Hoe geef je échte aandacht aan je kind?

  • 2116 woorden
  • leestijd is 11 minuten
  • Foto: Kristen Curette Hines
Het is voor een kind net zo onmisbaar als voeding en zuurstof, zegt hoogleraar orthopedagogiek en mindfulness-deskundige Susan Bögels in haar nieuwe boek. Maar hoe geef je volle aandacht, als je een druk leven hebt en je hoofd overloopt?

Doe-modus

Doordat de zorg voor onze kinderen zo’n veelomvattende taak is, kan het verworden tot een reeks van to do’s waar we met onze aandacht niet volledig bij zijn. Dit wordt wel de doing mode of doe-modus genoemd. We zijn dan bezig met dingen klaar te krijgen, op te lossen en doelen te bereiken. We zijn ons bewust van de discrepantie tussen hoe dingen zijn en hoe ze zouden moeten zijn en van alles wat nog niet af is en gedaan moet worden. In de doe-modus kunnen we efficiënt dingen doen die we goed kennen en die weinig bewust aandacht van ons vragen, zoals onze kinderen eten geven, het huis schoonmaken, naar ons werk reizen. De doe-modus is doorgaans een soort automatische piloot, het is onze ‘standaard instelling’.
Terwijl we de dingen doen zijn we met onze aandacht vaak elders, zoals bij het resultaat van wat we aan het doen zijn. Terwijl je bijvoorbeeld naar je werk fietst, denk je al aan wat je die dag op het programma hebt staan, of terwijl je je kinderen naar school brengt, denk je eraan of ze op tijd zullen zijn of wie ze straks op zal halen. De doing mode krijgen kinderen al jong, van ouders en op school, aangeleerd: ‘Opschieten, anders kom je te laat’, ‘Als je je huiswerk afhebt, krijg je een ijsje’, ‘Niet staan dromen’.

Hoe wordt je kind een doorzetter?

Succes heeft meer te maken met volharding dan met intelligentie, blijkt uit recent onderzoek. Hoe ku...

Lees verder

Waar het echt om gaat

Maar er is nog een andere staat van zijn: de being mode, zijnsmodus. Daarmee worden we allemaal geboren. We verbinden ons met het huidige moment, waarin we de dingen ervaren zoals ze op dat moment zijn, we zijn open en accepterend tegenover prettige, neutrale en onprettige gevoelens (van onszelf en anderen), proberen de ervaring niet te veranderen en ervaren een gevoel van kalmte, stilte en gecenterd zijn. Kinderen handelen van nature vanuit deze zijnsmodus. Terwijl we met ze naar school lopen staan ze bij elk bloemetje stil, niet bezig met tijd of doel van de wandeling, maar van dit moment en deze plek.
Sinds ik zelf leerde over deze twee states of mind maak ik niet alleen to do-lijstjes (op zo’n gele post-it) maar ook to be-lijstjes (op een roze of blauwe post-it). Om me eraan te herinneren waar het echt om gaat in het leven. Bijvoorbeeld:

To do:

  • Verjaardagscadeau voor Jonas kopen
  • Eva naar zwemmen brengen
  • School bellen over huiswerk dat kwijt is
  • Vragen of Doris bij Anna wil logeren
  • Doris helpen met tas pakken
  • Cakejes bakken met Jonas voor school

To be:

6 basisoefeningen mindfulness

Wat houdt dat nu eigenlijk in, mindful zijn? En hoe kan je het leren? Ga alvast aan de slag met deze...

Lees verder
  • kalm
  • aandachtig
  • geduldig
  • in contact/samen
  • ervan genieten terwijl het bezig is

Overigens is het afvinken van je to do’s een heel nuttige bezigheid omdat het een bekrachtigingscentrum in je brein activeert, dus elke keer dat je een vinkje zet, een bolletje inkleurt, een to do doorstreept, beloon je jezelf: goed zo! Het gaat echter om de balans tussen de doe- en de zijnsmodus, en om de wijze waarop we onze taken doen en onze doelen proberen te bereiken.
Opvoeden lijkt een to do-lijst geworden, iets waar we succesvol in moeten zijn zoals in onze carrière, waarbij succes te veel is gedefinieerd in termen van uiterlijke kenmerken zoals schoolopleiding, zelfstandigheid, schoonheid, prestaties, sociale vaardigheid, en waarbij we onze kinderen vergelijken met die van anderen, die het er beter afbrengen volgens die lat. We worden beïnvloed door foto’s uit Linda of Margriet, van happy families aan de paas- of kerstdis, iedereen lacht en is mooi, slank, goedgekleed, opgemaakt en lijkt net terug van de kapper. Het huis is licht, keurig opgeruimd, het eten ziet er prachtig uit en staat allemaal op tijd op de feestelijk gedekte tafel.
Als ik terugdenk aan de kerstmaaltijden in mijn ouderlijk gezin dan komen er ook heel andere herinneringen naar boven: de kalkoen was te laat in de oven gezet en dus ongaar, mijn vader trok een gesmolten plastic zak met ingewanden uit de kalkoen toen deze eindelijk op tafel stond, en het was niet de bedoeling dat daarom gelachen werd. Wij kinderen (vijf!) ruzieden of giechelden zo dat we een voor een door mijn vader zonder eten naar boven werden gestuurd en mijn ouders bleven (ik denk diepongelukkig) met zijn tweeën aan de kersttafel over.
Zij hadden ongetwijfeld ook hun verwachtingen van hoe een kerstdiner eruit moest zien, hoe sfeervol het moest zijn, hoe de kalkoen moest smaken en wie daarvoor verantwoordelijk was, en hoe de kinderen zich moesten gedragen. Mijn vader en moeder waren met kerst duidelijk in een doing mode waarbij zij een discrepantie ervoeren tussen hoe het zou moeten zijn en hoe het was.

Eieren verven

Wat zou er zijn gebeurd als mijn ouders een cursus mindful parenting hadden gevolgd en hadden geleerd over de being mode? Als zij hadden kunnen kijken naar die tafel vol ruziënde en giechelende kinderen, de kalkoen die te laat gaar was en waarin een plastic zak met ingewanden zat, de onvervulde verwachtingen die zij van elkaar hadden (over wie die kalkoen had moeten bakken en de kinderen in het gareel had moeten krijgen), hun eigen onvermogen? Hoe zou het zijn geweest als zij elke poging hadden opgegeven om de ervaring anders te laten zijn dan die was? Of als mijn moeder werkelijk met aandacht die kalkoen had gebakken, en zich bewust was geweest wat zij nodig had om die aandacht aan die kalkoen te kunnen geven, wat zij nodig had van haar man, van haar kinderen, van haar werk? Of als mijn vader in staat was geweest werkelijk met aandacht naar mijn moeder te kijken, en gezien had dat zij liever schilderde dan kalkoen bereidde, dat zij zo moe was van het zorgen voor die vijf kinderen naast haar meer dan fulltime baan, drukke sociale leven en hobby’s, dat hij haar geen groter plezier had kunnen doen dan zelf de kalkoen in de oven te schuiven?
Ik heb veel gelukkiger herinneringen aan de paastafel, hoe mijn moeder, volgens gebruik van mijn Poolse overgrootmoeder, samen met ons de eieren verfde. Ik herinner me de geur van het smeltende was van de krijtjes waarmee we op de warme eieren tekenden, hoe de krijtjes over de warme, ronde oppervlakte gleden, en hoe we die daarna in de verschillende verfbadjes dompelden, verrukt over de witte lijntjes die dan ontstonden tussen het waskrijt en het gekleurde verfbad. Aan de geur van het azijnbad waar ze daarna in gingen, en hoe we ze dan poetsten met boter zodat ze prachtig glommen. Nog steeds verf ik elk jaar, nu met mijn eigen kinderen, de paaseieren volgens dit oude gebruik.

Spelen in de regen

In de zijnsmodus zien we onze kinderen, onze partner, ons gezinsleven, onszelf als ouders en opvoeders zoals ze en we werkelijk zijn. We proberen onze ervaringen (en onze kinderen, onze partner, onszelf) niet te veranderen. Een manier om dit te oefenen is met het weer. Als we ’s morgens het huis uit gaan hebben we geen invloed op hoe warm of koud het is, of de zon schijnt, het regent of waait. In plaats van ons te verzetten tegen de omstandigheden (hoofd naar beneden en schouders opgetrokken als het regent, waait of koud is) kunnen we een houding cultiveren van openheid tegenover en acceptatie van het weer op dit moment: hoe voelt de regen op je gezicht, de wind om je hoofd, de kou op je huid? Dus het weer ervaren precies zoals het is, op dat moment, loslaten dat het anders zou moeten zijn dan het is.

Deze houding kan ik regelmatig oefenen op Vlieland, waar ik vaak mijn vakanties doorbreng in een tent. Als het dagenlang slecht weer is geweest, hoor ik ouders in het toiletgebouw tegen hun kinderen verzuchten: ‘Volgend jaar gaan we naar Frankrijk.’ Zij zijn niet meer in het moment, de huidige vakantie, aanwezig met hun kinderen, maar de volgende aan het plannen, die dan beter moet worden dan deze. Kinderen denken niet zo: zij ervaren het weer zoals het is, en spelen in het toiletgebouw als het buiten te nat is en in de tent te koud. Dat kunnen wij volwassenen van hen leren!

Susan Bögels is hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam en is directeur van UvA minds en UvA minds You. Ze doet onderzoek naar mindful opvoeden en mindfulness bij kinderen, publiceert hierover en geeft trainingen. Dit is een voorpublicatie uit haar nieuwe boek Mindful opvoeden in een druk bestaan, Ambo/Anthos, € 18,99

[/wpgpremiumcontent]

Eieren verven

Wat zou er zijn gebeurd als mijn ouders een cursus mindful parenting hadden gevolgd en hadden geleerd over de being mode? Als zij hadden kunnen kijken naar die tafel vol ruziënde en giechelende kinderen, de kalkoen die te laat gaar was en waarin een plastic zak met ingewanden zat, de onvervulde verwachtingen die zij van elkaar hadden (over wie die kalkoen had moeten bakken en de kinderen in het gareel had moeten krijgen), hun eigen onvermogen? Hoe zou het zijn geweest als zij elke poging hadden opgegeven om de ervaring anders te laten zijn dan die was? Of als mijn moeder werkelijk met aandacht die kalkoen had gebakken, en zich bewust was geweest wat zij nodig had om die aandacht aan die kalkoen te kunnen geven, wat zij nodig had van haar man, van haar kinderen, van haar werk? Of als mijn vader in staat was geweest werkelijk met aandacht naar mijn moeder te kijken, en gezien had dat zij liever schilderde dan kalkoen bereidde, dat zij zo moe was van het zorgen voor die vijf kinderen naast haar meer dan fulltime baan, drukke sociale leven en hobby’s, dat hij haar geen groter plezier had kunnen doen dan zelf de kalkoen in de oven te schuiven?
Ik heb veel gelukkiger herinneringen aan de paastafel, hoe mijn moeder, volgens gebruik van mijn Poolse overgrootmoeder, samen met ons de eieren verfde. Ik herinner me de geur van het smeltende was van de krijtjes waarmee we op de warme eieren tekenden, hoe de krijtjes over de warme, ronde oppervlakte gleden, en hoe we die daarna in de verschillende verfbadjes dompelden, verrukt over de witte lijntjes die dan ontstonden tussen het waskrijt en het gekleurde verfbad. Aan de geur van het azijnbad waar ze daarna in gingen, en hoe we ze dan poetsten met boter zodat ze prachtig glommen. Nog steeds verf ik elk jaar, nu met mijn eigen kinderen, de paaseieren volgens dit oude gebruik.

Spelen in de regen

In de zijnsmodus zien we onze kinderen, onze partner, ons gezinsleven, onszelf als ouders en opvoeders zoals ze en we werkelijk zijn. We proberen onze ervaringen (en onze kinderen, onze partner, onszelf) niet te veranderen. Een manier om dit te oefenen is met het weer. Als we ’s morgens het huis uit gaan hebben we geen invloed op hoe warm of koud het is, of de zon schijnt, het regent of waait. In plaats van ons te verzetten tegen de omstandigheden (hoofd naar beneden en schouders opgetrokken als het regent, waait of koud is) kunnen we een houding cultiveren van openheid tegenover en acceptatie van het weer op dit moment: hoe voelt de regen op je gezicht, de wind om je hoofd, de kou op je huid? Dus het weer ervaren precies zoals het is, op dat moment, loslaten dat het anders zou moeten zijn dan het is.

Deze houding kan ik regelmatig oefenen op Vlieland, waar ik vaak mijn vakanties doorbreng in een tent. Als het dagenlang slecht weer is geweest, hoor ik ouders in het toiletgebouw tegen hun kinderen verzuchten: ‘Volgend jaar gaan we naar Frankrijk.’ Zij zijn niet meer in het moment, de huidige vakantie, aanwezig met hun kinderen, maar de volgende aan het plannen, die dan beter moet worden dan deze. Kinderen denken niet zo: zij ervaren het weer zoals het is, en spelen in het toiletgebouw als het buiten te nat is en in de tent te koud. Dat kunnen wij volwassenen van hen leren!

Susan Bögels is hoogleraar orthopedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam en is directeur van UvA minds en UvA minds You. Ze doet onderzoek naar mindful opvoeden en mindfulness bij kinderen, publiceert hierover en geeft trainingen. Dit is een voorpublicatie uit haar nieuwe boek Mindful opvoeden in een druk bestaan, Ambo/Anthos, € 18,99

[/wpgpremiumcontent]

  • Meer over

    Opvoeden

    Stevig en ontspannen in de wereld staan: dat wensen we onze kinderen én onszelf toe.

    Bekijk dit thema

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Mijn dochter (12) wil me niet meer zien

Ik (man) ben zeven jaar geleden gescheiden. Mijn dochter (12) wil me niet meer zien; ze reageert noo...
Lees verder
Advies

Mijn dochter (12) wil me niet meer zien

Ik (man) ben zeven jaar geleden gescheiden. Mijn dochter (12) wil me niet meer zien; ze reageert noo...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Artikel

De vier voordelen van samen tafelen

Ontbijten in de trein, lunchen achter de computer, met een bord op schoot voor de televisie: we eten...
Lees verder
Artikel

De vier voordelen van samen tafelen

Ontbijten in de trein, lunchen achter de computer, met een bord op schoot voor de televisie: we eten...
Lees verder
Verhaal

Help, een nesthanger

Fijn hoor, dat we tegenwoordig zo’n goede band hebben met onze kinderen. Maar daardoor blijven ze ...
Lees verder
Kort

Aandachtstraining helpt kleuters

Kleuters hebben al baat bij een uurtje mindfulnesstraining per week. Dat stellen Amerikaanse wetensc...
Lees verder
Verhaal

Het leven van Eva, als je kind veel te vroeg geboren wordt

Perfect was ze, en onaf: ze kwam tien weken te vroeg en woog nog minder dan een pak suiker. Nu is Ev...
Lees verder
Artikel

Liegen over Sinterklaas, kan dat wel?

Al honderden jaren wordt het sinterklaasfeest in Nederland gevierd. Maar is dit feest opvoedkundig g...
Lees verder
Kort

Kinderen van expats: zo vinden ze hun draai

Of kinderen van expats hun draai vinden hangt af van familiecohesie: kinderen uit een hechte familie...
Lees verder
Verhaal

Psycholoog Jean-Pierre van de Ven zoekt antwoorden op retrai...

Voor psycholoog Jean-Pierre van de Ven is meditatie al jaren een manier om zijn geest tot rust te br...
Lees verder