Om er zeker van te zijn dat ze de juiste werknemer hebben gevonden, nemen werkgevers de laatste jaren steeds vaker hun toevlucht tot het psychologisch onderzoek. In plaats van een onderzoek buitenshuis, kiezen bedrijven zoals Cap Gemini Ernst & Young er sinds kort voor om die tests zelf af te nemen. En daarom zijn testuitgevers er inmiddels toe overgestapt om ‘leken’ een korte cursus te geven. In een paar dagen kan iedereen leren om zo’n belangrijk instrument uit een sollicitatieprocedure af te nemen. Zonder certificering of controle.

Een vreemde situatie, vindt Martijn van der Woude, directeur van testuitgever PiMedia. ‘Zelfs de verfbranche heeft een certificeringssysteem. Voor het afnemen van psychologische tests zijn slechts weinig regels, die dan ook nog eens alleen voor psychologen gelden. Bovendien halen sommige bedrijven testjes uit de Verenigde Staten, die niet worden vertaald naar Nederlandse maatstaven.’

Van der Woude is een van de initiatiefnemers van 4tp, een onlangs opgerichte stichting om psychologisch onderzoek te controleren. 4tp is opgezet door vier grote Nederlandse testuitgevers, Swets Test Publishers, shl, PiMedia en Meurs. 4tp geeft voorlichting en is er in de eerste plaats voor het publiek (zie de uitgebreide website: www.4tp.nl). Wie een klacht heeft over de

manier waarop hij is getest, kan bovendien terecht bij een mediatiecommissie, ingesteld onder voorzitterschap van emeritus hoogleraar Wim Hofstee.

Maar de stichting richt zich ook op testafnemers. Die kunnen zich bij 4tp certificeren en bijscholen. Wie zich certificeert, wordt op de website bijgeschreven. Overigens neemt de stichting alleen de examinering voor haar rekening; training moeten testafnemers maar elders volgen.

In de derde plaats gaat 4tp de werkwijze van testbureaus en personeelsafdelingen onder de loep nemen. Met een zogenaamde ‘audit’ wordt de gehele testprocedure bij testafnemende instanties grondig geïnspecteerd. Krijgt de geteste persoon het rapport wel eerst thuisgestuurd en wordt de uitslag pas na diens toestemming doorgestuurd naar de werkgever? Gaat het testbureau discreet met kandidaten om?

Tot slot worden de psychologische tests zelf beoordeeld. Wat kun je bijvoorbeeld met een rorschachtest? In opdracht van 4tp zullen steeds twee wetenschappers een test beoordelen op onder meer validiteit en betrouwbaarheid en de resultaten van dat onderzoek zijn weer te vinden op de website.

De stichting werkt samen met het nip, de Nederlandse Vereniging voor Psychologen, de brancheorganisatie voor werving- en selectiebureaus oaws en met het itc, de internationale testcommissie. Maar het geld voor de organisatie is afkomstig van de vier eerder genoemde testuitgevers. Andere testuitgevers hebben al aangegeven niet graag hun psychologische tests aan de nieuwe club voor te leggen. 4tp moet zijn onafhankelijkheid eerst bewijzen. Bovendien, zo vinden ze, bestaat er al een onafhankelijk instituut voor de beoordeling van psychologische tests, namelijk de Commissie voor Testaangelegenheden (cotan), van het nip. De beoordelingen van deze commissie verschijnen in een dik, voor leken moeilijk te doorgronden standaardwerk: ‘Documentatie van Tests en Testresearch in Nederland’.

Wim Bloemers, auteur van Het psychologisch onderzoek en docent van het testpracticum psychodiagnostiek aan de Open Universiteit, heeft wel vertrouwen in het initiatief. ‘Jan en alleman is zich met testen gaan bemoeien. Dat betekent dat meer mensen in aanraking komen met de psychologie. Dat is een goede ontwikkeling, maar vanuit de psychologie moet die ontwikkeling wel gestroomlijnd worden. 4tp zou dat kunnen doen, mits ze de openheid betrachten die ze zelf voorstaan en geen machtsblok vormen. Net als bij een test, zal ook bij 4tp uiteindelijk de ervaring het moeten leren.’ n

Kijk voor interessante websites op

www.psychologiemagazine.nl