Pillen tegen trauma’s

Een pilletje tegen de pijn. Het klinkt misschien gemakkelijk of oppervlakkig, maar het zou een uitkomst zijn voor mensen die gebukt gaan onder een traumatisch verleden. Psychiater Roel Witte doet onderzoek naar de vraag of het antidepressivum paroxetine de verschijnselen van de posttraumatische stress-stoornis kan bestrijden. 'Een pil is natuurlijk niet zaligmakend, maar elke gemiste kans is bij zo'n ingrijpende stoornis doodzonde.'

De beelden van de vluchtelingenstroom uit Kosovo staan in ons geheugen gegrift. Uitgemergelde mensen die hun dorpen zijn uitgedreven, familieleden kwijt zijn geraakt, lange tochten onder barre omstandigheden moesten ondernemen en uiteindelijk terecht zijn gekomen in overvolle vluchtelingenkampen. Dat deze gebeurtenissen een psychisch trauma kunnen veroorzaken is niet moeilijk voor te stellen. Mensen in dit soort situaties – of bij andere traumatische gebeurtenissen, zoals een ernstig ongeluk, verkrachting of bedreiging – ervaren hevige emoties als angst en hulpeloosheid. Zelfs als alles goed afloopt en men in veiligheid is, houdt tien tot dertig procent van de mensen er een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) aan over. PTSS wordt onder andere gekenmerkt door herbeleving van de traumatische gebeurtenis, bijvoorbeeld in nachtmerries. Ook kunnen mensen met deze stoornis last hebben van overmatige schrikreacties, concentratiemoeilijkheden, verminderde belangstelling, een gevoel van vervreemding van anderen en het vermijden van alles dat in verband staat met het trauma.

Training

Denk je slank

  • Ontwikkel een sterke wilskracht
  • Ontdek eetgewoontes die bij je passen
  • Afvallen met blijvend resultaat
bekijk de training
Nu maar
€ 67,50

Van oudsher wordt de posttraumatische stress-stoornis behandeld met psychoanalytische technieken, waarbij het praten over de gebeurtenis en onverwerkte herinneringen centraal staat. De laatste tien jaar maken psychologen meer gebruik van cognitieve gedragstherapie, waarbij de patiënt met behulp van ontspanningsoefeningen de traumatische gebeurtenis weer oproept. Wat betreft de gevluchte Kosovaren: er

zijn wel psychologen naar de vluchtelingenkampen gestuurd om mensen op te vangen en met ze te praten, maar in de overvolle kampen is het een onmogelijke taak om ze werkelijk goed te behandelen. Zou het niet praktisch zijn als men in dergelijke situaties een alternatief zou hebben in de vorm van medicijnen?

Een andere reden om op zoek te gaan naar alternatieve behandelvormen, is dat de gedragstherapie soms niet goed blijkt aan te slaan. Hetzelfde geldt voor de psychoanalytische technieken, die jaren tijd vergen en dan vaak nog maar gedeeltelijk de gevolgen van het trauma verhelpen.

Met deze gedachten in het achterhoofd is er in augustus 1998 een groot Europees onderzoek gestart naar de vraag in hoeverre het antidepressivum paroxetine (bekend onder de merknaam Seroxat) kan helpen bij het bestrijden van de symptomen van een posttraumatische stress-stoornis. Uit recente onderzoeken blijkt namelijk dat paroxetine een gunstige invloed heeft en de herbelevingen, de nachtmerries en de prikkelbaarheid van mensen met PTSS doet afnemen. Psychiater Roel Witte heeft de verantwoordelijkheid voor het verloop van de studie in Nederland en voert zijn onderzoek uit in psychiatrisch ziekenhuis Zon en Schild in Amersfoort.

Geen gouden standaard

Roel Witte: ‘Voordat je met zo’n onderzoek begint, moet je je wel even achter de oren krabben. Het onderzoek is placebo-gecontroleerd, wat betekent dat sommige deelnemers aan het onderzoek een neppil krijgen. Je kunt je afvragen of dat verantwoord is. Maar er is geen andere mogelijkheid. Er zijn in de hele wereld slechts acht gecontroleerde studies gedaan naar medicatie tegen PTSS, waar nooit een erg werkzaam middel uit naar voren kwam. Je hebt dus geen gouden standaard. Als dat wel het geval was geweest, hadden we de ene helft natuurlijk dat middel gegeven, en de andere helft paroxetine. Dat kan niet, en dus moet je met placebo’s werken.’

Een medicijn dat eigenlijk bedoeld is voor de behandeling van een stemmingsstoornis als depressie, te gebruiken voor een angststoornis als PTSS, roept vragen op. Hangen deze verschillende stoornissen dan samen met eenzelfde stof (neurotransmitter) in de hersenen? Witte: ‘De vraag is terecht gesteld, maar eerlijk gezegd is het nog een groot vraagstuk hoe het op het niveau van neurotransmitters precies werkt. Fundamentele onderzoekers proberen inderdaad sluitende theorieën te creëren, maar het kan nog wel even duren voordat de theoretische onderbouwing er is. Als we snel iets willen doen, moeten we in de praktijk gewoon uitgaan van de ervaring die we hebben. En uit studies blijkt dat paroxetine ook positieve effecten kan hebben voor mensen met bepaalde angststoornissen. Dit middel staat dan ook al als zodanig geregistreerd.’

In het verleden is al eerder geprobeerd met antidepressiva de posttraumatische stress-stoornis te bestrijden, maar de oudere antidepressiva (de zogenaamde Tricyclische middelen en MAO-remmers) hadden maar een beperkt effect. Daarbij hadden deze medicijnen veel vervelende bijwerkingen, waarbij zelfs speciale diëten gevolgd moesten worden.

De antidepressiva die nu worden gebruikt hebben veel minder bijwerkingen. Witte: ‘Voordat dit onderzoek werd gestart, werd er al heel onsystematisch, door middel van trial en error, gekeken of bijvoorbeeld Prozac of Seroxat aansloeg bij mensen met een posttraumatische stress-stoornis. Als het een niet werkte, probeerde je het ander. Verschillende antidepressiva werden dus al wel gebruikt, maar niet op grond van bewezen effectiviteit. Met dit onderzoek proberen we hier structuur in aan te brengen.’

Geheugendefecten

De deelnemers aan het onderzoek krijgen na, voorafgaand aan een uitgebreide screening twaalf weken lang paroxetine of een placebo toegediend. Door middel van deze screening moeten alcohol- of drugsproblemen uitgesloten worden en moet blijken dat de patiënt niet voornamelijk depressief is. Ook wordt precies vastgesteld om welk trauma het gaat. Tijdens de twaalf weken houdt de proefpersoon een werkboek bij waarin hij vertelt over zijn kwaliteit van leven en over het ervaren van zijn ‘handicap’. Er wordt een traumavragenlijst ingevuld en de ernst van de depressie wordt gemeten.

Als extra toevoeging aan het onderzoek worden MRI-scans gemaakt, waarmee bepaalde hersengedeelten in beeld worden gebracht. Er is namelijk een nog zeer speculatieve theorie dat er bij ernstig getraumatiseerden een defect in het geheugen is ontstaan. Witte: ‘Er is enig bewijs dat bij getraumatiseerde mensen de hippocampus kleiner wordt. De hippocampus is een structuur in de grote hersenen, die een belangrijke rol speelt bij het onthouden van informatie. Deze structuur wordt mogelijk kleiner door een stoornis in de hoeveelheid bijnierschorshormoon, cortisol.

Cor ti sol is een antistresshormoon, en na een trauma zou er een teveel aan cortisol in de hersenen kunnen circuleren, om te heftige reacties op het trauma onder controle te kunnen houden. Het blijft nog gissen, maar het is mogelijk dat cortisol schadelijk is voor de hippocampus en dat daardoor geheugendefecten ontstaan. Deze geheugendefecten zouden mogelijk verantwoordelijk kunnen zijn voor het uitblijven van resultaten na psychotherapie of gedragstherapie. Datgene wat de patiënt in therapie wordt aangeleerd, wordt eenvoudigweg niet onthouden en dus niet toegepast door de patiënt zelf. Soortgelijke bevindingen zijn echter pas in drie studies uit Amerika gedaan. Dat is nog lang niet genoeg om harde conclusies te trekken.’

Witte heeft inmiddels negen patiënten onder zijn hoede, en zij blijken het middel goed te verdragen. Voorlopige resultaten kan hij niet echt geven, maar eerder is al gebleken dat het middel paroxetine ervoor zorgt dat mensen meer openstaan voor sociale contacten en steun van anderen, dat ze meer toekomstperspectief zien en minder last hebben van herbeleving.

Toch moeten we niet verwachten dat met een pilletje alle problemen kunnen worden opgelost. Witte: ‘Een pil alleen is nooit genoeg. Maar door middel van medicatie kun je de scherpe kantjes van de symptomen wegnemen. Zeker voor zwaar getraumatiseerden is dat noodzakelijk. Op deze manier staan ze steviger in hun schoenen om met hun problemen aan de slag te gaan.’

Oproep

Het onderzoek naar paroxetine als middel tegen de posttraumatische stress-stoornis lijkt veelbelovend, maar voor betrouwbare resultaten zijn er meer deelnemers nodig. Mensen die door een traumatische gebeurtenis hebben meegemaakt en denken te voldoen aan de kenmerken van PTSS en bereid zijn deel te nemen aan dit onderzoek, worden uitgenodigd te reageren. Zij kunnen hun brief richten aan: Dr. H.S.R. Witte, Psychiatrisch Ziekenhuis Zon en Schild, Postbus 3051, 3800 DB Amersfoort

auteur

Peggy van der Lee

Groeien dankzij geworstel. Een prima samenvatting van waar ik het liefst over schrijf. Niet dat ik speciaal van geworstel houd, maar ontkom jij eraan? De baan die niet meer bij je past, de relatie die deuken oploopt, de gezondheid die hapert.

» profiel van Peggy van der Lee

Dit vind je misschien ook interessant

Advies

Helpt EMDR ook bij schuldgevoelens over de dood van een kind...

Een pilletje tegen de pijn. Het klinkt misschien gemakkelijk of oppervlakkig, maar het zou een uitko...
Lees verder
Artikel

Pillen tegen trauma’s

Een pilletje tegen de pijn. Het klinkt misschien gemakkelijk of oppervlakkig, maar het zou een uitko...
Lees verder
Advies

We hebben een groot verschil in libido

Mijn man en ik zijn al vijf jaar samen, we passen goed bij elkaar en werken aan een toekomst. Het pr...
Lees verder
Advies

We hebben een groot verschil in libido

Mijn man en ik zijn al vijf jaar samen, we passen goed bij elkaar en werken aan een toekomst. Het pr...
Lees verder
Advies

Sinds mishandeling durft mijn zoon niet meer naar buiten

Een pilletje tegen de pijn. Het klinkt misschien gemakkelijk of oppervlakkig, maar het zou een uitko...
Lees verder
Interview

Misbruik verdringen is onmogelijk

Geheugendeskundige Elizabeth Loftus houdt zich bezig met herinneringen aan seksueel misbruik. Beter ...
Lees verder
Artikel

Diagnose borstkanker even stressvol als oorlogstrauma

De diagnose borstkanker leidt vaak tot posttraumatische stress bij vrouwen, blijkt uit nieuw onderzo...
Lees verder
Kort

Dement door bloedgroep AB

Een pilletje tegen de pijn. Het klinkt misschien gemakkelijk of oppervlakkig, maar het zou een uitko...
Lees verder
Recensie

Het verdriet van Amerika

Haast heeft The Titanic tot zinken gebracht en bedreigt nu de jongste generatie. Dit is in een noten...
Lees verder
Artikel

Gevoelige herinneringen

Een pilletje tegen de pijn. Het klinkt misschien gemakkelijk of oppervlakkig, maar het zou een uitko...
Lees verder