Van god los

Ze groeiden op in een gesloten geloofsgemeenschap, volgden hun ouders daarin. Tot de vraagtekens kwamen. ‘Vorig jaar ben ik uit de sekte gestapt. Ik leer nu pas om kritisch te denken.’

‘Ik zou de anderen ook wakker willen schudden’

Nelly Jochu (42) groeide op als Jehovah’s getuige. Een jaar geleden ging ze pas anders tegen haar geloof aankijken. ‘Ik ben boos op mezelf dat ik me zo lang voor de gek heb laten houden. In augustus heb ik me laten uitschrijven, want ik wil geen band meer met die organisatie. Ik ben daardoor het contact met mijn familie grotendeels kwijtgeraakt en daar ben ik heel verdrietig over.

Van jongs af ben ik opgegroeid bij pleegouders. Ik kom uit een gezin met negen kinderen en had veel extra aandacht nodig vanwege een bloedafwijking die gepaard ging met heftige koortsaanvallen. Mijn pleegouders zijn net als mijn ouders Jehovah’s getuigen. We vierden geen verjaardagen, geen Kerstmis of andere feestdagen, maar ik voelde dat nooit als een gemis. Wij hadden immers ons geloof, “de waarheid”. Langs de deuren gaan om te prediken vond ik als kind echt leuk. Ik mocht op de bel drukken en dan kreeg ik een snoepje.
Vijf keer per week gingen we naar de diensten in de Koninkrijkszaal. Daar had ik als puber natuurlijk niet altijd zin in. En soms baalde ik er echt van als mensen de voordeur voor

onze neus dichtsmeten. Maar ik zocht de oorzaak voor mijn negatieve gevoelens vooral bij mezelf. Was ik wel genoeg met het geloof bezig? Voor mijn gevoel moest ik dan gewoon meer in de Bijbel lezen. Dan zou het met hulp van God wel weer goed komen.

Op mijn 25ste ging ik het huis uit. Ik was altijd aan het tekenen, maar ik mocht niet naar de kunstacademie omdat die volgens mijn pleegouders te ver weg was en ik daarna geen werk zou vinden. Ik denk dat ze de kunstacademie eigenlijk te vrij vonden.
Het werd een opleiding aan de streekschool en daarna een baan als ambtenaar bij de gemeente. In eerste instantie bleef ik actief als Jehovah’s getuige, tot ik negen jaar geleden een depressie kreeg doordat mijn pleegvader alzheimer kreeg, mijn broertje schizofreen bleek te zijn en mijn werk ook niet lekker liep. Ik ben toen lang “inactief” geweest, ging niet meer naar de vergaderingen of langs de deuren. Omdat ik steeds ben blijven geloven, voelde ik me daar altijd schuldig over.

Vorig jaar zag ik een Facebookfilmpje dat was opgenomen in het Amerikaanse hoofdkwartier. Blije Jehovah’s dansten op Happy van Pharrell Williams. Ik vond het zó vreemd dat ze zomaar een werelds nummer gebruikten, dat ik hele dagen ben gaan googelen. Ik kwam allemaal verhalen tegen van ex-Jehova’s, de zogenaamde afvalligen, en was verbijsterd over de dingen die ze vertelden over wat er echt niet klopt. De dag des oordeels die al voor 1975 voorspeld was, de pedofielen die in bescherming genomen worden, een klein groepje in Amerika dat miljoenen bezit… Dat heeft voor mij niks met God te maken.
Twee zussen hebben me nu geblokkeerd op Facebook en mijn pleegmoeder wil me niet meer zien. Af en toe spreek ik nog een zus die geen Jehovah’s getuige is. Het liefst zou ik de anderen ook wakker schudden. In deze “sekte” kun je eigenlijk geen normaal leven opbouwen of jezelf ontwikkelen als persoon. Ik kan nu eindelijk lezen wat ik wil: boeken over filosofie, de evolutieheorie, horrorverhalen van Stephen King, en ik leer nu pas om kritisch te denken.’

 

‘We draaiden psalmen in plaats van popmuziek’

Peter Karsten (23) komt uit een streng gereformeerd gezin. In zijn puberteit ging hij steeds meer aan zijn geloof twijfelen. ‘Het voelt als een bevrijding dat ik nu niet meer geloof. Ik heb mezelf meer autonomie gegeven doordat ik me minder aantrek van het oordeel van andere mensen – wat niet wil zeggen dat ik nooit meer nadenk over wat anderen van me vinden. Maar ik voel me heel vrij. Ik hoef aan niemand verantwoording af te leggen en kan denken wat ik wil.
Ik groeide op in Rijssen, deel van de Biblebelt, in een gezin met vijf broers en een zus. Op zondag gingen we twee keer naar de kerk, we baden voor en na het eten en daarna las mijn vader voor uit de Bijbel. Op zondag werd er niet gesport en ik mocht zeker niet bij een voetbalclub want daar werd gevloekt. Popmuziek draaiden we thuis vrijwel nooit, alleen psalmen en klassiek. En zaterdagavond moest ik altijd vóór twaalf uur thuis zijn, want dan begon de zondag.

Toch heb ik er als kind nooit zo’n last van gehad, ik wist niet beter. Ik zat op een gereformeerde school, al mijn vrienden waren gelovig, ik stond er nooit bij stil dat het ook anders kon. Ik groeide op in een liefdevol gezin en voelde me veilig. Voor mijn gevoel scheen de zon altijd.
Maar in mijn puberteit werd ik langzaam steeds kritischer. Ik ging twijfelen. Bijvoorbeeld aan onze bekrompen houding tegenover andersdenkenden: volgens de Bijbel ging Jezus toch om met hoeren en tollenaars? Bovendien vond ik de eindeloze herhaling van Bijbelteksten en psalmen ronduit saai.
Ik ging stiekem naar popmuziek luisteren, films kijken en boeken lezen als mijn ouders niet thuis waren. Toen ik vanaf mijn 17de wel een computer op mijn kamer mocht, ging er een wereld voor me open. Ineens zag ik dat mensen die niet geloofden ook een zinvol leven konden leiden.
Met mijn vrienden ging ik naar andere kerken, daardoor kwam ik in aanraking met andere perspectieven. Ik vroeg me af: wat is eigenlijk het verschil tussen die religies? Ze claimen allemaal de waarheid.

Tijdens mijn studie kreeg ik ook ongelovige vrienden. Onder andere door de gesprekken met hen is mijn geloof echt als een kaartenhuis in elkaar gestort. Hoe kan God alwetend, almachtig en vol liefde zijn? Dan zou hij toch wel zorgen voor een volmaakte wereld?
God bestaat gewoon niet, was mijn conclusie. En dat heb ik ook tegen mijn ouders gezegd. Voor hen was het een enorme schok, ze vonden het verschrikkelijk – alsof ik vertelde dat ik verslaafd was aan de heroïne. Ze waren boos en begrepen het niet. Dat deed me pijn, omdat het voor mij een weloverwogen beslissing was.
Tussen mijn ouders en mij is het gelukkig wel weer goed gekomen; uiteindelijk houden we toch gewoon van elkaar. Ik ga alleen niet meer op zondag bij ze langs, om ze niet te confronteren met het feit dat ik niet meega naar de kerk.’

 

‘Dat er mensen werden geslagen vond ik niet raar’

Anna van Praag (48) hoorde tussen haar 10de en 15de jaar bij een sekte. Ze schreef daarover een boek. ‘Mijn vader sloot zich in de jaren zeventig aan bij de sekte van de Italiaans-Amerikaanse “Sofia” – zo noem ik haar in mijn boek. Sofia predikte de leer van de bio-energetica: om gezond te blijven moest je de emotionele blokkades in je lichaam opheffen. Hoewel ze voor het huwelijk was, werd de vrije liefde volop gepropageerd – zelf had ze ook meerdere mannen.
De sekte zat in Amsterdam en alle volgelingen gingen in de zomer met elkaar op vakantie, soms waren het er wel duizend. Ik huppelde daar als kind vrolijk doorheen.

Op mijn 12de mocht ik lid worden van de young people’s group, dat vond ik heel stoer. In een grote kring zaten we bij elkaar en dan vertelde je waar je aan wilde werken. Je onzekerheden, problemen in de liefde of zelfs verslavingen… Die bijeenkomsten werden geleid door haar zoon, maar ik bewaar vooral bijzondere herinneringen aan Sofia zelf. Ze was heel charismatisch en had de gave om dwars door mensen heen te kijken. Zij zag wie ik werkelijk was. “This girl is not gonna have an ordinary life,” zei ze speciaal over mij. Dat deed veel voor mijn gevoel van eigenwaarde. Ik zag ook dingen die niet klopten: mensen werden geslagen en uitgescholden. Sofia zei dat ze dat nodig hadden om te groeien. In de context van toen vond ik dat helemaal niet raar.

Heel abrupt verdween Sofia weer uit mijn leven. Mijn ouders werden uit de club gezet. Mijn moeder was “te negatief”, mijn vader “te zelfstandig” – hij wilde een bedrijf beginnen. Voor mij was dat niet eens zo’n shock. Ik had toen net verkering op school, er begon een nieuw, spannend leven. Ik holde van het een naar het ander, zoals pubers doen, en was vooral met mezelf bezig. Het voelde ook niet alsof het echt was afgelopen, voor mijn gevoel kon ik altijd weer terug.

Sofia speelde heel lang geen rol meer in mijn leven, maar voor mijn boek heb ik haar twee jaar geleden nog één keer opgezocht, in Portugal. Daar kwam ze aanlopen over een dorpspleintje. ‘I told you she had green eyes,’ zei ze tegen de vrouw die bij haar was. Zie je wel, zij ziet mij echt, dacht ik weer. Sofia nodigde me uit om de volgende dag naar haar huis te komen. Wat ze toen precies zei, houd ik liever voor mezelf, maar ze kwam met zo’n stroom narigheid over mijn moeder dat ik niks meer met haar te maken wilde hebben. Eindelijk was het klaar. Ik heb die hele nacht gehuild omdat ik me realiseerde dat ik echt nooit meer terug kon. Misschien heb ik altijd wel terugverlangd naar die bijzondere wereld. Nu weet ik even niet meer waar ik naartoe ga, maar die onzekerheid geeft ook vrijheid.’

Het is plezierig om als kind aan ‘de goede kant’ te zitten Bij een kerk of sekte heb je altijd mensen om je heen die belangrijke waarden met je delen. Die verbondenheid is goed voor mensen,’ zegt godsdienstpsycholoog Joke van Saane. ‘De meeste mensen floreren dan ook in religieuze groepen. Al geldt het vooral voor groepen die niet al te gesloten zijn en waar ruimte is om vragen te stellen.’Van Saane verwijst naar onderzoek van de Amerikaanse psychologen David Hayward en Neal Krause. Mensen bij wie religie of spiritualiteit onderdeel is van hun leven blijken vaak gelukkiger te zijn en ze hebben minder kans op psychische stoornissen, concluderen Hayward en Krause uit de onderzoeksresultaten.

‘Ook kinderen die religieus opgroeien hebben in hun jeugd vaak een sterk groepsgevoel,’ zegt Van Saane. ‘Ze ervaren het gezin als een veilige en geborgen omgeving. Hun wereldbeeld is overzichtelijk, omdat volstrekt helder is waar je wel en niet bij hoort. Hoe sektarischer of strenger de groep is, hoe meer je het gevoel hebt dat je aan “de goede kant” staat. De anderen zijn “de vijand”, die hebben het niet helemaal goed begrepen. Het is heel plezierig om als kind aan “de goede kant” te zitten.’
Als ze een jaar of 10 zijn, gaan kinderen langzaam richting de puberteit en willen ze soms meer vrijheid. Van Saane: ‘Dan kunnen er problemen ontstaan. Kinderen worden voortdurend gecorrigeerd door hun ouders of door de groep. Ze kunnen last krijgen van schuldgevoel of schaamte, omdat ze dingen anders doen dan van hen verwacht wordt en bang zijn voor de gevolgen van hun afwijkende gedrag. Bovendien kunnen ze het gevoel hebben dat ze beknot worden in hun persoonlijke ontwikkeling, door de druk om volgens bepaalde regels te leven en gehoorzaam te zijn aan een instelling als een kerk of een leider.’

Wie zich niet naar eigen behoeften kan ontwikkelen, krijgt makkelijker psychische problemen, zegt Van Saane. ‘In orthodox-protestantse kring vertaalt dat zich vaak in depressiviteit en angstcomplexen, omdat er binnen dat geloof een grote druk is om “het goede” te doen, in katholieke kringen gaan mensen twijfelen: voldoe ik wel aan alle verwachtingen van de kerk? Moslims zitten vaker in een spagaat tussen twee werelden, thuis en de samenleving. Eronder zit steeds het gevoel dat je beknot wordt in je persoonlijke ontwikkeling.’

Wie afscheid neemt van zijn religieuze achtergrond kan zich daarover blijvend schamen en schuldig voelen. ‘Soms zijn die gevoelens erg diepgeworteld – mede afhankelijk van je persoonlijkheidsstructuur, je specifieke religieuze traditie en je sociale omgeving. Het geloof heeft immers invloed op wie je bent, hoe je naar de wereld kijkt, welke oordelen je velt en hoe je je gedraagt. Het kan echt onderdeel zijn geworden van je persoonlijkheid. Als mensen in therapie gaan, is het relatief moeilijk om van hun diepgewortelde schuld- en schaamtegevoelens af te komen. Het kan helpen als de psycholoog of psychiater dezelfde religieuze achtergrond heeft en daardoor als het ware het gezag om teksten uit de Bijbel of de Koran voor de ex-gelovige in een breder perspectief te plaatsen. Maar afscheid nemen van schuld en schaamte blijft een langdurig proces.’ //

Anna van Praag, Een heel bijzonder meisje Lemniscaat, € 14,95


Bron: Vassilis Saroglou (red.), Religion, personality and social behavior, 2014

auteur

Jeroen Kleijne

» profiel van Jeroen Kleijne

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Valt de wetenschap te rijmen met het geloof?

Een wetenschapper stelt pas dat iets waar is, als dat statistisch is bewezen. Is het, voor iemand zi...
Lees verder
Artikel

Valt de wetenschap te rijmen met het geloof?

Een wetenschapper stelt pas dat iets waar is, als dat statistisch is bewezen. Is het, voor iemand zi...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Branded content

Mini-cursus: gelukkig door klein geluk

Een lekker stukje chocolade, een compliment van een lieve collega - juist die kleine geluksmomenten ...
Lees verder
Advies

Moet ik na zoveel jaar nog in therapie voor mijn jeugdtrauma...

Ze groeiden op in een gesloten geloofsgemeenschap, volgden hun ouders daarin. Tot de vraagtekens kwa...
Lees verder
Interview

Van god los

Ze groeiden op in een gesloten geloofsgemeenschap, volgden hun ouders daarin. Tot de vraagtekens kwa...
Lees verder
Advies

Help! Mijn man zit bij een sekte

Ze groeiden op in een gesloten geloofsgemeenschap, volgden hun ouders daarin. Tot de vraagtekens kwa...
Lees verder
Interview

Franca Treur: ‘Mijn ouders geloven dat ik in de hel kom’

Ze schreef een succesvol debuut over een jeugd in een streng religieus gezin. Voor haar familie en v...
Lees verder
Video

Spirituele ervaringen: meer tussen hemel en aarde

Ze maakten iets onverklaarbaars mee en het veranderde hun hele leven. ‘Ik zag een soort gordijn ha...
Bekijk video
Artikel

Machtsmisbruik in Makkinga

Jarenlang werkten zij voor hun ideaal in een bloeiende boeddhistische gemeenschap. Totdat ze erachte...
Lees verder
Advies

Wat is er tegen Hare Krishna?

Ze groeiden op in een gesloten geloofsgemeenschap, volgden hun ouders daarin. Tot de vraagtekens kwa...
Lees verder
Artikel

Waarom geloven we?

Het godsgeloof is de afgelopen ­decennia flink afgenomen in ­Nederland. Maar de behoefte aan spiri...
Lees verder