Fay Weldon: ‘Ik heb nergens spijt van’

Haar eerste man probeerde haar de prostitutie in te drijven, de tweede schoof haar na dertig jaar aan de kant en viel toen dood neer. Fay Weldon (80): ‘Ik dacht: wat kun je anders doen dan het allemaal eens goed opschrijven?’

Wie een interview wil met Fay Weldon krijgt eerst te maken met Nick Fox, haar manager en tevens haar derde echtgenoot. Fox is een joviale zestiger die spontaan alle benodigde trein-, bus- en metrotijden voor me uitzoekt om de reis naar het Engelse Dorset te maken, en me en passant vraagt of ik een verse haring voor hem kan meenemen uit een stalletje uit Amsterdam – ‘die zijn zo hemels!’ Maar helaas: de reis naar het dorpje waar Weldon met haar achttien jaar jongere echtgenoot woont, duurt te lang om zo’n visje goed te houden.

Huize Weldon blijkt een oud herenhuis dat de geschiedenis van vervlogen eeuwen ademt. Binnen is het een huishouden van Jan Steen: overal fotolijstjes, schilderijen, kopjes, glazen, boeken, tijdschriften, lege en volle flessen wijn.

Een glimlachende Fay Weldon gaat me voorzichtig schuifelend – want op haar tachtigste lichtelijk wankel – voor naar de ruime woonkeuken, waar een kloek Aga-fornuis het pièce de résistance vormt. Folk- en jazzklanken vullen de hoge kamers; Fox musiceert met een vriendin, hij speelt piano, zij cello.

Even later schuift Fox de rommel op de lange houten boerentafel opzij, verschijnen er borden en glazen, en zitten we ineens uitgebreid te dineren. Conclusie nummer 1: Fay Weldon en haar man zijn geen uitstellers, als het gaat om de geneugten van het leven. Haar ogen zeggen het: ‘Laat er geen gras over groeien, laten we eten en drinken en van gedachten wisselen, voordat het feest voorbij is.’

Stof voor een boek

Fay Weldon heeft een bewogen leven gehad. Ze vertelt het in geuren en kleuren: de scheiding van haar ouders waardoor ze nooit meer iemand volledig vertrouwde; de traumatische emigratie van Nieuw-Zeeland naar Engeland toen ze veertien was; de voortdurende geldzorgen tijdens haar jeugd; haar schizofrene zus die stierf; haar wanhopige tijd als ongehuwd moeder in de jaren vijftig; haar eerste echtgenoot met wie ze uit pure geldnood trouwde en die probeerde haar de prostitutie in te drijven; haar tweede echtgenoot die na 32 jaar lief en leed een andere vrouw in huis nam, Fay niet meer binnenliet en op de dag van de scheiding dood neerviel; haar zoon die in de Bijlmerbajes terechtkwam op verdenking van xtc-smokkel…

Het is veel narigheid voor één leven, maar ook slechts een deel van Fay-Weldon-De-Eeuwige-Optimist. ‘Ik heb ook mooie tijden beleefd,’ zegt ze. Het ligt niet in haar aard bij de pakken neer te zitten, en ellende is voor haar ook stof voor een volgend vlijmscherp boek.

Weldon werd in de jaren zestig wereldberoemd als boegbeeld van het feminisme, omdat ze als een van de eerste schrijfsters met sappige romans kwam over vrouwen die zich losmaakten van hun treurige bestaan achter het aanrecht. Inmiddels heeft ze ruim dertig boeken gepubliceerd, is ze alweer bezig met haar volgende, en doceert ze creatief schrijven aan de universiteit van Londen.

Gaat u op uw leeftijd niet liever in de zon zitten, terugkijkend op een succesvolle carrière?

Beslist: ‘Nee zeg, ik moet schrijven, anders zou ik me doodvervelen. Ik zit nog altijd vol ideeën voor verhalen, en ben nog steeds goed in wat ik doe. Ik heb denk ik zoveel te vertellen doordat ik snel dingen opvang. Ik voel aan wat mensen denken; ik kan zelfs geesten in huis opmerken.’

Hoe kwam u er ooit op boeken te schrijven?

‘Ik kom uit een familie van schrijvers, dus het zit in me. Maar de inspiratie was verontwaardiging, over het wrede lot dat vrouwen trof. We spreken nu over de jaren vijftig en zestig, hè; inmiddels zijn we een beetje doorgeslagen naar de andere kant, maar in die tijd waren de meeste vrouwen totaal afhankelijk van mannen. Je had meestal geen eigen geld, moest doen wat je man zei en achter de vitrage blijven.

Zelf had ik op mijn 23ste het extra probleem dat ik geen man had en wel een kind te onderhouden. Ik vond werk bij een reclamebureau, maar weet je wat de baas zei? Dat het de rol van een vrouw op kantoor was aantrekkelijk te zijn voor mannen. Op een gegeven moment was ik zo vaak tegen dit soort vernederingen aangelopen, dat ik dacht: wat kun je anders doen dan het allemaal eens goed opschrijven?’

Wat is voor u de grootste vernedering door een man geweest?

‘Dat was tijdens mijn eerste huwelijk, met een saaie schoolmeester die 25 jaar ouder was. Hij wilde geen seks, maar toen een marktkoopman met me flirtte, zei mijn man: “Vraag hem eens hoeveel hij betaalt?” Boos ging ik ermee akkoord, en een week later vond ik mezelf huilend terug op het knalroze tapijt in de erker van een respectabele doorzonwoning: bloot en vernederd, na pijnlijke seks waar ik niet echt zin in had gehad. Mijn “verdiende loon” was een nieuwe panty.

Vervolgens zei mijn man: “Waarom word je geen nachtclubhostess?” Zat ik daar: zo bloot mogelijk op een barkruk, mannen aan te moedigen een drankje te bestellen. En dan te bedenken dat ik een bul psychologie en economie had. Een paar keer kwam het tot seks met zo’n man, maar dan tenminste nog wel omdat ik het zelf wilde. Ik vroeg er geen geld voor; inmiddels wist ik dat je je ziel verkoopt als je je lichaam verkoopt.

Na twee jaar in dit rare huwelijk heb ik midden in de nacht een koffertje gepakt, mijn zoon op de arm genomen, vier pond uit de portemonnee van mijn man gestolen, en ben ik voorgoed vertrokken. Hij was geen slechterik, gewoon vreemd.’

Weet u achteraf waarom u zich dit had laten aandoen?

‘Ik was jong, onervaren, ongelukkig, nog niet assertief, verlangde naar liefde – en de tijd waarin ik leefde hielp ook niet mee.’

Hebt u er spijt van?

‘Ik heb nergens spijt van. Wie ik ben is de som van wat ik hiervoor allemaal heb meegemaakt – en ik ben tevreden met het eindproduct. Soms denk ik: was ik in mijn leven maar slank geweest, maar meteen daarna denk ik: nee, dan had ik veel minder kansen gehad in mijn leven. Als je dik bent, word je niet als concurrentie gezien.’

Wat ziet u als het belangrijkste keerpunt in uw leven?

‘Dat was toen ik De tweede sekse van Simone de Beauvoir las, in de jaren zestig. Door haar besefte ik dat de ongelijke positie van vrouwen écht kon veranderen. Ik dacht: wanneer ik als copywriter met schrijven producten voor bedrijven kan verkopen, kan ik er ook ideeën mee verkopen. Toen ben ik eerst tv-series en toneelstukken gaan schrijven, en uiteindelijk romans.’

Bent u tevreden over wat het feminisme heeft bereikt?

‘Ja en nee. Vrouwen hebben meer ontplooiingsmogelijkheden gekregen, maar ook een veel zwaarder leven. Vroeger kon een gezin hier in Engeland op het inkomen van de man rondkomen, maar sinds vrouwen ook werken, zijn de werkelijke lonen gehalveerd en moet je als vrouw werken én kinderen verzorgen. De situatie is nu anders, maar niet per se beter.’

Wat was het gelukkigste moment in uw leven?

‘Dat was toen ik Ron tegenkwam, mijn tweede man. Ik was 29, net weg bij mijn eerste man, en op een dag zat ik in de bus naar huis te twijfelen of ik zou uitstappen om naar een feestje te gaan. Mijn plichtsgevoel zei dat ik beter naar huis kon gaan, maar ik voelde ook het lot in mijn nek ademen, en stapte uit.

Daar was-ie: een kunstenaar met Zapata-snor, in spijkerbroek en houtje-touwtje-jas. Het was volle maan, we kusten elkaar, ik wist dat het lot aan onze kant stond en dat we zouden trouwen. Hij leerde me alles over wijn, kunst, muziek, politiek en lekker eten. Door mijn beslissing die avond in de bus werd ik Iemand: een persoon met een stabiel gezinsleven, compleet met intellectuele vriendenkring en maatschappelijk aanzien. Eindelijk had ik het gevoel dat ik was waar ik moest zijn.’

Tot 32 jaar later, toen hij plotseling van u scheidde.

‘Ja, dat was het absolute dieptepunt in mijn leven. We hadden wel vaker strubbelingen gehad – ik durf te stellen dat hij jaloers was: ik had succes met mijn boeken, hij niet met zijn schilderijen – maar dat liep altijd wel los. Dit keer kwamen we in een onomkeerbare maalstroom terecht. En toen ging hij dus ook nog dood aan een hartaanval.

Tja, zo gaat het vaker in het leven: je denkt dat je het in de hand hebt, maar dan barst er een vulkaan open en word je overspoeld door smurrie, en heb je er maar mee om te gaan.’

Hoe reageerde u?

‘Een tijdje dacht ik dat mijn leven voorbij was, maar wonderwel pakte ik vrij snel de draad op. Achteraf ben ik dankbaar dat onze levens zo lang samen hebben gebloeid. Veel mensen krijgen geen 32 jaar samen. Ron is zo’n groot deel van mij, hij is er nog steeds. Ik heb het gevoel dat we gewoon samen doorgaan.’

Hoe ziet een tachtigjarige haar toekomst?

‘Lichamelijk wordt het minder. Ik heb net een nieuwe knie, kan niet goed meer lopen, en daardoor niet zo makkelijk reizen… En ik haat het te worden tegengehouden in de dingen die ik wil doen. Maar ik geniet ook nog steeds: van lachen en de liefde van vrienden, van seks, lekker eten, kletsen… Dat zijn toch de allerbelangrijkste dingen in het leven, naast schrijven natuurlijk.

In feite is het leven een stuk fijner als je oud bent: je hoeft niet meer steeds te worden bewonderd en kunt gewoon plezier hebben. Wat mij betreft is het afgelopen als ik begin te dementeren, of de zin in schrijven verlies.’

Dan maakt u er een eind aan?

‘Ja. Het lijkt me deprimerend voor mijn naasten om met iemand te moeten leven die niet meer degene is die ze altijd was… Dan kan ik beter helemaal dood zijn. Maar de dokter heeft me verteld dat iedereen dat altijd zegt, en als puntje bij paaltje komt, hangen ze toch enorm aan het leven. We zullen zien.’

Bent u bang voor de dood?

‘Al sinds mijn zeventiende niet. Ik heb toen een operatie gehad waarbij ik zuurstoftekort kreeg. Ik zag het beroemde licht aan het einde van de tunnel en voelde alleen maar gezelschap om me heen. Laatst had ik een hartstilstand en stond ik in dichte mist voor een openstaande poort gemaakt van gloeiende neonbuizen – wat tamelijk vulgair was, maar ook heel mooi. Maar goed, de artsen trokken me terug.’

Ving u een glimp op van wat er achter de poort zat?

‘O, dat was niks spannends, hoor. Gewoon: meer van hetzelfde. Het is daar net zo hard sappelen als hier op aarde. Dezelfde strijd, inspanning, problemen, irritaties en beloningen. Niet meer dan een andere versie van wat hier aan de gang is.’

Fay Weldon (80) is dochter van een huisarts en een romanschrijfster. Op haar vijfde ging haar vader ervandoor met een ander, waarna haar moeder de eindjes aan elkaar knoopte als naaister, huishoudster en fabrieksarbeider. Tot haar veertiende woonde Weldon in Nieuw-Zeeland; sindsdien in Engeland. Ze studeerde economie en psychologie, was enige tijd copywriter, en is sinds haar feministische debuutroman En mevrouw ging er vandoor (1967) internationaal bekend als schrijfster. Ze heeft vier zoons: één van een straatartiest met wie ze op haar 22ste een affaire had, drie uit haar huwelijk met kunstenaar/antiekhandelaar Ron Weldon.

Kehua!, de nieuwe roman van Fay Weldon, verscheen dit voorjaar (Contact, € 19,95).

auteur

Edwin Oden

Ik schrijf heel graag. Het liefst mooie interviews waarin je de geïnterviewde ten diepste leert kennen. Daarnaast ben ik erg geïnteresseerd in de ontdekkingen die worden gedaan in de psychologie. Neem bijvoorbeeld het breinonderzoek, waar revolutionaire technieken de laatste jaren geweldige inzichten hebben opgeleverd.

» profiel van Edwin Oden

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Omgaan met het grote werktaboe: psychische problemen

Gevoelig voor depressies, ooit een burn-out gehad? Tweederde van de mensen met psychische klachten z...
Lees verder
Artikel

Omgaan met het grote werktaboe: psychische problemen

Gevoelig voor depressies, ooit een burn-out gehad? Tweederde van de mensen met psychische klachten z...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Branded content

Hoe cadeaus geven je relaties kan verdiepen

Natuurlijk draaien kerst en Sinterklaas niet alleen maar om cadeaus, maar de feestdagen zijn wel het...
Lees verder
Interview

Deze journalist vertelt open over haar rouw na de zelfdoding...

Journalist Resi Lankester (44) was halverwege de twintig toen haar vader een einde aan zijn leven ma...
Lees verder
Interview

Deze journalist vertelt open over haar rouw na de zelfdoding...

Journalist Resi Lankester (44) was halverwege de twintig toen haar vader een einde aan zijn leven ma...
Lees verder
Kort

Zwarte koffie voor de sadist

Haar eerste man probeerde haar de prostitutie in te drijven, de tweede schoof haar na dertig jaar aa...
Lees verder
Artikel

Ontploffingsgevaar!

Het is oppassen geblazen als mensen plotsklaps over hun toeren raken. Een aantal tips voor eerste hu...
Lees verder
Artikel

Onderzoek: Wat heb je nodig om gelukkig te zijn?

Haar eerste man probeerde haar de prostitutie in te drijven, de tweede schoof haar na dertig jaar aa...
Lees verder
Kort

In 6 stappen beter omgaan met pijnlijke emoties

Verdriet, boosheid, pijn: we rennen het liefst weg voor onplezierige emoties of we reageren ze af op...
Lees verder
Column

Goed mislukt

Lees verder
Interview

Frank Meester: ‘Ons gevoel stuurt ons de goede richting op...

Frank Meester is filosoof en een gevoelsmens. Over zijn kijk op de wereld ligt hij vaak in de clinch...
Lees verder