De vraag

Mijn zoon van twaalf is bang ’s nachts

Misschien heb ik niet het ‘goede’ soort probleem, maar ik stel mijn vraag toch maar. Mijn zoon van twaalf is nog steeds bang dat er ’s nachts inbrekers komen of dat het huis afbrandt. Hij vindt het eng om alleen naar boven te gaan. Terwijl het echt niet een bang uitgevallen jongen is!

Hij weet heel goed dat zijn angst ongegrond is, maar toch. Hij schuift ’s avonds het douchegordijn opzij en kijkt onder z’n bed…. Hij wil zelf graag van deze angst af. Hij voelt zich ook wel een beetje belachelijk dat hij nog steeds bang is voor inbrekers en brand, enzovoorts.

Zelf heb ik ‘m natuurlijk gerustgesteld, het risico op dit soort gebeurtenissen gerelativeerd enzovoort. Nog nooit is ons overigens zoiets overkomen. Heeft u een gouden tip om mijn zoon van deze angst af te helpen?

Het advies

Expert

Ad de Jongh

Angst en trauma

Bang zijn voor inbrekers of brand etc. is een heel vervelend probleem, vooral als je niet weet waar die angst vandaan komt.

Waar angst vandaan komt

In feite ontstaan de meeste angsten door een wisselwerking tussen (genetische) kwetsbaarheden en bepaalde life events. Die life events zijn betekenisvolle leerervaringen, die hun sporen in iemands geheugennetwerk hebben achtergelaten.

Dergelijke ‘traumatische ervaringen’ zijn te herkennen aan het feit dat wanneer de herinnering aan deze gebeurtenis als een filmpje in het hoofd wordt opgeroepen, het nog steeds leidt tot emotionele spanning. Maar wat jouw zoon betreft begrijp ik dat er zich bij jullie thuis zelf nooit een inbraak of een brand heeft voorgedaan.

Angst via overdracht

Als je niet zelf een akelige ervaring hebt meegemaakt, kan angst alsnog ontstaan via een andere ‘route’, namelijk een indringend voorbeeld. Een kind kan bijvoorbeeld na het zien van een brand bij de buren zijn of haar conclusies uittrekken over hoe gevaarlijk zoiets kan zijn als dat henzelf zou overkomen.

Een meer algemene route waarlangs het ontstaan van angst zich kan voltrekken is via overdracht van negatieve en bedreigende informatie. Soms gebeurt dit door het aanhoren van (overdreven) verhalen van anderen. Ook via tv en films komt veel bedreigende informatie de huiskamer binnen.

Bijvoorbeeld een enge film over een inbreker die bij mensen naar binnen gaat, en daarna brand sticht om zijn sporen uit te wissen. Bij kinderen zullen dat vaak de voorbeelden zijn waarvan de beelden in hun hoofd een eigen leven gaan leiden, wat maakt dat ze vervolgens bang worden dat inbrekers de volgende keer hún huis binnen zullen dringen bijvoorbeeld.

Af van die angst: twee opties

Maar hoe kom je er weer vanaf? Grofweg zijn er twee wegen.

De eerste is een stapsgewijs oefenprogramma. Daarbij leert de persoon proefondervindelijk dat de situatie niet zo gevaarlijk is als hij of zij denkt. Iemand met een angst voor honden leert bijvoorbeeld eerst een klein hondje te benaderen en aaien. Als dat goed bevalt kan hij gaan oefenen met een grotere hond. De veronderstelde ramp van bijvoorbeeld gebeten worden doet zich niet voor, dat zou de intensiteit van de angst moeten verminderen.

In het voorbeeld van jouw zoon gebeurt dit laatste in feite al. Hij gaat naar boven en checkt zijn omgeving door onder het bed te kijken. Hij stelt vast dat het eigenlijk ongevaarlijk is. In feite zou dat hem moeten geruststellen. Bij de meeste mensen werkt dat ook zo, maar omdat dat bij jouw zoon niet het geval is, denk ik dat een dergelijk gedragstherapeutisch stapsgewijs oefenprogramma (ook wel ‘exposure in vivo’ genoemd) onvoldoende succesvol zal zijn.

De vraag is wat bij hem de angst aanstuurt, ondanks de geruststelling die hij ondervindt. Als je dat weet zou dat weleens de opening naar de tweede behandeloptie kunnen zijn. Want als de angst is ontstaan door een indringend voorbeeld of een enge film, is het mogelijk de mentale representatie daarvan (het filmpje in zijn hoofd) zodanig te verzwakken dat de angst vermindert of verdwijnt. Een behandeling als EMDR is dat geval een optie. Check emdr.nl of lees eerdere artikelen in Psychologie Magazine.

Verwijzing voor een diagnostisch onderzoek

Ik denk dat het sowieso verstandig is een psycholoog of psychiater te raadplegen om een nader diagnostisch onderzoek te doen. Een verwijzing verloopt via de huisarts. Er zijn namelijk ook andere psychische ziektebeelden die deze angst kunnen veroorzaken, zoals een obsessieve-compulsieve stoornis. Die ziektebeelden vereisen een andere behandelaanpak – soms in combinatie met medicatie. Omdat jouw zoon – en waarschijnlijk ook de andere gezinsleden – lijdt onder deze angst lijkt dit mij zeker de moeite waard.

Veel succes!

Meer weten over dit thema? Bekijk Angst
Deel dit artikel:
17 oktober 2008 | Laatst gewijzigd op 20 september 2020

Lees ook deze artikelen

Stress op jonge leefijd: als je kind elke dag buikpijn heeft
Artikel

Stress op jonge leefijd: als je kind elke dag buikpijn heeft

Schoolkinderen hebben steeds vaker stressklachten. Een nieuw lesprogramma moet ze ontspanningstechnieken bijbrengen. En: wat maakt...
Waarom we altijd loyaal blijven aan onze ouders
Branded content

Waarom we altijd loyaal blijven aan onze ouders

‘Jongens huilen niet.’ Of: ‘Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.’ In iedere familie worden dit soort waarden en ove...
36 vragen voor je partner voor meer intimiteit
Artikel

36 vragen voor je partner voor meer intimiteit

Hoe word je verliefd op iemand? Het Amerikaanse psychologenechtpaar Arthur en Elaine Aron wilde weten of twee vreemden sneller een...
36 vragen voor je partner voor meer intimiteit
Artikel

36 vragen voor je partner voor meer intimiteit

Hoe word je verliefd op iemand? Het Amerikaanse psychologenechtpaar Arthur en Elaine Aron wilde weten of twee vreemden sneller een...
Liegen over Sinterklaas, kan dat wel?
Artikel

Liegen over Sinterklaas, kan dat wel?

Al honderden jaren wordt het sinterklaasfeest in Nederland gevierd. Maar is dit feest opvoedkundig gezien wel verantwoord? Veel ki...
Bij de coach: ‘Wat was je passie toen je 10 was?’
Artikel

Bij de coach: ‘Wat was je passie toen je 10 was?’

Door de juiste vragen te stellen, helpt een coach cliënten verder in hun ontwikkeling. In deze aflevering vertelt coach Friso Von...
Je geslacht heeft niets te maken met je rekenkunsten
Kort

Je geslacht heeft niets te maken met je rekenkunsten

Het hardnekkige vooroordeel dat meisjes geen ‘bèta’s’ zijn, is al vaker door wetenschappers ontkracht.
Hoe sturend moeten we zijn?
Advies

Hoe sturend moeten we zijn?

Onze zoon wil op de havo een profiel kiezen met vakken waar hij niet goed in is, ‘omdat ik er dan beter in word’. Wij hebben e...
De invloed van je jeugd
Artikel

De invloed van je jeugd

De dingen die we al heel jong meemaken kunnen later nog steeds invloed hebben. Op ons gevoelsleven, relaties, de liefde, zelfs op ...
Hoe stimuleer ik de zelfstandigheid van mijn peuter?
Advies

Hoe stimuleer ik de zelfstandigheid van mijn peuter?

Mijn 2-jarige dochtertje hangt erg aan mijn man en mij. Andere kinderen van haar leeftijd zie ik zelfstandig spelen in de speeltui...
7043