Slechte gewoontes: zo kom je er écht van af

Roken, snoepen, te veel geld uitgeven, te weinig bewegen – het valt niet mee om te breken met slechte gewoontes. Met deze denkstrategieën lukt het wél.

Toen ik mij aanmeldde bij de sportschool, nam ik een jaarabonnement. Ik koos bewust voor de ‘stok achter de deur-methode’: niet gaan is zonde, ik heb er immers voor betaald. Toch ging ik gisteren niet. Ik bleef (net als eergisteren en de dag daarvoor) lekker thuis op de bank zitten. Ergens in mijn achterhoofd knaagde wel een schuld­gevoel, maar een kopje thee, een stroopwafeltje en een fijne televisieserie doen wonderen.

Training

Denk je slank

  • Ontwikkel een sterke wilskracht
  • Ontdek eetgewoontes die bij je passen
  • Afvallen met blijvend resultaat
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Wat is dat toch met slechte gewoontes? Waarom neem ik me iedere dag weer voor om vanavond écht te gaan, maar werk ik me zelden in het zweet? Ik wéét toch dat het prettig is als ik er eenmaal ben, dat het goed is voor mijn gezondheid en dat ik er mooier van word?

Gelukkig ben ik niet de enige slappeling. Een paar cijfers: in 2005 rookten Nederlanders bijna 25 miljard sigaretten, omgerekend 1500 peuken per persoon. We aten 32 miljoen kilo drop (drie kokindjes per persoon per dag). We stonden voor 7,3 miljard euro rood, leenden voor nog eens 17,8 miljard en dronken 6,5 miljard glazen alcohol. Daarnaast kampte 44,9 procent van de volwassenen met overgewicht en nam slechts de helft van de medicijnafhankelijke Nederlanders trouw zijn medicatie in. Waarom slagen we er maar niet in om ons leven te beteren?

Live now, pay later

De valkuil van slechte gewoontes zit ’m in de kortetermijnbeloning. In mijn geval het relaxte avondje bankhangen. Het is prettiger om te genieten in het hier en nu, dan om je bezig te houden met de eventuele negatieve gevolgen daarvan (slechte gezondheid, knellende broekband). Live now, pay later! Dit carpe diem-mechanisme werkt sterker naarmate de negatieve gevolgen onwaarschijnlijker zijn. Zo zal iemand die alleen maar over een stil landweggetje hoeft te rijden, eerder in de verleiding komen om een glaasje te veel te drinken dan iemand die zijn auto uit het centrum van de stad moet zien te manoeuvreren.

De neiging om hedonistische maar onverstandige beslissingen te nemen, is zelfs zichtbaar op een hersenscan. Onderzoekers van Princeton University in de VS legden studenten een paar keuzemogelijkheden voor terwijl er een fmri-scan werd gemaakt van hun brein. De studenten konden kiezen tussen cadeaubonnen van 20 dollar die ze meteen konden meenemen, of bonnen van 40 dollar die over zes weken zouden worden thuisgestuurd. Het bleek dat de ‘kortetermijnbonnen’ het emotionele brein (limbisch systeem) deden oplichten, terwijl de waardevollere ‘langetermijnbonnen’ effect hadden op het rationele brein (prefrontale cortex). De meerderheid koos voor de bon van 20 dollar: bij hen ‘won’ het emotionele brein het van het rationele brein.

Ook kinderen en zelfs dieren zijn gevoelig voor onmiddellijke behoeftebevrediging. Vraag een willekeurige kleuter maar eens of hij nu één snoepje wil of liever straks twee snoepjes. Dikke kans dat hij of zij zal kiezen voor de eerste optie. Laboratoriumduiven zijn al net zo: 95 procent kiest voor 5 graankorreltjes als die direct worden geserveerd. De ‘slimme’ overige 5 procent gaat voor een uitgesteld driegangenmenu van 10 graantjes.

Het zit dus in ons systeem om te gaan voor kortetermijnwinst. We nemen liever een handje pinda’s dan een verantwoord stuk komkommer, gewoon omdat dat lekkerder is. Tóch is onze neiging tot zondigen geen verloren zaak. Sterker nog: op sommige vlakken zijn we massaal goed bezig. Denk bijvoorbeeld aan het stijgende condoomgebruik of aan de gewoonte een tetanusprik te halen wanneer we in een roestige spijker trappen. Ook op financieel gebied zijn we toekomstgericht: we sparen voor de studie van onze (klein)kinderen, doen aan spaarloon of hebben een levensloopregeling.

Training

Mindful eten

  • Leer ontspannen omgaan met eten
  • Inclusief dagboek-app
  • Volg de training in je eigen tempo
bekijk de training
Nu maar
€ 75,-

Afschrikwekkend vooruitzicht

Waarom eten we ons ziek, maar vrijen we veilig? Het geheim zit hem in de overduidelijke negatieve consequenties van sommige onverstandige keuzes. Het ­risico van aids is zó afschrikwekkend dat we bereid zijn er een prijs voor te betalen. Bovendien realiseren we ons dat het ‘offer’ helemaal niet zo groot is: seks mét condoom is namelijk ook best leuk. Wanneer we andere slechte gewoontes willen doorbreken, zoals bijvoorbeeld ongezond eten, moeten we daar op dezelfde manier naar kijken als naar onveilig vrijen. Een kwestie van het zichtbaar maken van langetermijnconsequenties (foto op de koelkast van jezelf in een te dikke periode) en het minimaliseren van de onmiddellijke beloning (dwing jezelf met dat bakje chips aan tafel te gaan zitten, en niet voor de tv).

Het fijne daarbij is dat je helemaal niet hoeft te stoppen met de slechte gewoonte. Je mag best zondigen, het wordt op deze manier alleen minder leuk. En wat betreft goede gewoontes die moeilijk aan te leren zijn, zoals sporten: draai het principe om. Minimaliseer de onmiddellijke negatieve gevolgen en maak het langetermijnvoordeel zichtbaar. Vier voorbeelden.

 [/wpgpremiumcontent]

auteur

Floor van den Hout

Floor van den Hout studeerde Psychologie aan de Universiteit van Amsterdam.

» profiel van Floor van den Hout

Dit vind je misschien ook interessant

Artikel

Waarom we zo graag afzien

Regelmatig vasten, de thermostaat laag zetten, yoga beoefenen in een tropisch hete zaal... Jezelf kw...
Lees verder
Artikel

Waarom we zo graag afzien

Regelmatig vasten, de thermostaat laag zetten, yoga beoefenen in een tropisch hete zaal... Jezelf kw...
Lees verder
Branded content

Houd je brein gezond: start met studeren

Waar moet je rekening mee houden als je een opleiding gaat volgen? Drie vragen en antwoorden voor de...
Lees verder
Branded content

Houd je brein gezond: start met studeren

Waar moet je rekening mee houden als je een opleiding gaat volgen? Drie vragen en antwoorden voor de...
Lees verder
Recensie

Alles wat in dit boek staat is waar – 3 redenen om dit...

3 redenen om dit boek van Maarten Boudry en Jeroen Hopster te lezen.
Lees verder
Recensie

Alles wat in dit boek staat is waar – 3 redenen om dit...

3 redenen om dit boek van Maarten Boudry en Jeroen Hopster te lezen.
Lees verder
Verhaal

Het therapeutische effect van hallucinogenen

Een stof die voorkomt in paddo’s en LSD blijkt meer te doen dan alleen de creativiteit vergroten. ...
Lees verder
Advies

Zijn mijn problemen mijn vaders schuld?

Roken, snoepen, te veel geld uitgeven, te weinig bewegen – het valt niet mee om te breken met slec...
Lees verder
Artikel

Weg met de nicotinepleisters!

Nicotine is niet verslavend, althans dat beweren twee Israëlische onderzoekers. Wie stopt met roken...
Lees verder
Advies

Ik voel me niet happy in mijn lichaam

Roken, snoepen, te veel geld uitgeven, te weinig bewegen – het valt niet mee om te breken met slec...
Lees verder
Kort

Rokersbrein

Roken, snoepen, te veel geld uitgeven, te weinig bewegen – het valt niet mee om te breken met slec...
Lees verder
Advies

Ik werk onregelmatig en wil afvallen

Roken, snoepen, te veel geld uitgeven, te weinig bewegen – het valt niet mee om te breken met slec...
Lees verder