Oh-my-god, you’re beautiful! Het is een van de standaarduitdrukkingen waarmee tienermeisjes elkaars profielfoto’s op Instagram beschrijven. Zinnetjes die rechtstreeks uit televisieseries als America’s next top model komen. In superlatieven vertellen de meisjes elkaar hoe mooi ze zijn.

Waarom zijn meisjes in de puberteit zo gefixeerd op hun uiterlijk? ‘Hun lichaamsbeeld neemt bij hen een andere plek in hun zelfbeeld in dan bij jongens,’ antwoordt de Nederlandse psychologe Kirsten de la Horra Calomarde. ‘Jongens voelen de druk om te voldoen aan een ideaalbeeld minder, omdat prestaties bij hen belangrijker zijn dan een puistje op je neus. Als je jongens een foto laat zien van Rafael Nadal, zullen ze zeggen dat die goed kan tennissen. Laat je meisjes een foto zien van Fatima Moreiro de Melo, dan zeggen ze niet dat die goed kan hockeyen, maar dat ze mooi slank is.’

Ideaalbeelden

Uit onderzoek blijkt dat jongens per definitie een positiever zelfbeeld hebben dan meisjes. Bovendien vergelijken ze zichzelf niet met mannelijke modellen, maar vooral met andere jongens – bijvoorbeeld op populariteit, intelligentie en sportprestaties. Meisjes spiegelen zich aan iedereen: ze vragen zich niet alleen af wat andere meisjes van hen vinden, maar ook wat jongens van hen vinden, én hoe ze afsteken bij fotomodellen.

Volgens De la Horra Calomarde, die promotieonderzoek doet naar het effect van media-educatie op het zelfbeeld van jongeren, maakt dat laatste meisjes uiterst gevoelig voor massamediaconsumptie. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het zelfbeeld van meisjes naar beneden gaat na het zien van de gemanipuleerde beelden die in die media de boventoon voeren.

En ze zien er nogal wat: ze kijken significant vaker dan jongens naar programma’s als Extreme makeover, Make me beautiful en Next top mdel. Opvallend genoeg geldt dat vooral voor meisjes die toch al een lager zelfbeeld hebben. Hoe beter het zelfbeeld, hoe minder een meisje naar dit soort programma’s kijkt.

Maar wie kijkt, wordt erdoor beïnvloed, stelt De la Horra Calomarde. ‘Hoe meer ideaalbeelden meisjes zien, hoe vaker ze iets aan hun lichaam willen veranderen. Ze willen er net zo uitzien als die modellen. Wat natuurlijk niet lukt. Zelfs die modellen zien er immers in het echt niet zo uit.’

Hoe kan ik het zelfbeeld van mijn dochter verbeteren?

Maar hoe geef je een tienermeisje een sterker zelfbeeld? ‘Door haar al vroeg mediawijs te maken,’ zegt De la Horra Calomarde. ‘Meisjes die snappen hoeveel er wordt gemanipuleerd, voelen zich beter over zichzelf. Als je snapt dat je je niet aan een onrealistisch beeld moet spiegelen, heb je minder last van een negatief zelfbeeld.’

Tot die conclusie kwam de onderzoekster door grote groepen meisjes een filmpje te laten zien waarin een model eerst zwaar wordt opgemaakt en wier foto daarna met de computer wordt bewerkt. Het filmpje maakt onderdeel uit van de Dove-campagne om jonge meisjes te waarschuwen voor manipulatie door de cosmetische industrie. Na het zien van het filmpje kregen de proefpersonen gemanipuleerde foto’s van modellen te zien. De negatieve invloed op het zelfbeeld, zoals die in de controlegroep werd gemeten na het zien van de modellen, was verdwenen bij meisjes die eerst het Dove-filmpje hadden gezien.

Een andere manier om het zelfbeeld van meisjes te versterken, zo zegt de onderzoekster, is door hun uit te leggen wat het doel is van reclame. ‘De cosmetische industrie is slechts uit op het verkopen van producten. Daarom spelen ze in op de angst van meisjes. De onderliggende boodschap is: Probeer er net zo uit te zien als deze modellen, anders hoor je er niet bij. Ze willen je onzeker maken. Meisjes die dat weten, hebben een beter zelfbeeld.’

Inmiddels gaan er stemmen op om gemanipuleerde reclamebeelden een waarschuwingslabel te geven, net als pakjes sigaretten. De la Horra Calomarde heeft onderzocht of dat effect heeft. ‘Meer dan 99 procent van de reclamebeelden is met de computer bewerkt. Maar het heeft geen effect op hun zelfbeeld als je jongeren daar met een waarschuwing op wijst. Dat effect is er alleen als je het proces van manipulatie laat zien.’

Zo geeft u uw dochter een sterker lichaamsbeeld

Niet alleen inzicht in hoe de media beelden manipuleren helpt om het zelfbeeld van tienermeisjes te versterken. Ook moeders spelen een cruciale rol. Er blijkt een direct verband te bestaan tussen de ideeën van moeders over gezondheid en lichaamsvormen, en het zelfbeeld van hun dochters. Als belangrijkste rolmodel moeten moeders laten zien dat ze blij zijn met hun eigen lichaam.

Zo kun je het zelfbeeld van je dochter verbeteren:

  • Maak uw dochter duidelijk dat u haar waardeert om wie ze is, niet om hoe ze eruitziet.
  • Praat niet over dingen als streefgewicht, dikke billen of calorieën waar uw dochter bij is.
  • Plaag haar nooit met haar uiterlijk.
  • Als uw dochter problemen heeft met haar uiterlijk, bagatelliseer dat dan niet, maar praat erover en toon begrip.
  • Blijf op de hoogte van de tv-programma’s die uw dochter bekijkt en tijdschriften die ze leest. Bespreek wat u samen ziet.
  • Prijs vrouwen in de media om hun prestaties, niet om hun uiterlijk.
  • Er bestaan lichamen in alle soorten en maten. Wijs uw dochter erop dat het modellenlichaam er daarvan maar één is.
  • Geef het goede voorbeeld en spreek positief over uw eigen lichaam. Laat zien dat u uw eigen lichaam mooi vindt, welke vorm het ook heeft.
  • Benadruk prestaties van het lichaam zoals lenigheid of sportiviteit.

Tieners steeds kritischer op zichzelf

Ondanks hun fixatie op het eigen uiterlijk is tweederde van de Nederlandse meisjes tevreden met hun uiterlijk. Dat blijkt uit recent onderzoek van de stichting Mijn Kind Online onder vijfhonderd tieners.

Maar uit dat onderzoek blijkt ook de sterke invloed van de media op het zelfbeeld van de meisjes. De grote aandacht voor het uiterlijk in de media en de bijbehorende beroemdheidscultus leiden ertoe dat tieners extra kritisch naar hun eigen uiterlijk kijken.

Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat kinderen zich op steeds jongere leeftijd bewust worden van hun uiterlijk. Zo ontdekte Stacy Dunn van de Universiteit van Florida dat de helft van de meisjes tussen de 3 en 6 jaar zich zorgen maakt over haar eigen uiterlijk.

Meer over een sterker zelfbeeld

  • Persoonlijk advies nodig bij het mediawijs maken van uw dochter? Plusabonnees leggen hun vraag voor aan psychologe Kirsten de la Horra Calomarde op psychologiemagazine.nl/vraagadvies
  • Hoe staat het eigenlijk met uw eigen lichaamsbeeld? Test het op psychologiemagazine.nl/tests[/wpgpremiumcontent]