‘Maar het lukt me zelf niet om te veranderen. Hoe kan ik leren genoegen te nemen met een acht?’ Vervang de irrealistische ideeën door nieuwe, realistische ideeën.

‘Ik eis te veel van mezelf en van anderen. Alles wat ik doe, moet goed zijn. En dan bedoel ik niet gewoon goed, maar niet te verbeteren goed. Mijn linnenkast ziet er bijvoorbeeld uit als een blokkendoos. Alles is even breed opgevouwen, met de dichte kant naar voren. Als iemand de handdoeken verkeerd om op de plank legt, leg ik ze goed. Een vakantiehuisje is schoner als we er weggaan dan als we aankomen. Zelfs het playmobilspeelgoed van mijn jongste dochter zet ik regelmatig netjes neer. Als ze er dan mee gaan spelen, baal ik stiekem dat alles weer door elkaar gaat.

Ik heb zelf behoorlijk last van mijn perfectionisme. Kleine dingen als het krijgen van visite leveren al stress op, omdat ik dan alles perfect in orde wil hebben. Ik stoor me er zelfs al aan als er onkruid in de tuin staat. Dat is reuze vermoeiend.

Ook ben ik bang dat ik mijn perfectionisme op de kinderen overdraag. Ze vertonen soms al trekjes in die richting. Mijn oudste dochter wil ook overal de beste in zijn, en baalt als het niet lukt. De jongste merkt al dat dingen ‘niet goed’ zijn. Ze pulkt bijvoorbeeld scheve plakkertjes los, om ze alsnog recht te plakken.

Ik ben al een eind op weg: ik weet dat ik perfectionistisch ben en dat het anders zou moeten. Maar tot nu toe lukt het me niet om te veranderen. Ik heb wel eens geprobeerd om de boel de boel te laten, maar dat kostte me dan ontzettend veel energie. Ik denk dat het heel moeilijk wordt om het uit mijn systeem te krijgen. Of is er hoop?’

Waar komt perfectionisme vandaan?

Arbeids- en organisatiepsycholoog Roderik Bender: ‘Iedereen kan er last van hebben, maar ik zie het vaak bij jonge, intelligente vrouwen. Wie meer nadenkt over dingen, heeft meer zelfkritiek. Het prototype van de perfectionist is een hoogopgeleide vrouw van rond de dertig jaar, opgevoed in een calvinistisch milieu.

Perfectionisme bestaat uit hardnekkige irrationele gedachten en overtuigingen. In plaats van “ik wil— denk je: “ik moet—, of: “er wordt van mij verwacht—. Een perfectionist maakt van de wens om dingen goed te doen een eis. Hij is daarnaast te herkennen aan de neiging om de lat hoger te leggen voor zichzelf dan voor een ander.’

Wat is eraan te doen?

Vervang de irrationele ideeën door nieuwe, realistische ideeën, een techniek uit de Rationeel Emotieve Therapie (RET).

• Neem een concrete situatie in gedachten, waarin u last hebt van perfectionisme. Het geven van een presentatie bijvoorbeeld. Of, in het geval van Cindy, het krijgen van visite.

• Kijk kritisch naar die situatie en ga na welke overtuiging uw handelen stuurt. Bijvoorbeeld: ‘Ze vinden me een slons als het niet schoon is, en dat is vreselijk,’ of: ‘als mijn handen trillen tijdens de presentatie, ga ik af als een gieter.’

• Daag dat idee uit: hoe vindt ú het als het huis van anderen niet perfect opgeruimd is? Niet zo erg, waarschijnlijk. Waarom zouden anderen daar dan anders over denken? Of: wordt u ontslagen als u dit niet perfect doet?

• Vervang de irrationele overtuiging door een realistische: ‘Ik mag best fouten maken, net als anderen.’

• Oefen dit nieuwe idee in de praktijk. Maak expres fouten of laat na om alles nog een keer te checken. Pak uw tas bijvoorbeeld pas op het laatste moment in voordat u op vakantie gaat.

• Kijk wat er gebeurt. Waarschijnlijk komt u erachter dat anderen helemaal niet bezig zijn met uw fouten, en dat het leven gewoon doorgaat.

Tips voor de omgeving

• Geef een perfectionist geen complimenten. Hij is geneigd te denken dat iedereen om hem heen bezig is met zijn prestatie. Door te zeggen dat hij het goed doet, bevestigt u deze gedachte.

• Leg nadruk op wat er echt belangrijk is in het leven. Perfectionisten vergeten vaak dat het gezin, vriendschap, het vermogen om te genieten, belangrijker zijn dan die ene perfecte prestatie.

Te verwachten resultaat

Roderik Bender: ‘Je kunt er een flink aantal jaar voor uittrekken om er helemaal van af te komen. Je moet veel oefenen en dat is vervelend, vooral voor perfectionisten: die doen liever geen dingen die hen niet goed afgaan.

Perfectionisme is moeilijk op te geven. Mensen hebben er jaren over gedaan om een goede perfectionist te worden. Expres fouten maken vinden ze griezelig. Maar juist daardoor leer je dat de wereld gewoon doordraait na een fout.’

 [/wpgpremiumcontent]