Het geritsel van bladeren, het zoemen van bijen, de buurvrouw die de heg knipt: het zijn omgevingsgeluiden die vaak overschreeuwd worden door ronkende motoren, ratelende rolkoffers, overvliegende vliegtuigen en rumoerige terrassen.

Zo vindt je hoofd rust

Stilte is goed voor je gezondheid, maar in de hedendaagse chaos is het niet altijd makkelijk om die ...

Lees verder

Tot het moment dat het openbare leven door corona onverwacht tot stilstand kwam, mensen zich terugtrokken in hun huizen en tuinen en er nauwelijks nog verkeer op de weg en in de lucht was. De lockdown, hoe triest de aanleiding ook was, zorgde voor een weldadige stilte.

Vlak voor de lockdown deed Psychologie Magazine onderzoek naar de behoefte aan stilte in Nederland. Half februari 2020 legden we een reeks stellingen voor aan 563 mensen, representatief voor alle Nederlanders. Hieruit bleek dat we snakten naar stilte. Een op de drie mensen zei meer stilte in zijn leven te willen – van de mensen tot 34 jaar was dat zelfs bijna de helft.

Driekwart van de mensen gaf aan van stilte te genieten en bijna even zoveel respondenten gebruikten momenten van stilte om na te denken. Ook interessant: 38 procent van de werknemers op kantoor miste stilte om zich te kunnen concentreren – in een kantoortuin zelfs 46 procent. Naast geluiden van collega’s hadden we vooral last van verkeer en van andere mensen op straat en in het openbaar vervoer.

Reallife-experiment

En toen werd het stil. Wat deed die plotselinge stilte met ons? Tijdens de intelligente lockdown, die bijna een reallife-experiment was, hebben veel mensen de verandering aan den lijve ondervonden. Daarom deden we begin juni opnieuw onderzoek.

Uit een online poll onder ruim 1300 volgers van Psychologie Magazine op social media (voornamelijk vrouwen van boven de 30, dus de uitkomsten zijn niet representatief voor heel Nederland) blijkt dat bijna iedereen – 93 procent – tijdens de lockdown inderdaad meer stilte ervoer dan anders. Bij vrijwel alle mensen die reageerden had dat invloed op hoe ze zich voelden.

Voor de meesten was dat positief: ze voelden zich rustiger en meer ontspannen, waren beter gehumeurd, konden zich beter concentreren en sliepen beter. Een kleinere groep vond de stilte minder prettig. Deze mensen voelden zich bijvoorbeeld afgesloten van de wereld of eenzamer. Toch wilde 90 procent de stilte na de lockdown graag vasthouden.

De cijfers bevestigen wat Tjeerd Andringa, universitair hoofddocent auditieve cognitie aan de Rijksuniversiteit Groningen, al wist. ‘Veel mensen zijn zich er niet van bewust dat ze verlangen naar stilte, maar als de stilte er ineens is, wordt dat als cadeautje gezien.

Normaal gesproken is er een constante achtergrondruis en verkeer aanwezig. Als die ruis opeens wegvalt, voelt dat als een verademing.’ Andringa vergelijkt het met het geluid van een airco. ‘Het gebrom filter je normaal gesproken weg, waardoor het nauwelijks opvalt. Maar op het moment dat de airco uitslaat, ervaar je opluchting: hè hè, eindelijk rust.’

Earopener

Geluiden die normaal verborgen zitten achter het verkeersgedruis kwamen tijdens de lockdown opeens naar voren. Stilte werkt dus als een soort ‘earopener’.  ‘Je akoestische omgeving wordt rijker,’ vertelt Andringa. ‘Je hoort vogels fluiten, het geneurie van een kind drie tuinen verder en je vangt flarden op van iemand die piano speelt.

Deze subtiele omgevingsgeluiden maken ons rustig. Het zijn indicatoren voor veiligheid. Als we vogels horen zingen en een kind horen lachen, krijgt ons brein een seintje dat de kust veilig is. Een evolutionair principe.’

Uit onze online poll over stiltebeleving tijdens de lockdown blijkt dat driekwart van de deelnemers meer natuurgeluiden, zoals fluitende vogels en ruisende wind, hoorde. Helaas hoorden sommige mensen ook ergerlijke geluiden beter. ‘Ik hoorde opeens de monotone brom van de fontein in de tuin van de buren, dat was me daarvoor nooit opgevallen,’ schrijft iemand. Klussende of (video)bellende buren en geluiden van andermans kinderen leidden vooral tot ergernis.

Terug naar ‘normaal’

‘Als het om ons heen weer lawaaiiger wordt, is het gezond om de stilte op te zoeken,’ vertelt Andringa. ‘Ons lichaam schakelt over in de “verzorgingsstand”: ons immuunsysteem wordt maximaal actief en er komt ruimte voor herstel. Stilte is dus goed voor onze gezondheid. Uit onderzoek weten we bijvoorbeeld dat mensen die op drukke plekken wonen meer risico lopen op hart- en vaatziekten.’

Maar ook onze psyche is gevoelig voor lawaai. In een studie onder buurtbewoners van zes grote Europese luchthavens bleek bijvoorbeeld dat een toename van 10 decibel al leidt tot meer gebruik van angstremmende medicatie. En een Duits onderzoek uit 2015 liet zien dat wonen in een buurt met veel autoverkeer de kans op depressieve symptomen met 25 procent vergroot.

Training

Mindfulness

  • Bewezen effectief!
  • Leer omgaan met stress
  • Krijg meer aandacht voor het nu
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Moet je je dus zorgen maken als je aan een drukke weg, winkelstraat of lawaaiige aanvliegroute woont? Nee, denkt Andringa. ‘Je kunt er prima leven als het verder een fijne plek is om te wonen en je het achtergrondgeluid goed kunt wegfilteren.

Maar niet iedereen lukt dat; mensen verschillen in hoe geluidsgevoelig ze zijn. ‘Het negeren van geluid – ook al ben je er goed in – kost ook energie. Als je op een drukke plek woont, is het extra belangrijk om de stiltemomenten die er zijn ook echt stil te houden – of ze bewust te creëren.’

Minimaal een kwartier per dag ‘stiltetijd’ maakt al verschil, denkt Andringa, maar ‘hoe meer hoe beter.’ Interessant genoeg blijkt uit het onderzoek naar stilte- en geluidsbeleving in Nederland, vóór corona uitgevoerd, dat vooral jongere mensen tussen de 18 en 34 jaar de stiltemomenten uit hun vingers laten glippen door dan muziek of een podcast op te zetten. En dat terwijl juist zij aangeven wél meer stilte in hun leven te willen.

Filtersysteem

Er is nog een reden om van stilte een prioriteit te maken: je hersenen kunnen uitrusten. Volgens de omgevingspsychologen Rachel en Stephen Kaplan zijn stille momenten een soort minivakantie voor het brein. Als we ons diep moeten concentreren op een moeilijke taak of door een drukke straat lopen, moeten we afleidende prikkels en geluiden voortdurend wegdrukken, wat heel vermoeiend is.

Zijn we in een stille, ontspannen omgeving, dan hoeft ons brein minder gericht te denken, de omgeving wordt in z’n geheel waargenomen zonder oordeel. Dat heet fascinatie. Er is dan aandacht voor andere dingen: de schoonheid van de omgeving, weggestopte gevoelens, diepere levensvragen.

En dat kan weer leiden tot persoonlijke groei. Of zoals de Amerikaanse schilder Mark Rothko het zo mooi zei: ‘Te midden van het rumoer van de wereld zijn er velen die snakken naar een handvol stilte. Een stilte waarin we kunnen wortelen en groeien.’

Stiltezoekers

Masseuse en meditatiedocent Martine Dol (46) had als kind al stilte nodig. Nu ze volwassen is, vraagt ze haar familie en vrienden om dat te respecteren. 

‘Ik vergelijk mezelf weleens met zo’n glazen sneeuwbol. Pas als ik de stilte opzoek, dwarrelt de sneeuw naar beneden. Als ik me terugtrek, voel ik na een paar minuten een diepe, serene rust. Die heb ik nodig om mijn drukke leven met een gezin, werk en familie aan te kunnen.

Mijn ouders hadden vroeger een dorpscafé. Om te ontsnappen aan die drukte liep ik vaak naar de kerk. Daar bad ik een rozenkrans, al waren we thuis niet heel gelovig. De behoefte aan stilte is daarna gegroeid. Nu ga ik regelmatig op stilteretraite en ook met vriendinnen spreek ik weleens af om samen stil te zijn. We hebben geen woorden nodig om verbinding te voelen. En daarna zijn onze gesprekken vaak dieper.

Bij het avondeten wil ik zo min mogelijk geluid. Ik kook met veel plezier en wil goed proeven wat er op mijn bord ligt. Als mijn man of 9-jarige zoon dan gaan vertellen over hun dag, is mijn aandacht weg. Praten en eten tegelijk werkt niet voor mij, dan raak ik geïrriteerd. Dat vinden de anderen soms lastig, want zij kunnen het wel. Daarom hebben we afspraken gemaakt: we beginnen in stilte en praten als het eten op is.

Ik heb een keer mijn verjaardag deels in stilte gevierd. Zo wilde ik mijn vrienden en familie laten voelen hoe fijn het is. Samen waren we twintig minuten stil. Later vertelden mijn ouders dat ze het mooi vonden. Niet iedereen kwam overigens naar die verjaardag; zo gaf mijn broer aan dat het niets voor hem was. Ook prima.

Zo stil als het buiten was tijdens de lockdown, dat zal ik nooit vergeten. Het bracht me nog meer rust en ik voelde vertraging in mezelf. Meestal ben ik “anders” omdat ik voor meer stilte kies, maar nu trok iedereen zich terug. Dat gaf me een gevoel van verbondenheid met mijn omgeving.’

Prikkels en drukte passen niet bij softwareontwikkelaar Bas Meijerink (40). Met zijn vriendin emigreerde hij naar een stille plek in Canada.

‘Mijn vriendin Ruth zegt weleens dat ik een soort torentje in mijn hoofd heb. Daar zit ik graag. Als iemand me iets vraagt, moet ik eerst dat torentje uit. Pas dan kan ik luisteren. Als ik die trap in mijn hoofd constant op en af moet lopen, word ik doodmoe. Op kantoor zat ik daarom regelmatig met een koptelefoon met noise cancelling op én oordopjes in.

Praten vind ik ook fijn, maar er moet balans zijn. Na een gesprek in een druk café ben ik ontzettend moe. Dan moet ik even een boek te lezen of een wandeling maken. Bij een tekort aan stiltemomenten krijg ik last van mijn darmen of voel ik me zonder aanleiding boos. Blijkbaar ben ik een gevoelig type en raak ik snel overprikkeld. Daarom heb ik ook geen smartphone, zit ik niet op sociale media en hebben we geen televisie.

Toen Ruth en ik een paar jaar geleden kamperend door Canada trokken, voelden we ons daar veel rustiger en blijer. Terug in Utrecht greep het me naar de keel. Waarom staan al die huizen zo dicht op elkaar, waarom is overal geluid? En waarom wonen wij hier eigenlijk?

We bouwden een tiny house in Drenthe om af en toe aan de drukte te kunnen ontsnappen. Maar de behoefte aan stilte werd steeds sterker, dus besloten we naar Canada te emigreren. Sinds juli wonen we er. Op een boerderij, best ver van de bewoonde wereld.

Ik vind het fijn om vooral natuurgeluiden te horen en kom hier helemaal tot rust. Tot nu toe mis ik nog geen mensen om me heen, maar tegelijk weet ik niet hoe het werkt op de lange termijn. Zal ik dan verlangen naar geluid? Ik denk het niet, maar dat zien we wel.’

Elk jaar gaat financieel expert en ondernemer Nikaj Junte (47) naar Schotland om daar in stilte zijn leven te overdenken.

‘De eerste minuten gaan mijn gedachten alle kanten op, maar langzaam wordt het stil. In mijn hoofd dan, want de geluiden in het bos worden juist oorverdovend. Ik hoor de vogels en het geritsel van de bladeren. Het is alsof mijn zintuigen scherper worden.

Mijn liefde voor die momenten begon in 2009. Zes jaar daarvoor werd ik getroffen door een warmteberoerte na het lopen van een halve marathon. Twee dagen ben ik in coma gehouden. Het was de vraag of ik ooit nog zou kunnen lopen. Maar ik herstelde.

Een neuroloog vertelde me hoeveel geluk ik had gehad. “Geniet van het leven,” voegde hij eraan toe. Die zin bleef hangen. Genoot ik eigenlijk wel? Ik was alleen maar bezig met werk en de top bereiken.

Ik besloot voor een paar dagen alleen naar Schotland te gaan, waar ik de natuur prachtig vind. Daar ging ik op een berg zitten. In stilte. Dat was eerst ongemakkelijk en saai; ik ben iemand die graag bezig is. Maar ik dwong mezelf om te blijven zitten en na te denken over een aantal vragen. Wat vind ik echt belangrijk? Wie zijn belangrijk voor mij? En weten die mensen dat eigenlijk wel? Langzaam kwam ik tot rust.

Sindsdien ga ik elk jaar naar hetzelfde dorpje. Overdag wissel ik wandelen en zitten af. In mijn werk ben ik vaak met geld bezig, maar in de stilte wordt dat minder belangrijk. Eén keer zag ik in dat ik zelden alleen met mijn zoon op pad ben. Daarop besloot ik meteen een vader-zoondag in te plannen.

Toen ik dit voorjaar niet naar Schotland kon, wandelde ik ‘s ochtends een uur alleen met mijn hond door het bos. Heerlijk, maar ik heb gemerkt dat ik een paar dagen achter elkaar stilte nodig heb om terug te keren naar mijn kern.’

Stille straten, beter humeur

Voor de meeste mensen had de stilte tijdens de lockdown een positief effect op hoe ze zich voelden:

  • Rustiger en meer ontspannen: 72%
  • Beter humeur: 30%
  • Beter concentreren: 30%
  • Beter slapen: 27%
  • Meer energie: 26%
  • Beter relativeren: 20%

Voor minder mensen had het (ook) een negatief effect:

  • Meer afgesloten van de wereld: 24%
  • Eenzamer: 11%
  • Meer piekeren: 7%
Bron: online poll Psychologie Magazine, juni 2020.

Top 10: Dit doen we om de stilte op te zoeken

  1. Wandeling maken in de natuur (52%)
  2. Een boek lezen (43%)
  3. In de tuin, op het balkon of ­dakterras zitten zonder kop­telefoon (28%)
  4. In een stille kamer gaan zitten of liggen (19%)
  5. Een sport of een hobby zonder harde geluiden beoefenen (16%)
  6. Thuis werken (14%)
  7. Stiltewandelingen maken (11%)
  8. Naar de sauna gaan (10%)
  9. Mijn smartphone bewust uit­zetten (10%)
  10. Mindfulness, yoga of meditatie (10%)
Bron: onderzoek Psychologie Magazine, februari 2020, onder 563 mensen, representatief voor alle Nederlanders. Met dank aan Team Vier.