‘Ik dacht meteen: dat is een leuk meisje!’

Juist in ruzies met vriendjes kun je experimenteren met agressie, en leer je de betekenis van geheimen en trouw. De diepgang van kindervriendschappen.

Kindervriendschap

Geboren in 1975, groeide ik op met kringgesprekken in de klas, het Jeugdjournaal, waarschuwingen tegen zure regen en de eerste computers. Samen met vriendinnetjes ging ik mee in rages als rollerskates, geurpennen en stickerboekjes. We maakten ons zorgen over zeehondenbont, hingen onze kamers vol met posters uit de Popfoto en misten geen aflevering van De Zevensprong.

De band met mijn leeftijdgenoten was anders dan die met familieleden of andere volwassenen. Veel van mijn vriendjes hadden ongeveer dezelfde zorgen, helden en muziekvoorkeuren als ik. Zij begrepen waarom ik een scheur in mijn broek wilde, of een rugzak in plaats van een boekentas.

Kindervriendschappen spelen een unieke rol in de ontwikkeling van kinderen, schrijft de Amerikaanse ontwikkelingspsycholoog Gary Ladd in het boek Children’s peer relations and social competence. Leeftijdgenoten lopen op hetzelfde pad in de geschiedenis én in hun eigen ontwikkeling, waardoor ze vergelijkbare ervaringen en interesses hebben. Bovendien zijn ze aan elkaar gewaagd. Een oudere broer is altijd sterker met stoeien en beter in Monopoly, en als ouders met hun kinderen spelen bepalen zíj wat er gebeurt. Maar leeftijdgenoten staan op gelijke voet. Dat maakt ze aantrekkelijke speelmaatjes, en geeft mogelijkheden voor de ontwikkeling die in geen enkele andere

band terug te vinden zijn.

Vroege vriendjes

Al op jonge leeftijd zijn kinderen gericht op leeftijdgenootjes. Baby’s van twee maanden kijken vol belangstelling naar kinderen van hun leeftijd, rond zes maanden lachen ze en maken geluidjes naar elkaar. Duidelijk is in elk geval dat kinderen veel plezier aan elkaar beleven: jonge baby’s gedragen zich bijvoorbeeld uitgelatener in het gezelschap van leeftijdgenootjes dan bij familieleden. Kinderen van negen maanden blijken meer aandacht te hebben voor andere kinderen dan voor nieuw speelgoed of hun moeder.

Baby’s en dreumesen ontmoeten elkaar vooral op de crèche. Vaak hebben ze dan al voorkeur voor één bepaald leeftijdgenootje. Deze ‘maatjes’ zijn veel in elkaars buurt, praten meer met elkaar dan met andere kinderen, wisselen blikken uit en lachen samen. Die voorkeuren blijken verrassend stabiel. Zo vond de Amerikaanse ontwikkelingspsychologe Carollee Howes dat maar liefst 60 procent van de dreumestweetallen die zij observeerde, na een jaar nog bij elkaar was.

Banden tussen jonge kinderen kunnen natuurlijk vooral voortbestaan omdat ze elkaar op de crèche blijven tegenkomen, of omdat hun ouders ze de mogelijkheid geven om vaak samen te spelen. Maar toch – als we dit vroege vormen van vriendschap noemen, dan zijn heel jonge kinderen dus al in staat om wederzijdse en blijvende banden aan te gaan met leeftijdgenoten.

Geheimen delen

Wat denken kinderen zelf over hun vriendjes en vriendinnetjes? Naarmate ze ouder worden, groeit de betekenis van hun vriendschappen mee. Tot ongeveer zeven jaar zijn vriendjes de kinderen met wie je de meeste tijd doorbrengt, en met wie je leuk kunt spelen. Kinderen verklaren hun voorkeur vooral met concrete en zichtbare redenen: ‘Hij is mijn vriend omdat hij naast me woont en we samen dingen doen,’ bijvoorbeeld.

Vanaf hun zevende jaar beginnen kinderen ook persoonlijke eigenschappen van de ander te laten meewegen in hun keuze. Zo zegt een tienjarig meisje tegen een onderzoeker: ‘Mijn vriendin vertelt me dingen die ze aan niemand anders zou vertellen. Als ze bijvoorbeeld boos is op een ander kind, dan zou ze dat aan mij vertellen. Dat vind ik aardig, dat ze haar geheimen met me deelt.’

In vergelijking met kleuters hebben schoolkinderen ook meer verwachtingen van hun vriendjes, inclusief hoge waarden als loyaliteit en wederkerigheid. Behalve dat je leuk met ze kunt spelen, worden vriendjes nu ook personen met wie je dingen kunt delen, en die elkaar helpen. Kinderen beloven elkaar soms op plechtige toon eeuwige trouw, en als een vriend het vertrouwen schaadt, bijvoorbeeld door geheimen door te vertellen of naast een ander te gaan zitten in de klas, dan wordt dat hoog opgenomen.

Opvallend is dat meisjes en jongens in deze jaren steeds meer gescheiden gaan spelen, iets dat in bijna alle culturen en samenlevingen voorkomt. Dat geeft verschillende soorten vriendschappen. Jongens spelen vooral in grotere groepen met een sterke pikorde. Tijdens het spelen zijn ze dan ook veel bezig met het veiligstellen of verbeteren van hun positie in de groep. Meisjes richten zich op één of twee vriendinnen, en proberen statusverschillen en conflicten juist zoveel mogelijk te omzeilen.

Oefenen met agressie

Wat maakt vriendschap nu zo belangrijk in de ontwikkeling van een kind? In de eerste plaats geeft spelen met vriendjes de kans om te experimenteren met gedrag dat volwassenen vaak ontmoedigen of afkeuren, zoals agressie. In een experiment waarbij kinderen moesten samenwerken om een probleem op te lossen, hadden vriendjes zelfs meer en heviger conflicten dan kinderen die neutraal tegenover elkaar stonden. Maar juist door deze ruzies leren kinderen hun emoties beter onder controle te krijgen, en een balans te vinden tussen hun eigen behoeften en die van anderen.

Ook leren ze sociale vaardigheden als delen en samenwerken. De emotionele steun die ze bij hun vriendjes vinden, maakt bovendien dat ze beter met stress omgaan. Zo blijkt uit onderzoek dat kinderen die de overstap maakten naar de basisschool, het leuker vonden in de klas en minder angstig waren als er ook kinderen bij waren die ze al kenden van de crèche. Contact met leeftijdgenoten kan soms zelfs helpen bij ontwikkelingsproblemen: teruggetrokken kinderen die in een aantal sessies één op één speelden met een wat jonger kind, durfden daarna in hun eigen klas veel meer uit hun schulp te komen.

Hoe ouder kinderen worden, hoe meer steun ze bij elkaar vinden. Ze wisselen informatie uit over muziek en gadgets waar hun ouders niets van begrijpen, trotseren gelijktijdig verliefdheden en jeugdpuistjes en generen zich voor dezelfde dingen. En ze snappen waarom het van levensbelang is om een scheur in je broek te hebben.

Isa (links, ‘over vier nachtjes slapen zes!’) en Iris (‘bijna zes!’) zijn beste vriendinnen.

Hoe lang zijn jullie al vriendinnen?

Isa: ‘Al heeeeel lang.’

Iris: ‘Toen ik vier werd, ging ik naar de klas en toen werden we vriendinnetjes.’

Isa: ‘Ja, zij kwam bij mij in de klas, en toen dacht ik: dat is een leuk meisje. En ik zei: “Zullen we de heeele dag met z’n tweetjes spelen?” En dat deden we toen.’

Iris: ‘We hebben ook andere vriendinnen, maar wij zijn beste vriendinnen.’

Wat spelen jullie samen?

Iris: ‘Prinsessen en prinsen.’

Isa: ‘Of koning en koningin, en dan ben ik altijd de koning.’

Waarom zijn jullie vriendinnen?

Isa: ‘Euh… dat weet ik niet.’

Iris: ‘Ik vind het heel leuk om met Isa te spelen. En als we ruziemaken, zeggen we sorry.’

Isa: ‘Ik was vandaag een beetje boos op Iris, omdat ik dacht dat ze expres was gevallen.’

Iris: ‘Maar dat was niet zo.’

Isa: ‘En toen was het weer goed.’

auteur

Janneke Gieles

Werken op de redactie Psychologie Magazine is alsof ik nog steeds psychologie studeer, maar dan leuker en diepgaander. Steeds weer een ander onderwerp uitpluizen, speuren naar nieuw interessant onderzoek, praten met onderzoekers en auteurs over hun ideeën, en lekker filosoferen en eigen ervaringen uitwisselen met collega’s.

» profiel van Janneke Gieles

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

5 Tips om uw kinderen gezond te houden

Juist in ruzies met vriendjes kun je experimenteren met agressie, en leer je de betekenis van geheim...
Lees verder
Artikel

‘Ik dacht meteen: dat is een leuk meisje!’

Juist in ruzies met vriendjes kun je experimenteren met agressie, en leer je de betekenis van geheim...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Artikel

5 mensen over hun aseksualiteit – ‘Seks? Nee, bedank...

Mensen met een aseksuele geaardheid moeten dat vaak uitleggen. Want dat je geen erotische en misschi...
Lees verder
Artikel

5 mensen over hun aseksualiteit – ‘Seks? Nee, bedank...

Mensen met een aseksuele geaardheid moeten dat vaak uitleggen. Want dat je geen erotische en misschi...
Lees verder
Artikel

‘Al die dertig jaar ben ik blijven hopen op contact’

Alles, alles wilde je doen voor het geluk van je kind. En dan komt er een dag waarop je eigen vlees ...
Lees verder
Artikel

Wat heeft een hoogbegaafd kind nodig op school?

Over hoogbegaafdheid wordt flink gediscussieerd in wetenschaps- en onderwijsland. Dat komt doordat e...
Lees verder
Artikel

Opvoeden als vak

Juist in ruzies met vriendjes kun je experimenteren met agressie, en leer je de betekenis van geheim...
Lees verder
Kort

Waarom jongere kinderen betere beslissingen nemen

Jonge kinderen (van 4) nemen net iets betere beslissingen dan oudere kinderen (vanaf 6), ontdekten p...
Lees verder
Artikel

Op bezoek bij de Kindertelefoon: eindelijk iemand die luiste...

De meeste volwassenen komen meteen met adviezen aan, of ze beginnen over hun eigen jeugd. Dus bellen...
Lees verder
Artikel

Mááám, zijn we er al?

Voor kleine kinderen is vakantie niet altijd een feest, zegt ontwikkelingspsycholoog Steven Pont. Op...
Lees verder