Hoe hard kun je een jonger broertje meppen zodat het wel leuk is, maar niet op een huilpartij uitloopt? Het is de grens tussen hard en zacht die elk kind kent. Die grens wordt ook gevolgd als apen van verschillende leeftijd met elkaar spelen. De één een puber die zijn krachten niet kent, de ander half zo groot, maar klaar voor een knokpartij. De puber doet alsof hij de kleine het hoofd van zijn lijf wil schroeven, terwijl ze een onontwarbare kluwen van armen en benen vormen. Dit is alleen leuk als de grootste precies weet hoe ver hij kan gaan. De vakliteratuur spreekt van ‘self-handicapping’, een verschijnsel dat ook te zien is als een grote hond met een kat speelt.

Als moeders zich met de zaak bemoeien, wordt het ingewikkelder. Chimpanseemoeders zijn uiterst beschermend en houden een oogje op alles wat hun jongste kind doet. Dit hangt samen met de lange afhankelijkheid van chimpanseebaby’s. Jonge mensapen worden vier jaar gezoogd en zijn pas onafhankelijk als ze tegen de acht lopen. Net als bij de mens is een drie­jarige mensaap nog een heel breekbaar wezentje, dat met grote zorg behandeld moet worden.

Als een ouder apenkind met zo’n kleintje wil spelen, gaat de moeder er het liefst vlak naast zitten om met haar grote hand stevig een nek of been vast te grijpen en zo te voorkomen dat het te ruig wordt. Maar moeder kan dit niet te vaak doen, want dan komt er van het opgroeien van haar jong ­natuurlijk niks terecht: met overbescherming kweek je alleen maar doetjes.

Voor de oudste spelpartner is dit een probleem. Niemand heeft baat bij een moederlijke ingreep. Het beste is dus om haar te kalmeren. Met overdreven spelsignalen geeft de oudere partner aan dat alles piekfijn in orde is. Chimps hebben een spelgezicht dat veel lijkt op de menselijke lach (en waarschijnlijk onze lach heeft voortgebracht). Met een halfopen mond, een ontspannen gezichtsuitdrukking en ritmische lachgeluiden kietelen ze elkaar of rennen ze achter elkaar aan.

Een van onze studies toonde dat spelende apenkinderen weinig vrolijke bekken trekken als ze alleen met elkaar zijn. Ze lachen veel vaker als de moeder van de jongste partner zit te kijken. Dit heeft iets oplichterigs, want ze geven die signalen dus vooral voor de bezorgde moeder. Het is een show van goede bedoelingen, alsof ze zeggen: ‘Zie je hoeveel lol we hebben?’ En dat allemaal opdat ze de lol niet bederft.[/wpgpremiumcontent]