Kredietcrisis: ook economie is psychologie

Welke psychologische principes maken dat de crisis in de financiële wereld om zich heen kan grijpen? Economisch psychologen noemen er vier.

1. Onterecht optimisme: ‘Het kan alleen maar beter worden’ Mensen zijn in het algemeen veel te optimistisch als het gaat om het inschatten van hun kansen. Dat heeft psycholoog en Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman, de grondlegger van behavioral economics, overtuigend aangetoond. Ook professionele beleggers hebben hun kansen op de financiële markt veel te gunstig ingeschat, waardoor ze te veel risico namen. Er werd grif gehandeld in hypotheken en schulden die nooit konden worden afbetaald – het allereerste begin van de kredietcrisis.

2. Verliesaversie: ‘Het komt wel weer goed’ De mens heeft een diepgewortelde afkeer van verlies. Geld kwijtraken raakt ons veel dieper dan geld winnen, toonde Kahneman aan – maar het vreemde is dat we daardoor juist roekelozer worden. Dreigen we geld te verliezen, dan blijven we tegen beter weten in hopen dat het wel goed komt. Dus dichtten Amerikaanse consumenten de ene creditcardschuld met de andere, in de overtuiging dat ze het binnenkort vast beter zouden hebben. Ook in de financiële wereld zijn waarschuwingen voor ondoorzichtige financiële constructies lang genegeerd. Pas nu de crisis wereldwijd om zich heen grijpt, zeggen experts in koor dat ze het allang zagen aankomen.

3. Irrationele angst: ‘Straks gaat het echt fout…’ ‘Vertrouwen is het cement van de economie,’ vat Fred van Raaij, hoogleraar economische psychologie aan de Universiteit van Tilburg, samen. Door problemen op de Amerikaanse hypotheekmarkt groeide het wantrouwen tussen banken onderling, en kwam de financiële sector in grote problemen. Na het faillissement van Amerikaanse zakenbanken greep de angst verder om zich heen – met desastreuze gevolgen. Een voorbeeld: toen het aandeel van Fortis diep daalde, haalden bezorgde spaarders in totaal vijf miljard euro weg bij de bank. Daardoor kelderde het aandeel nóg verder. Van Raaij: ‘Als de aandelenkoersen in één weekend decimeren, raken beleggers hun vertrouwen kwijt en proberen ze door verkopen te redden wat er te redden valt. En als iedereen verkoopt, dan zal daar wel een reden voor zijn, denkt de consument.’

4. Self-fulfilling prophecy: ‘Hand op de knip’ In eerste instantie speelde de angst van de consument nog geen rol in de kredietcrisis. Kahneman: ‘Angst bij het grote publiek maakt weinig verschil in de aandelenkoersen – tenzij angst ons weerhoudt van het kopen van spullen, wat ongetwijfeld zal gebeuren als het consumentenvertrouwen daalt.’ Gebeurt dat laatste, dan is economische teruggang een self-fulfilling prophecy. Van Raaij: ‘In tijden van slechte economische vooruitzichten gaan consumenten meer sparen, om een grotere financiële buffer op te bouwen. Dat betekent dat ze minder gaan uitgeven. Ze kopen niet het huis dat ze op het oog hadden, en ruilen hun oude auto niet in. Consumenten brengen daarmee een proces op gang waardoor het ook daadwerkelijk slechter zal gaan met de economie.’

Hoe slechter het gaat, hoe roekelozer onze beslissingen. Lees meer op de nieuwe themapagina over geld op psychologiemagazine.nl.

auteur

Manon Sikkel

» profiel van Manon Sikkel

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

De vrouw in het zakenleven

Je moet de juiste zet doen, je niet in de kaart laten kijken, de inzet verhogen en je tegenstanders ...
Lees verder
Artikel

De vrouw in het zakenleven

Je moet de juiste zet doen, je niet in de kaart laten kijken, de inzet verhogen en je tegenstanders ...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Advies

Moet ik na zoveel jaar nog in therapie voor mijn jeugdtrauma...

Welke psychologische principes maken dat de crisis in de financiële wereld om zich heen kan grijpen...
Lees verder
Kort

Kredietcrisis: ook economie is psychologie

Welke psychologische principes maken dat de crisis in de financiële wereld om zich heen kan grijpen...
Lees verder
Artikel

Hoe deprogrammeer je een extremist?

Met een vrachtwagen inrijden op een feestende mensenmassa, het vuur openen in een volle concertzaal,...
Lees verder
Artikel

‘De stap van uitsluiten naar uitmoorden is kleiner dan je ...

Wat maakt doodgewone mensen tot massamoordenaars? Sociaal-psycholoog Harald Welzer onderzocht de erg...
Lees verder
Artikel

Bestaat er nog privacy?

'De een wil rust, de ander wil juist mensen om zich heen.' Ronald de Boer: 'Ik zelf kies voor het la...
Lees verder
Recensie

Werken met plezier

Welke psychologische principes maken dat de crisis in de financiële wereld om zich heen kan grijpen...
Lees verder
Kort

Ontrouwe vrouw, hitsige man

Als een heteroman na lange afwezigheid veel zin heeft in seks, kan dat komen doordat hij zijn vrouw ...
Lees verder
Artikel

De top maakt niet gelukkig

Opklimmen op de carrièreladder en een steeds hogere positie bereiken is voor velen toch wel het sum...
Lees verder