opgebrande ouders door opvoedstress

Ontploffen of in huilen uitbarsten als je kind zeurt, constant moe zijn en je mislukt voelen in je r...
Lees verder
Kort

Parental burn-out: opgebrande ouders door opvoedstress

Ontploffen of in huilen uitbarsten als je kind zeurt, constant moe zijn en je mislukt voelen in je r...
Lees verder
Kort

Hormoonspiegel verklaart sekseverschillen

In het hedendaagse gezin is moeder wat tijd betreft niet zwaarder belast dan vader; gemiddeld houden...
Lees verder
Kort

Vrouwen zijn minder boos dan mannen

In het hedendaagse gezin is moeder wat tijd betreft niet zwaarder belast dan vader; gemiddeld houden...
Lees verder
Artikel

Altijd alles kwijt? 4 redenen waarom je nooit iets kunt vind...

Ben jij vaak je sleutels kwijt? Of zoek je je wéér suf naar je portemonnee? Je bent niet de enige ...
Lees verder
Artikel

Het geschenk van Aafke Komter

Het werk van Aafke Komter geniet grote publieke belangstelling, maar dat is volgens haar eerder het ...
Lees verder
Kort

Vrouwen zijn jonger van geest

De hersenen van vrouwen zijn bijna vier jaar jonger dan die van mannen van dezelfde leeftijd. Tenmin...
Lees verder
Artikel

Erotiek aan de top

Mannen met macht hebben seksuele aantrekkingskracht op vrouwen, niet alleen in hun privé-leven, maa...
Lees verder