Als bekende liefdesonderzoeker aan de universiteit van Oxford was ze gevraagd als matchmaker bij het Britse tv-programma Married at first sight. Maar na twee seizoenen haakte Anna Machin gedesillusioneerd af. ‘Ons doel als deskundigenteam was om met behulp van de wetenschap gelukkige koppels samen te stellen, terwijl de programmamakers drama wilden. Dat zat elkaar in de weg. Maar goed, de kans op een mooie liefde is sowieso niet groot in zo’n setting. In een beginnende relatie moet je kwetsbaar durven zijn, en dat is zelfs al lastig als er géén camera’s op je gericht staan. Voor zover ik weet, is van alle seizoenen slechts één koppel nog samen.’

Denkt u dat het mogelijk is om mensen op puur wetenschappelijke basis met succes te matchen?

‘Nee, daarvoor spelen er te veel factoren mee die we nog helemaal niet begrijpen. Maar we kunnen de kans op een geslaagde match wel vergroten. In elk geval een stuk meer dan nu op online datingplatforms gebeurt. Daar gaat het vooral om gedeelde interesses, terwijl dat maar zo’n klein onderdeel is van een goede match. Ja, het is handig als je van dezelfde soort muziek houdt, maar zeker niet het allerbelangrijkst. Of we de ander aardig vinden, bijvoorbeeld, is op de lange termijn veel belangrijker.’

Training

Van single
naar samen

  • Leer wat je valkuilen zijn in de liefde
  • Ontdek welk relatietype je bent
  • Kom erachter wat voor partner bij je past
bekijk de training
Nu maar
€ 67,50

En wat is de belangrijkste voorspeller voor succes?

‘Dat je hechtingsstijl goed samengaat met die van de ander. Als beide partners angstig gehecht zijn en continu vrezen om verlaten te worden, gaat het echt niet werken. Ook twee mensen met een afwerende hechtingsstijl hebben weinig kans van slagen. Veilig gehechte mensen hebben het dus veruit het makkelijkst: die matchen qua hechtingsstijl met iedereen. Al moet je je uiteraard ook tot de ander aangetrokken voelen.’

Kun je zonder professionele hulp je hechtingsstijl beïnvloeden en daarmee je kans op succes in de liefde vergroten?

‘Je hechtingsstijl wordt grotendeels bepaald door ervaringen in je jeugd en dan met name de band die je met je ouders of verzorgers had. Heb je hierbij een diep trauma opgelopen, dan is het zelfs met professionele hulp lastig om daarvan los te komen. Maar oppervlakkiger scheurtjes kun je soms wel zelf helen. Er zijn namelijk verschillende gradaties van onveilig gehecht zijn. Wie als kind bijvoorbeeld een vechtscheiding heeft meegemaakt, zal eerder een zeer angstige hechtingstijl ontwikkelen dan iemand wiens ouders op een redelijke manier uit elkaar zijn gegaan. Als ik mezelf als voorbeeld neem: ik had een matig angstige hechtingsstijl, terwijl mijn man veilig is gehecht. Doordat hij me telkens weer liet voelen dat mijn angst dat hij me zal verlaten onterecht is, is mijn hechtingstijl gedurende de jaren steeds meer richting “veilig” geschoven. Wel heb ik daarvoor eerst een patroon bij mezelf moeten leren herkennen en bewust de beslissing genomen om dat te doorbreken. Ik heb niet na een paar maanden het bijltje erbij neergegooid, maar tegen mezelf gezegd: oké, ik heb nu de neiging om deze man van me weg te duwen, maar ik doe het niet. Ik geef niet toe aan mijn angst.’

Als je jeugd zo belangrijk is voor je hechtingsstijl, hoe kan het dan dat er mensen zijn met een traumatisch verleden die toch heel gelukkig zijn in de liefde?

‘Sinds kort weten we dat je hechtingsstijl ook deels genetisch is bepaald. Het onderzoek hiernaar staat nog in de kinderschoenen; we zijn er net zes à zeven jaar mee bezig. Er is dus nog veel onduidelijk. Maar het lijkt erop dat er mensen zijn met een bepaalde set genen die maakt dat ze minder worden beïnvloed door omgevingsfactoren. Deze mensen blijven ook na de meest afschuwelijke trauma’s heel stabiel, en hetzelfde geldt voor hun hechtingsstijl. Ze hebben het geluk robuuster te zijn dan anderen.’

Uit onderzoek blijkt dat stellen met dezelfde mate van gezichtssymmetrie vaker samenblijven.

‘Klopt. Bekend is dat gezichtssymmetrie iets zegt over de sterkte van je genen: hoe gelijkmatiger je gezicht, hoe sterker en gezonder je genen. Daarom vinden we mensen met een symmetrisch gezicht aantrekkelijk. Met zo’n man of vrouw hebben we een grotere kans op gezonde nakomelingen, beseffen we onbewust. Maar een relatie met iemand die aantrekkelijker is dan wijzelf, maakt weer onzeker. Liever kiezen we iemand binnen onze eigen league. Vandaar dat stellen qua uiterlijk meestal vergelijkbaar zijn: heel aantrekkelijk gaat met heel aantrekkelijk, gemiddeld met gemiddeld, enzovoorts. De angst om de ander kwijt te raken, speelt dan minder een rol, evenals het gevoel dat je misschien wel beter kunt krijgen. Over het algemeen zijn succesvolle relaties dus ook uiterlijk een match. Maar je biologische waarde wordt niet alleen bepaald door je gezichtssymmetrie; ook leeftijd en tekenen van vruchtbaarheid spelen een rol. Denk aan een smalle taille en brede heupen bij vrouwen en brede schouders en smalle heupen bij mannen. We zien dat ook deze biologische markers qua niveau vaak overeenkomen in succesvolle relaties.’

Wat is de rol van hersenstofjes als beta-endorfine, oxytocine en dopamine in ons liefdesleven?

‘Ze werken samen als een soort chemische cocktail en bepalen voor een groot deel ons gevoelsleven. Oxytocine en dopamine zijn vooral in het begin van een relatie belangrijk. Oxytocine boost je zelfvertrouwen en vermindert angst. Het komt voornamelijk vrij bij vrouwen tijdens seks en heeft een verbindend effect. Dopamine activeert het beloningssysteem in je hersenen waardoor je je prettig gaat voelen. Daarnaast motiveert het je om relaties aan te gaan. Duurt een relatie voort, dan zwakken de effecten van deze stofjes af. Dit geldt niet voor betaendorfine; dat is een opiaat, en dus verslavend. Bovendien bouw je er geen tolerantie voor op. Het heeft een blijvend effect op onze gemoedstoestand en maakt dat zowel liefdesrelaties als vriendschappen in stand blijven. Het komt vrij als we met elkaar dingen beleven, zoals samen lachen, zingen, dansen en elkaar aanraken. Betaendorfine jaagt niet alleen gevoelens van liefde aan, maar heeft ook pijnstillende eigenschappen.’

Dus als we daar nou een synthetische versie van maken, is iedereen straks liefdevol en gelukkig.

‘Haha, dat zou inderdaad een mooie oplossing zijn. Helaas gaat dat niet lukken. Ten eerste is het heel lastig om een synthetische beta-endorfine te maken en ten tweede kan het stofje niet door de bloedbarrière van het brein heen. Je zou het dan dus direct in het centraal zenuwstelstel moeten injecteren en dat is nogal extreem. Maar je kunt het wel zelf steeds opnieuw genereren, door bijvoorbeeld samen te gaan rennen, met z’n tweeën een massage te nemen of te zingen. Mensen vragen me weleens: “Wat kan ik doen om te zorgen dat mijn date goed verloopt?” Dan antwoord ik altijd: ga samen dansen, sporten of naar een humoristische voorstelling. Dat geeft een stoot beta-endorfine waardoor je euforisch wordt en je je meer verbonden met elkaar voelt. Werkt echt heel goed.’

Bij de relatiepsycholoog: Peer verschuilt zich achter dominante vrouwen

Elke maand een inkijkje in de praktijk van relatiepsycholoog Jean-Pierre van de Ven.

Lees verder

Ik begreep dat er wel sprays te koop zijn met oxytocine?

‘Dat klopt, oxytocine is wel te synthetiseren. Je kunt een neusspray op eBay kopen. Ik heb het nooit geprobeerd, maar het schijnt zo’n vijftien minuten te werken. Ik zou het niet aanraden, want niet iedereen reageert er even goed op. Beta-endorfine is sowieso veel krachtiger, dus je kunt beter mijn adviezen opvolgen.’

Kan ik van nature meer of minder van deze breinstofjes hebben dan een ander?

‘Ja, we hebben allemaal onze eigen basismix. Dat verklaart waarom de een meer behoefte heeft aan liefde en verbinding dan de ander, of waarom iemand verschrikkelijk verliefd kan worden en dat heel lang kan blijven. Daar zit overigens ook een nadeel aan: hoe verliefder je kunt worden, hoe erger je hart breekt als je aan de kant wordt gezet. De heerlijke verzachtende cocktail aan breinstofjes valt plotseling weg, waardoor het voelt alsof je een open zenuw bent. Ook krijg je afkickverschijnselen van met name het tekort aan beta-endorfine. Vreselijk.’

Hoe belangrijk is het om elkaar in een lange relatie te blijven aanraken?

‘Heel belangrijk. Het stimuleert de aanmaak van al die prettige breinstofjes en is misschien wel de beste manier om de kans te vergroten dat je bij elkaar blijft. Ook tijdens diepgaande gesprekken maak je die stofjes aan, maar aanraking is veruit het krachtigst. Hoeveel behoefte je hebt om aangeraakt te worden, is echter individueel bepaald. Je kunt wel leren om aanrakeriger te worden, maar het is deels genetisch. Als jij het veel belangrijker vindt dan je partner, kan het lastig zijn om de relatie goed te houden.’

Gelooft u in liefde zonder lust?

‘Dat vind ik een lastige. Er zijn mensen die aseksueel zijn, maar wel behoefte hebben aan romantische liefde. Dus ja, het kan. Maar voor de meeste mensen komen lust en liefde samen. Als we de hersenscans van verliefde mensen bekijken, is vooral het deel dat voor lust zorgt actief. Het rationele bewustzijn doet dan juist nog maar vrij weinig, vandaar dat we van die domme dingen kunnen doen als we verliefd zijn.’

Heeft iedereen een relatie nodig of kan het zijn dat je er van nature minder behoefte aan hebt?

‘Er zijn zeker individuele verschillen in de mate van behoefte aan een romantische relatie. Dat heeft te maken met je persoonlijkheid, je neuro-chemische balans en met je opvoeding, je jeugd. Maar niemand kan helemaal zonder goede relaties met anderen. Die zijn fundamenteel. We weten uit onderzoek dat als aan basisbehoeften zoals voedsel en water is voldaan, relaties de beste voorspellers zijn van iemands geluksgevoel en gezondheid. Alleen: dat hoeven dus niet per se romantische relaties te zijn. Sommige mensen hebben daar oprecht geen behoefte aan. Maar ik ben ervan overtuigd dat we wel állemaal vrienden nodig hebben. We onderschatten vaak het belang van vriendschap en geven de prioriteit aan onze liefdesrelatie en familiebanden. Vanuit evolutionair oogpunt is dat begrijpelijk: zo vergroten we de kans op gezonde en gelukkige nakomelingen. Maar voor je geluk en gezondheid zijn vrienden heel belangrijk. Met hen deel je weer andere dingen dan met een geliefde – je kunt doorgaans niet alles bij één iemand vinden. Met de een kun je lachen, met de ander diepe gesprekken voeren. Zonder vriendschappen ligt eenzaamheid op de loer en dat verkort de levensverwachting.’

Wat is nu de doorslaggevende succesfactor in de liefde: genen of ervaringen?

‘Ik doe al jaren onderzoek naar liefde, maar het blijft voor een groot deel ongrijpbaar. Er zijn ook stellen die aan geen van de succesvoorspellers voldoen – hun hechtingsstijl matcht niet, ze hebben niets gemeenschappelijk, zijn niet in dezelfde mate aantrekkelijk, de een is aanrakerig en de ander helemaal niet – en toch zijn ze dol op elkaar. Boven al die psychologische en chemische eigenschappen is daar dat grote menselijke brein, dat alle regels kan overstijgen. Daardoor zullen we nooit het volledige antwoord krijgen. En dat is maar goed ook, want juist het mysterie maakt de liefde tot wat ze is.’ //