Hoe herinneringen steeds veranderen

Forensisch psycholoog Julia Shaw legt uit hoe ons geheugen werkt, en hoe we zelfs een overtuigende herinnering kunnen krijgen van iets dat nooit is gebeurd.

‘Vertelt u mij uw eerste herinnering.’ Tijdens mijn beginjaren als psycholoog vond ik dit een geweldige vraag om cliënten te stellen. Er kwamen zoveel interessante, kleurrijke verhalen. En wat konden mensen ver teruggaan in hun leven!

"Iedere keer dat we een herinnering ophalen, slaan we hem daarna opnieuw op. Daardoor verandert deze steeds een beetje."

-

Inmiddels hecht ik minder waarde aan hun letterlijke herinneringen. Uit onderzoek, zoals dat van Douwe Draaisma, is duidelijk geworden dat ons geheugen veel minder betrouwbaar is dan we dachten. Onze geheugencapaciteit is beperkt, dus bevat elke herinnering gaten. Deze vullen we zelf – vaak onbewust – aan. Maar dat we zó suggestibel zijn dat we kunnen geloven dat we een niet- bestaande misdaad hebben gepleegd, is wel even schrikken.
Dat laatste blijkt uit een van de intrigerende onderzoeken waar de Canadese forensisch psycholoog en geheugenonderzoekster Julia Shaw over vertelt in De illusie van het geheugen. Shaw achterhaalde een aantal belangrijke gebeurtenissen uit het leven van een groep proefpersonen, door hun familie en vrienden te interviewen. Vervolgens praatte ze met de proefpersonen over deze voorvallen, en verlevendigde de herinneringen met visualisatieoefeningen. Wat de proefpersonen niet wisten, was dat ze hetzelfde deed met een nep-gebeurtenis. Bijvoorbeeld dat de proefpersonen ooit gearresteerd waren voor winkeldiefstal. Uiteindelijk ontwikkelde 70 procent een overtuigende en gedetailleerde pseudo-herinnering.

Shaws boek staat vol met dit soort onderzoeken. Die wisselt ze af met meer feitelijke informatie over hoe het geheugen werkt. Ze heeft het talent dit op een even intelligente als levendige, vlotte manier te doen. Zo vertelt ze hoe dynamisch de processen van herinneren en vergeten zijn. Geen enkel geheugenspoor is permanent. Sterker nog: iedere keer dat we een herinnering ophalen, slaan we hem daarna opnieuw op. Daardoor verandert deze steeds een beetje. Met alle mogelijke fouten tot gevolg.

Maar het mooie is dat je na het dichtklappen van Shaws boek je eigen geheugen niet alleen maar wantrouwt. Je krijgt vooral ontzag voor wat dat netwerk van steeds veranderende neuronale verbindingen wél voor elkaar krijgt.

Julia Shaw, De illusie van het geheugen, Prometheus, € 19,95

De illusie van het geheugen
Boekentip

De illusie van het geheugen

Laat je geheugen je wel eens in de steek? Julia Shaw laat in haar boek De illusie van het geheugen zien dat ieders geheugen last heeft van 'geheugenfouten' en dat je daar niks aan kunt doen. Dit boek leert ons waarom sommige herinneringen niet echt gebeurd zijn, hoe herinneringen beïnvloed kunnen worden en waarom ons geheugen eigenlijk niet te vertrouwen is maar we dat toch maar beter wel kunnen doen.
auteur

Inge Schilperoord

Inge Schilperoord (1973) is psycholoog, schrijver en boekrecensent. Ze publiceerde in NRC Handelsblad, Psychologie Magazine en Crossing Border Magazine.

» profiel van Inge Schilperoord

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Pillen tegen trauma’s

Een pilletje tegen de pijn. Het klinkt misschien gemakkelijk of oppervlakkig, maar het zou een uitko...
Lees verder
Artikel

Pillen tegen trauma’s

Een pilletje tegen de pijn. Het klinkt misschien gemakkelijk of oppervlakkig, maar het zou een uitko...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Artikel

Deze drie gezinnen namen hun (schoon)ouders in huis

Vrienden verklaren hen voor gek, maar zelf vinden deze gezinnen het vooral fijn én handig om met hu...
Lees verder
Artikel

Deze drie gezinnen namen hun (schoon)ouders in huis

Vrienden verklaren hen voor gek, maar zelf vinden deze gezinnen het vooral fijn én handig om met hu...
Lees verder
Artikel

Puzzelen op breinproblemen

Wat is er aan de hand met een patiënt die nog wel kan hoofdrekenen, maar geen adres kan onthouden? ...
Lees verder
Test

Hoeveel weet je over het geheugen?

Hoe goed zijn we echt in het identificeren van de dader na een misdrijf? En zijn hervonden traumatis...
Lees verder
Interview

In één klap je geheugen kwijt

De Amerikaanse Su Meck was 22 en had een jong gezin toen er een plafondventilator op haar hoofd viel...
Lees verder
Artikel

Egocentrische kalender

Forensisch psycholoog Julia Shaw legt uit hoe ons geheugen werkt, en hoe we zelfs een overtuigende h...
Lees verder
Artikel

Ontdek zelf hoe je brein werkt

expositie
Lees verder
Kort

Appel, peer, banaan

Forensisch psycholoog Julia Shaw legt uit hoe ons geheugen werkt, en hoe we zelfs een overtuigende h...
Lees verder