Doodsbang voor de Hoogovens

Het heeft lang geduurd voordat de samenleving oog kreeg voor het psychische leed van verzetsmensen die in de oorlog in kampen terechtkwamen. Jolande Withuis tekent hun geschiedenis op.

Carel Steensma zit eind jaren negentig in zijn rolstoel hoog in de Elzas, op de plek waarnaar hij meer dan veertig jaar lang nooit heeft willen terugkeren. Het was te zwart, te gruwelijk wat daar met hem gebeurd was. Nu is hij toch gegaan, op aandrang van zijn zoons. Het is lente, de natuur is in volle bloei en de vogels zingen. Twee bussen met schoolkinderen worden op dezelfde plek los­gelaten. Ze hebben pret. En dan realiseert Steensma zich: ‘Dít is het leven, niet het vreselijke dat ik toen heb meegemaakt. Toen was het over. Toen viel ineens de zwarte mantel van me af, die ik nooit had kunnen afschudden.’

Verzetsmensen die na de oorlog terugkeerden uit de concentratiekampen, gingen gebukt onder een zwarte mantel die door de samenleving jarenlang nauwelijks werd opgemerkt – laat staan erkend. Er waren voor ieder kamp weliswaar ­comités van overlevenden, maar die hielden zich bezig met het ­organiseren van een eerbetoon aan de doden. De onverzoenlijkheid van communisten en niet-communisten leidde bovendien vaak tot gescheiden comités: politieke rivaliteit was belangrijker dan gedeeld leed.

Pas in de jaren zeventig draaien de schijn­werpers van de doden naar de overlevenden. In 1972

stelt de regering voor een aantal oorlogsmisdadigers – de Drie van Breda – vrij te laten. Het opgekropte leed van de kampoverlevenden wordt dan in volle omvang zichtbaar. Mensen die nog altijd niet langs de Hoogovens durven fietsen vanwege de hoge schoorstenen, mannen die uitgemergelde poppetjes met doodshoofden voor hun kinderen tekenen, of die ’s nachts zwetend wakker worden en hun draai niet kunnen vinden in het normale leven.

sociologe Jolande Withuis, die al eerder over oorlogstrauma’s schreef, schetst in Na het kamp de geleidelijke onderkenning van deze individuele psychische ravage. Ze doet dat aan de hand van een vracht aan feiten over de comités van overlevenden van vier kampen. Dat Withuis ondanks deze feitendichtheid de aandacht van de lezer tot het eind toe weet vast te houden, komt doordat ze de lotgevallen van een beperkte groep verzetshelden – van wie met name Pim Boellaard het hart van de schrijfster gestolen lijkt te hebben – als een rode draad door de vertelling laat lopen. Het maakt van Na het kamp een prachtig boek.

Na het kamp. Vriendschap en politieke strijd, Jolande Withuis, De Bezige Bij, € 22,50

auteur

Ranne Hovius

Ranne Hovius is psychologe, freelance wetenschapsjournalist en schrijver.

» profiel van Ranne Hovius

Dit vind je misschien ook interessant

Kort

Waarom generalisten verder komen – David Epstein

Wil je graag uitblinken? Dan kun je je het best breed ontwikkelen. Volgens onderzoeksjournalist Davi...
Lees verder
Kort

Waarom generalisten verder komen – David Epstein

Wil je graag uitblinken? Dan kun je je het best breed ontwikkelen. Volgens onderzoeksjournalist Davi...
Lees verder
Branded content

Privé: Carrière in quarantaine? Ontwikkel jezelf met een t...

Drie maanden aan huis gekluisterd zijn doet veel met een mens. Zo houd je opeens tijd over. Bijvoorb...
Lees verder
Branded content

Privé: Carrière in quarantaine? Ontwikkel jezelf met een t...

Drie maanden aan huis gekluisterd zijn doet veel met een mens. Zo houd je opeens tijd over. Bijvoorb...
Lees verder
Recensie

Leer hoe het brein van je tiener werkt met dit boek

Het woord ‘puber’ roept associaties op met lastig gedrag, terwijl de adolescentie een periode is...
Lees verder
Recensie

Leer hoe het brein van je tiener werkt met dit boek

Het woord ‘puber’ roept associaties op met lastig gedrag, terwijl de adolescentie een periode is...
Lees verder
Recensie

Francine Shapiro, Je verleden voorbij, EMDR

3 redenen om dit boek te lezen
Lees verder
Kort

Onbegrijpelijke peuters?

Het heeft lang geduurd voordat de samenleving oog kreeg voor het psychische leed van verzetsmensen d...
Lees verder
Interview

Benjamin Spock

Dokter Benjamin Spock, goeroe op het gebied van de opvoeding, mag dan niet meer in leven zijn, zijn ...
Lees verder
Recensie

Lees alles over migraine met dit boek

Omdat niets leek te helpen tegen haar hardnekkige migraine en artsen opvallend weinig wisten, stortt...
Lees verder
Recensie

Seks, seks en nog eens seks

Psychologie biedt de vreugde van een wijdere blik. Die ontbreekt helaas in het boek van Marcel Roele...
Lees verder
Kort

Zwijgen is beter dan praten

Indische Nederlanders vormden de eerste groep allochtonen in Nederland na de oorlog. In verhouding t...
Lees verder
9135